TR
EN
AR
FR
RU
UR
Şiir kendisini besleyene hizmet eder
Altmış kuşağının önemli ve öncü şairi İsmet Özel'in şiir anlayışının esası, 1980'de yayımlanan Şiir Okuma Kılavuzu'nda yer alan (rakamlarla numaralanmış) yirmi yazıda ortaya konmuştur. Özel, şaire yüklediği misyon ve şairin tavrı hususunda ise, söz konusu metinlerin öncesine koyduğu Puşkin'in “Şair” başlıklı şiirinden yardım alacaktır. İ. Özel poetikasının temelini oluşturan yirmi yazının öncesine bir “alınlık” gibi yerleştirilen Puşkin'e ait metinden mealen şunları okuruz: Şair, halkın sevgisine kulak asmayacaktır. Çünkü bu “kuru gürültü” gelip geçicidir. Ne şaire, ne de yazdığı şiire bir değer katar; ne de onlara ebedilik kazandırır. Her şey şairin kendisindedir. Büyük mahkeme odur. Yapıp ettikleri için yani eseri için ilk ve son yargıyı kendisi verecektir/ vermelidir. Şair kendinden memnunsa başkalarının ne dediğinin önemi yoktur. Şaire ve şiirine kızan, küfreden, tüküren kalabalıkların öfkesinin hiçbir kıymetiharbiyesi olmaz. Yeter ki şair kendinden memnun olsun.
Kendinden emin ve memnun olan şair, bir hükümdar edasıyla tek başına da olsa yolunda yürüyecektir. Bir vicdan taşıyarak ve bu hür vicdanın yönelttiği yere. Kimseden bir mükâfat beklemeden. Tefekkür yani düşünüş, şiirin özünü dolduran biricik meyvedir. Şair, bu “sevgili meyveyi” olgunlaştırmaya hasretmelidir uğraşını. Şairin tavrına dair bu yoğun ve hassas uyarıdan sonra, yirmi temel metinden çıkarabildiğim/ anladığım ilkeleri şöylece özetleyebilirim:
Şiir, üzerinde titrenilecek, titizlenilecek bir şeydir. Elbette ilkin şair kendi eseri üzerine titreyecek, ziyadesiyle titizlenecektir.
Şiir, büyük bir saygıyı hak eder. Evvelen de şairinden. Şairin şiiri karşısındaki özensizliği, bu saygıyı yaralayan en hor davranış olur.
Şiirin öğrenilebilir bir tarafı vardır. Çetin bir uğraşı gerektirir bu öğrenme süreci. Bazı ön bilgileri elde etmeden (hazırlıksız) şiir okumak/ şiir yazmak beyhude bir gayret olur. Şair, her şeyden evvel şiir bilgisini kazanmalıdır.
Şiir, hayatlarında ona yer açmış insanlar için önemli ve yararlı bir etkinliktir. Şöyle de denebilir: “Şiir, kendisini besleyenlere hizmet eder.”
Şiir okumak, şiirle uğraşmak “yokluğunu hissettiğiniz bir şeyi tamamlamak, bir zorluğu gidermek ve nihayet bir doyum sağlamak içindir.” Ya da şiir, bütüne kavuşmak, bir “hasret gidermek” duygusudur. Çünkü “her şiir insanın bütüne olan hasretini kamçılar.” Bunun için şiir, gerçek değerini, derinliğini, inceliğini insandaki bu hasret giderme duygusunda bulur.
“İnsanoğlunun en sahici dili” olan şiir, birey ve toplum hayatının bilhassa kritik dönemlerinde serpilen soy bir sanattır. Şiirin merkezinde/ özünde “beşeri” olan bulunur. Bundandır şiirin insan için/ insanlık için oluşu.
Şiir kendi onuruna sahip çıktığı sürece yaşama hakkı bulur, yaşamasını sürdürür. Şiir ancak kendisi olarak kendisine yeter. Başka bir insan etkinliğinde şiir aramak “fanteziden öte bir anlam” taşımaz.
Şiirin sunduğu diriltici öz (“canlı işaretler”), “ideolojik doğrular”dan daha üst düzeydedir.
“Şiirler, bir dünya görüşünün kaynak metinleri değildir.” Açımlayıcı bir ifade ile, bir dünya görüşüyle ilgili olarak “açık ve doyurucu” bilgiler sunmaz şiir. Buradan bakınca yani bir düşünceyi anlatmada, düzyazının sağlamlığına sahip değildir. Ne var ki, şiir “onaylama”nın sıcak dilini tercih eder, “kanıtlama”nın kuru ve soğuk anlatımı yerine.
Şair çektiği onca acıya rağmen umuttan söz açmalıdır.
Şiir, hakikat değildir ama hakikati anlamanın işaret fişeğidir yahut köpüğü…
Şair, geleneğin ve geleceğin sürüp giden “hazır düşünme kalıplarını” parçaladığı zaman “ gerçek parıltıyı” yani iyi şiiri elde edebilir.
Ama bu, şairin/ şiirin geçmişle ve gelecekle bağını koparması demek değildir. Şiir bir kolunu geleneğe/ geçmişe (“yaşanılmışlığın derinliğine”), ötekini de geleceğe/ ileriye uzatmış olarak var olacaktır.
Şair, şiirin esas malzemesi olan kelimeyi imge katına çıkarmalıdır. Bir başka deyişle “dil aracılığıyla dilin anlatım olanaklarını” aşmalıdır şiir.
Şiir, başka hiçbir şeye/ şekle dönüştürülemediği gibi düzyazıya da dönüştürülemez. “Düzyazıdan beklenen hiçbir görev de şiire yüklenemez.”
Şiirde, kendi dışındaki tüm edebiyat türlerinden farklı, genel-geçer kuralları olmayan bir mantık hüküm sürer. Bu, şiirle başbaşa kaldığımızda “ne olduğu bilinebilen bir zihin durumudur.”
Şiiri algılamak ve kavramak, bilinen akıl yürütmelerin ötesinde doğrudan bir kavrayışla olur. Şiirin etkisi doğrudan ve birden bire, varlığıyla temas edildiği anda gerçekleşir ve bu gelip geçici bir etki değildir.
Şiirin gerçekliği 'hayat'ın parçalanmazlığı esası üzerine inşa edilir. Şiir, gerçekliği insanoğlunun bütün deneyimlerinde arar. Düş-gerçek, (hayal-hakikat) âlemi gibi analitik bir ayrıma gitmez.
Şiir, haksızlığa uğrayanların haykırışı; “başkaldıranların, baskıya, zorbalığa karşı koyanların sesi” olmalıdır.
Belli bir duyarlılık sahibi olan her insanın şiir okumaya ihtiyacı vardır.
Yerinden kımıldamazlar için, özetin özeti şudur: İsmet Özel'e göre; şiir titizlik, saygı ve bilgi ister; hayatlarında kendisine yer açmayanlara da yüz vermez. İnsandaki “hasret giderme” duygusunu tatmin eder şiir. İnsanlık içindir ve daha çok onun en kritik dönemlerinde boy atar. Kendi onuruna sahip çıkabilen şiir ancak yaşama hakkı elde edebilir. İdeolojiden uzak durması gerekir şiirin. Çünkü o, bir dünya görüşünün kaynak metni değildir. Her şeye rağmen umuttan söz açmalıdır şiir; aynı zamanda hakikati anlamanın da işaret fişeğidir. Geçmişle ve gelecekle bağını koparmadan ama onlardan kurtularak var olabilir ancak. İmgesel bir sanat olan şiir, düzyazıya dönüştürülemez. Kendine has bir mantık taşır. Şiiri algılamak/ anlamak birdenbire ve doğrudan olur. Ne düştür ne gerçektir şiir; hem ikisi hem hiçbiridir. Asil bir isyandır şiir ve duyarlık sahibi her insan onu okumaya muhtaçtır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.