Sonradan görme kültür adamı!

Kültür adamı olmak kolay iş değildir. Öyle birkaç kitap yazmakla kültür adamı olunmaz. Türkiye'nin önemli kültür aktivitelerinden, kültür ortamlarından habersiz kültür adamı olunur mu hiç? Hele hele bambaşka bir alanda yetişip, başına “kültür” yerleştirilmiş kurumların başına siyasî ayak oyunlarıyla ve gökten zembille indirilmiş gibi indirilmekle de kültür adamı olunmaz. İçi boş, birtakım çizgiüstü yazarları taklid edip roman yazmakla da kültür adamı olunmaz. Kültüre dâir birkaç kelâm ezberleyip televizyon kanallarında, panellerde, radyo programlarında, belediyelerin kültürel mekânlarında bunları tekrar ederek kültür adamı olunmaz. Kaymakamdan, validen, avukattan, mühendisten, doktordan, üç tane divan şiiri ezberleyip ikide bir bunu tekrar eden ezberciden kültür adamı olmaz. Osmanlıca kelimeleri ezberleyip günlük konuşmalarının içine bu kelimeleri serpiştirip konuşan, böylece aslında “eski bir adam” olduğunu ispat etmeye çalışandan kültür adamı olur mu? Olmaz. Okuyucularına kültürel donanıma sahip olmanın boğazda yalı sahibi olmaktan daha anlamlı olduğunu yazıp söyleyip, sonra da bulunduğu kurumları sûiistimâl ederek boğazda sahip olmayı epeydir hayal ettiği yalıyı satın alabilmek için çuvalla para vuran ve paracıklarını istifleyen adamdan kültür adamı olmaz! “Hoca verir talkını, kendi yutar salkımı” sözüne uygun, etrafa kültürel nasihatler verip, malı götürenden, parayı vurandan her şey olur ama kültür adamı olmaz! Şiir ezberlemekle, metin ezberlemekle, kıssa ezberlemekle kültür adamı olunmaz. Yalan söyleyenden kültür adamı olmaz, makyajına düşkün, protokol adamı ve salon şâirinden, edebiyatçısından kültür adamı olmaz. Her tarafa saldıran, her şeyden kendisine bir yarar elde etmeye çalışan, her taşın altından çıkıveren pragmatist adamdan kültür adamı olur mu demeyin, asla olmaz! Görgüsüzden hiç kültür adamı olur mu? Tabii ki olmaz!

Ama tuhaftır ki, ortalık böyle sonradan görme olmanın getirdiği görgüsüz, menfaatçi, entrikacı ve taşralı kültür adamı müsveddeleriyle kaynıyor. Sağdan-soldan apartıp kitap yazan, sesinin güzel olduğunu vehmedip şarkı söyleyen, günlük gazetelerden birinde popülerliğini pazarlayıp köşe kapan, televizyon kanallarında kaynak kitaplara bakıp ders çalışır gibi çalıştığı ve alıntıladığı metinleri izleyiciye biliyormuş gibi aktarmaktan başka hiçbir iş yapmayan, ismi ve cisminden başka hiçbir özelliği olmayan adamlar, ortalıkta kültür adamı diye dolaşıyor, hatta şiir deyince, edebiyat deyince, mûsikî deyince bu adamların adı zikrediliyor, onlar hatırlanıyor oldu. Kültür adamı, bu ülkede kültür adına yapılacak ve gerçek bir kültür adamına düşen bir yığın iş varken, kendi makam ve mevkîini korumak için entrika çevirebilir mi hiç? Gerçek bir kültür adamının, günlük siyasi oyunlara alet olması hatta bizâtihi entrikalar çevirip tezgâhını korumaya çalışması mümkün müdür? Ya da, televizyonlarda, gazete köşelerinde, radyolarda, Büyükşehir Belediyesi'nin kültürel mekânlarında insanlara kültürel vaazlar veren bir kültür adamına yalan söylemek, alavere-dalavere çevirmek, Bizans entrikalarını aratacak cinsten entrikaların içinde hatta başaktörü olmak yakışır mı? Görev yaptığı kurumun kültürel projeleri üzerinden para kazanmak, dilediği ve sevdiği adamı kayırıp kritik yerlerde görevlere gelmesi için kulis yapmak, kendisine zarar vereceğini düşündüğü ya da gizliden gizliye kıskandığı insanlar aleyhinde kulis yapmak, entrika çevirmek hiç kültür adamlığına sığar mı? Edebden nasîbini almamış bir edebiyatçı, şâir, yazar… yani kültür adamı olabilir mi hiç?

Maalesef bugünün anlı-şanlı kültür adamlarından bazıları, yukarıda saydığım olumsuz vasıflarla mücehhez. Kültür adına, nasıl olduysa ezberledikleri birkaç şiir, metin, kıssa ve tarih dışında pek bir birikimleri yok. Kültür ve sanat adına bir yaratıcılıkları da yok. Yazdıkları kitaplarda bilgi-birikim adına doluluk yok, yaşanmışlık deseniz hiç yok! Peki bunlar nasıl kültür adamı olmuşlar öyleyse? O da ayrı bir yazı konusu. Fakat “erken gelen oturur” sözü tam da bu sonradan görme kültür adamları için söylenmiş bir söz sanki. Sonra, durmadan kitap yazacaksın bir kültür adamı gibi görünebilmek için… yazacaksın… yazacaksın. Ardından bu yazdıklarını koltuğunun altına koyarak kendini iyi pazarlayacaksın. Televizyonlara gideceksin ya da birilerinin seni bir yerlere tavsiye etmesini sağlayacaksın… bazı kurumlarda “gönüllü” çalışıyor görüntüsü vereceksin. Böyle yapınca herkes sana güvenip saygı duyacak ve bütün yollar açılacak. Kitaplar yazıp siyasi kişiliklere yaranmaya çalışacaksın, bazı değerler uğruna bazı kazanımlardan nasıl feragat ettiğini hatırlatacaksın… Sinirine hakim olup köylülüğünü gizleyeceksin, içi boş da olsa gazetedeki köşende yazılar yazacaksın, nasıl olsa kimse kültürden sanattan yeterince ve doğru dürüst anlamamaktadır… bu yolla yerini sağlamlaştırıp, okuyucu gözünde “devleşip” kendini pazarlamaya devam edeceksin.

Yazıyı şu soru ile sonlandırmak galiba en iyisi. Çünkü yazdıkça açılacağım ve bu yazı bir müzik sohbeti olmaktan bu hafta için zaten çıkmış durumda, yazmaya devam edersem iyice çıkacak: Hiç yalancıdan, entrikacıdan, menfaatçiden, ezberciden, iki yüzlüden kültür adamı olur mu? Bence olmaz! Neden olmaz ? Çünkü kültür ile yalan, kültür ile iki yüzlülük, menfaatçilik, entrika, ezbercilik bir araya gelmez de ondan! Yanılıyor muyum?