Siyasal, siyasilerin zindanıydı...

27 Mayıs 1960'ta güvenlik gerekçesiyle kapatılan İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kampüsü'nün Süleymâniye Kapısı'nın açılmasına nihâyet izin verildi. Tarihî kapı en son 1960 darbesine zemin hazırlayan, 40 kişinin yaralandığı ve Turan Emeksiz'in öldürüldüğü 28 Nisan 1960'taki olaylarda öğrenciler tarafından kullanılmıştı. Darbeden sonra güvenlik gerekçesiyle kapıya mühür vurulmuştu. Biz de “Kültür Yolu” ismi verilen bu kapıdan girerek tarihe bir göz atalım dedik. Gördük ki bu kapıdan girince karşımızdaki ilk binâ, bir zamanlar Bekir Ağa Bölüğü isimli korkunç zindanmış.

Adını, zorbalığı ile nam salmış ilk müdürü Binbaşı Bekir Ağa'dan alan bu hapishâne, Sultan Hamid'in hafiyesi Kabasakal Mehmet Paşa'dan Hicaz Vâlisi Ahmet Râtip Paşa'ya, Yazar Süleyman Nazif'ten Bediüzzaman Said Nursi'ye kadar birçok meşhur zevâtın da hapsedildiği zindandı. Şimdiki İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kampüsü'ndeki Yangın Kulesi'nin kuzeyinde bulunan hapishâneden günümüze sâdece eski fotoğrafları ve bir de korkunç hâtırâları kaldı.

Resmî adı “İstanbul Muhâfızlığı Dâiresi” olan Bekir Ağa Bölüğü, 1870-1922 yılları arasında bir çok mahkûmu canından bezdirmiş bir hapishâneydi. Bir zamanlar pâdişaha bağlı “Hassa Ordusu” nun komutanlık makâmı olan bu sarı renkli binâ, askerî dâireler ve inzibat bölüğü koğuşunun da bulunduğu mekândı. Sultan Abdülaziz'in saltanâtının son yıllarında hapishâneye dönüştürülmüş ve cumhuriyet dönemine kadar da hapishâne olarak kalmıştı.

O dönemlerde seraskerlik ( Şimdiki ismiyle Genelkurmay Başkanlığı ) makâmı olan İstanbul Üniversitesi merkez binâsının ve 3 fakültesinin bulunduğu alanda yer alan Bekir Ağa Bölüğü, Ruslara karşı bir gövde gösterisi için oluşturulmuştu.

Sultan Abdülaziz döneminde ziyârette bulunacak bir Rus generalinin maiyetinde bulunan iri yarı askerlere karşı Osmanlı askerlerinin de heybetini ve azametini göstermek maksadıyla Binbaşı Bekir Ağa'nın komutanlığında, uzun boylu, iri gövdeli ve güçlü kuvvetli 200 askerden oluşan bir bölük meydana getirildi. Seraskerliğin bulunduğu alandaki sarı renkli bir binâya yerleştirilen bu dev askerler, Ruslara karşı Osmanlının azametini temsil etmişlerdi. Rusların, ülkelerine dönmesinden sonra da bu bölük, yine bu tür yabancı misâfirleri karşılamak ve törenlerde âsâyişi temin etmek için muhâfaza edildi. Binânın zemin katı zamanla hapishâneye dönüştürülünce siyâsî ve askerî suçlular buraya hapsedildi. Hapishanenin müdürü de Bekir Ağa oldu.

Alaydan yetişme iri yarı bir adam olan Binbaşı Bekir Ağa, 1817'de Aydın'da doğmuş bir zeybekti. 20 yaşında dağa çıkarak eşkıya olan Bekir Ağa, 1 sene sonra aldığı önemli bir yara yüzünden eşkıyâlığı bırakıp teslim oldu. Aynı sene askere gitti ve Tuna Cephesi'nde Totrakan Kalesi Muhârebesi'nde ve Girit isyânındaki başarısıyla önce onbaşı, sonra da çavuş ve teğmen oldu. Girit isyânını bastırmadaki gayretleri sebebiyle, o zamanlar kaymakam olan Serasker Hüseyin Avni Paşa (Sultan Abdülaziz'i tahttan indirtip öldürten serasker) tarafından İstanbul'a getirtilerek yüzbaşı rütbesine yükseltildi ve binbaşı oldu. Güçlü kuvvetli ve iri yapılı olan Bekir Ağa, gaddarlığı ve acımasızlığıyla da ün salınca, siyasî ve askerî mahkûmlar, dâimâ bu hapishaneye gönderilir oldu.

Bekir Ağa bölüğü siyasi rüzgara bağlı olarak bir çok ünlü simayı da ağırladı. 1908 senesine kadar meşrûtiyet taraftarları hapishaneyi doldurmuşken, meşrûtiyetin îlânıyla bu kez meşrûtiyet muhâlifleri içeri alındı. On yıl sonra 1918 senesinde ittihat terakki iktidardan düşünce, bu defa yeni sâkinler ittihatçılar ve 1. Dünya Savaşı'na girmemize sebep olan savaş suçluları oldu. 1918'de İstanbul'un işgaline direnenler de İşgâl güçleri tarafından Bekir Ağa Bölüğü'ne kapatıldılar. Kısa bir süre sonra da Malta Adası'na gönderildiler. Hapishane 1918'den îtibâren 4 sene boyunca, umûmiyetle devrin aydın kesimi kabul edilen mahkûmlarla birlikte ittihatçılar, kuvâyi milliyeciler, ermeni tehciri ile suçlananlar ve ülkeyi savaşa sürükleyenlerle doldu. İşte çeşitli dönemlerde Bekir Ağa Bölüğü'ne kapatılan en meşhur zevattan bazıları:

Eski Sadrazam Said Halim Paşa, Şeyhülislam Musa Kâzım Efendi, Şeyhülislam Hayri Efendi, Meclisi Mebusan Reisi Halil Menteşe, Dâhiliye Nâzırı Fethi Okyar Bey, Vakit Gazetesi Başyazarı Ahmet Emin Yalman, Diyarıbekir Vâlisi Doktor Reşit Bey, Bediüzzaman Said Nursi, Ziyâ Gökalp, Süleyman Nazif, Burhan Felek vs.

Burada yapılan işkenceler hiçbir zaman resmî makamlar tarafından kabul edilmese de, Dr. Rıza Nur (Cemiyet-i Hafiyye), Refik Hâlit Karay (Bir Ömür Boyunca) adlı eserlerinde işkenceleri teferruatına kadar anlatmışlardı. İşkence metodlarından en hafifi “Domuz topu” denen, mahkûmun ayaklarının tersten ensesine bağlanarak top haline getirilerek tekmelenmesiydi. Meşhur işkenceci Bekir Ağa'dan sonra en meşhur işkencesi kerpetenle tırnakları sökmek olduğundan, “Tırnakçı Sâlim” diye ün yapan Salim Bey müdür olmuştu. 6 Ekim 1922 yılında Bekir Ağa Bölüğü Hapishanesi boşaltıldı ve İstanbul Dârülfünûnu'na devredildi. 1950'lerde ise tamamen yıktırılan Bekir Ağa Bölüğü'nün yerine laboratuar binâsı yapıldı. 1979 senesinde, Siyasal Bilimler Fakültesi'nin kuruluşu esnâsında, tâdilât yapılarak bu fakülteye devredildi. Hâlen Siyasal Bilimler Fakültesi tarafından kullanılmaktadır.