Sinema, iki saatlik eğlenceden daha fazlasını veriyor!

Sinemaya iki saatlik bir eğlence ya da vakit geçirme aracı olarak bakmak, bu sanat dalına yapılacak en büyük haksızlık olacaktır. Günümüzde sinema, seyirciye estetik haz verme ya da eğlendirme amacının çok ötesine geçmiş, sosyal ve politik meselelere dair söz söyleyen, yorum getiren ve seyirciyi yönlendiren bir işlev kazanmış durumda... İşte bu nedenle vizyonda yer alan filmleri tek başına bir yapım olarak değerlendirmek ile tüm yapımlara belli bir perspektiften yaklaşarak değerlendirme arasında fark olacaktır.

Bu hafta vizyona giren filmleri düşünelim: Aşkın Son Mevsimi, Iron Man, ve Takiye: Allah Yolunda… Bu yapımları tek tek değerlendirmeye kalktığımızda tür, muhteva, anlatım dili gibi pek çok kritere göre birbirinden tamamıyla farklı kategoride üç film görmüş oluruz. Ancak sosyal, politik ve güncel olaylar çerçevesinde yaklaştığımızda Iron Man ve Takiye: Allah Yolunda filmlerini pazılın farklı köşelerinde yer alan parçalar olarak görmek pekala mümkün. Bu iki filmi dünya siyasetindeki son 10 yıldaki gelişmeleri hesaba katmadan değerlendirmek sağlıklı olmaz.

Takiye'den başlayalım. Film Avrupa'da yer alan, İslami diye nitelenen yatırım şirketlerinden birine parasını kaptıran bir ailenin dramını konu alıyor. Ailenin babası Metin daha önce destek verdiği Jimpa adlı şirkete parasını kaptırmasının ardından kendini bir entrikanın ortasında bulur. Yaşadıkları onu şirketin ipliğini pazara çıkaracak süper kahramanımsı bir şahsiyet olmak zorunda bırakacaktır. Şirketin en önemli sırrı ise teröre yapılan yatırımlarıdır. Takiye bir dolandırıcılık hikâyesi üzerinden “İslami terör” kavramını masaya yatırıyor ve bu kavramın kamu önünde pekişmesi konusunda önemli bir rol oynuyor. Küçük bir ailenin samimiyetle dinini yaşamaya çalışan fertlerinin bile teröre nasıl katkı sağlayabileceğinin hikâyesini anlatıyor bir nevi.

Kuran-ı Kerim'deki cihat ayetleri yanlış bir yorumlama ile şiddetin kökeni olarak nitelendirildiğinden bu karalamayı finaldeki namaz sahnesi bile temizlemeye yetmiyor. İslam ve terör kavramları yan yana kullanıldığında birbirine hiç yakışmayan kavramlar aslında. İnancı ne olursa olsun masum insanların öldürülmesinin İslam inancına ters olduğunu her Müslüman bilir. İslam'a saldırmak isteyenlerin “cihat” kavramını çarpıtmaları tıpkı filmde de olduğu gibi uzun zamandan beri İslamiyet ve şiddeti pekiştirme çabalarına alet edilmişti. Takiye de İslam ve terör kavramını pekiştirme kampanyasının bilerek ya da bilmeyerek (olmasına ihtimal var mı?) bir parçası gibi görünüyor.

Iron Man 2 ise bildiğimiz süper kahraman filmlerinden biri. Ancak filmin süper kahramanı doğaüstü süper güçler yerine, tamamen zekâsıyla elde ettiği teknoloji mucizesi güçlere sahip. Serinin bu bölümünde milyarder mucit Tony Stark, Iron Man olduğu gerçeğini kamuya itiraf eder. ABD silahlı kuvvetleri Iron Man'in gücünü kendi kontrolü altına almak istemektedir.Burada mesele güçlü olmak değil, gücün kimde olduğu meselesi. Iron Man evet süper kahraman ama “içemediğim kuyunun dibi çıksın” misali, gücü ABD ordusu için bir çıkar sağlamayacaksa o zaman bir tehdit değil de nedir? Bu yüzden mahkemede yargılanıyor, bu yüzden gücü kontrol altına alınmaya çalışılıyor. Kahramanın doğaüstü güçlere sahip olması, teknolojiyle birlikte insanın kendini her şeye muktedir gördüğü bir dönemde oldukça normal. Böylelikle güç denetlenebilir, kontrol edilebilir bir hal alıyor. Gücün kimin elinde olacağına ise yine en güçlü olan karar veriyor.

Güvenlik meselesi ABD'nin hep gündemindeydi ama ABD'nin Bush dönemindeki saldırgan siyasetiyle birlikte zirveye oturdu. Güvenlik endişesini sağa sola sataşmak için iyi bir bahane olarak kullanan ABD, çeşitli terör eylemlerinden de sonuna kadar istifade etti ve etmeye devam ediyor. Amerika'nın durmadan İran'ı tehdit edip durması bunun göstergesi değil de nedir? Zaten 'konuyla alakasız' gibi görünen filmde de ABD'nin potansiyel tehdit olarak gördüğü devletler (İran, Güney Kore, Pakistan) değişik karelere sıkıştırılarak sıralanıyor.

İki filmde de lafı hiç geçmiyor belki, ancak ikisinde de yeni dünya düzeninin, bu düzeni hazırlayan sebeplerin ve sonuçlarının izdüşümlerini görmek mümkün. Mesela 11 Eylül olmasaydı bu iki film olur muydu diye sorarsanız… Belki olurdu ama yaklaşımları böyle mi olurdu? Biz konuyu yalnızca bu haftayla sınırlandırarak iki örnek verdik. Ancak bir süredir vizyondan geçen filmlere şöyle bir baktığınızda çok daha fazla örnek üzerinde konunun uzantılarını göreceksiniz. Tam da bu yüzden Sinepazar köşesinde filmlerin içeriğiyle meşgul oluyoruz. Yapımların sinemotografik değerlendirmelerini sinema editörlerine bırakıyoruz.

Takiye: Allah Yolunda ve Iron Man'e aynı yazıda yer vermek Iron Man gibi büyük bir prodüksiyona haksızlık oldu mu bilmiyorum... Nitekim iki filmi anlatım biçimi prodüksiyon standartları ve sinemografik kalite açısından aynı kulvarda değerlendirmek imkansız. Iron Man'in bu konudaki hakkını izleyiciler zaten teslim edecektir.

Yapımcı: Kadir Sözen-

F. Serkan Acar

Yönetmen: Ben Verbong

Senaryo: Kadir Sözen

Tür: Dram, politik

Yapım: Almanya, Türkiye - 2010