Ruhumuz bir çanak suya benzer

Roma Stoacılığının önde gelen isimlerinden Epiktetos'un (İ.s. 55 - 135) Söylevler'i Şule Yayınları tarafından Türkçe'ye kazandırıldı. Etik görüşleri kendi döneminde büyük ilgi gördüğü gibi sonrasında da hem hristiyan ahlakına hem de birçok filozofun düşünce dünyasına etkide bulunmuş olan Epiktetos ruhu bir çanak suya, görünüşleri de o suya düşen ışık demetlerine benzetir. Aslında dışarıda hiçbir değişiklik olmamaktadır; bütün huzursuzluklarımız ve sıkıntılarımız o suyun çalkalanmasıyla meydana gelen başka başka görünüşlerden ibarettir. Söylevler, bir filozofun bize iyilikler öğrettiği değil, içimizde bulunan iyiliklerle bizi yüz yüze getirdiği bir yapıt.

Epiktetos kitabında kişiye, yalandan sakınma, korku ve kaygıya kapılmama, öfkeyi yenme, kararlı olma, erdemli olma konularında önemli nasihatlerde bulunur. Kitap, 'Hükmümüz altında olan ve olmayan şeyler üzerine' bölümüyle başlar. Burada herhangi bir şeye sahip olmak ve ona bağlanmak bize bağlı olduğundan birçok şeye sahip olmayı tercih ettiğimizi ve sonra bunların kölesi olduğumuzu anlatır ve ardından sahip olduklarımız için hükmümüz altında olmayan şeyler nedeniyle nasıl kaygılandığımızı hatırlatır. Bu konuda verdiği örnek rüzgar tanrısı Aeolus ile ilgilidir: Hava denize açılmak için uygun değilse, bir kenara çöküp, bunun acısını çeker ve sürekli denize bakarak, rüzgarın ne yönden estiğini kolaçan ederiz. Kuzey rüzgarı esiyorsa “Batı rüzgarı ne zaman esecek” diye sorar dururuz. Canı istediği zaman esecek güzel dostum ya da Aeolus ne zaman bunu yapmaktan memnun olursa. Çünkü Tanrı rüzgarlara seni değil Aeolus'u hakim kıldı. O zaman ne yapmak gerekir? Hükmümüz altında olanları elimizden geldiği kadar iyi kullanmak, geri kalanları ise kendi doğalarına uygun bir şekilde kullanmak. Kendi doğaları tanrılar nasıl olmalarını istiyorsa öyledir.