Suriye'ye Osmanlı gibi yaklaşmak lazım

Şuanda bulunduğumuz bölge Türkiye içindeki mültecilerin yaşadığı bölgeler. Suriye'de artık Esed rejiminin mümkün olmayacağı düşünülüyor.

Ciddi anlamda Suriye savaşından kaynaklanan bir mülteci akını var. Suriye içinde yer değiştiren on milyonluk bir nüfus var. Suriye'den kaçmak zorunda kalan ise iki milyona yakın bir mülteci kitlesi var. Nüfusun yüzde ellisi kendi yaşadığı topraklardan çıkıp yer değiştirmek zorunda bırakıldı. Bu durumda Esed Suriye devlet başkanı olarak kalması mümkün değildir. Halkının yarısı yerinden yurdundan olmuş, şehirleri yakılıp yıkılmış bir ülkede Esed hangi gerekçeyle iktidarını sürdürecek? Bence, burada kimin haklı olup olmamasından ziyade Suriye'nin içine düştüğü durumdan Esed'in da sorumluluğu olduğunun artık kabul edilmesi gerekilir.

En başından beri muhalif olan bir toplumsal yapıdan geldiklerini ifade ediyorlar. Dolayısıyla bir müdahale ile Suriye rejiminin değiştirilmesini istiyorlar. Ancak sonrasına dönük beklentiler pek olumlu değil. Rejim dursa veya yıkılsa bile Suriye'deki iç savaşın daha uzun yıllar süreceğini öngörmektedirler. Ancak neticede hepsinin üzerinde birleştiği bir nokta var: O da Esed rejimiyle devam etmenin mümkün olmadığıdır. Temel sorun da burada ortaya çıkıyor zaten. Esed sonrası Sünni Araplar, Kürtler, Aleviler, Dürziler ve Hıristiyan unsurları nasıl bir arada tutabilirsiniz? Hangi sistemi kurmak gerekir? Suriye Ulusal Konseyi 'Esad sonrası halka gideceğiz' diyor. Ancak, halka soralım derseniz ve halkın yüzde 60'ı Nusra bizi yönetse derse diğerleri kabul etmek zorunda mı kalacak? El Kaide'nin halkoyuyla Şam'da iktidara gelmesi mümkündür. Dolayısıyla önce Esed gitsin sonra halka gidelimin sosyolojik ve toplumsal karşılığı yok.

Zaten şuanda da savaş içindeler. Bugün bile uluslararası arenaya dönüşmüş bir durum var. Savaşa maruz kalan insanlarda savaşın büyüyü küçüğü diye bir şey olmaz. O yüzden onlar için bir şey fark etmiyor.

Suriye üzerinde bir medeniyetler savaşı yaşanıyor. ABD burada bölgeye İsrail gözüyle bakan bir güç. Suriye'de her şey iktidar savaşına dönüşmüş ve her güç iktidarı ele geçirmeye çalışıyor. Bu kapsamda Suriye'de yaşanan Batı medeniyet anlayışının geliştirdiği modern ulus kimliklerin iktidar mücadelesidir. Sünni, Alevi, Kürt, Hıristiyan gibi kimlikler birbirlerinden korkuyor ve iktidarı hedefliyor. Savaşa dışarıdan müdahil olanların da benzer bir medeniyet anlayışıyla hareket ettiği açık. Örneğin, İran Alevilerin yanında savaşırken Suudiler Selefilerin, Türkiye'de Sünni Arapların yanında yer alıyor. Böyle olunca da savaşta herkes taraf olmuş oluyor.

Bizim yeniden 1914'e gitmemiz gerekir. 1914'de Suriye tüm etnik, mezhepsel ve dinsel gruplarıyla bir bütün olarak görülmekteydi. 2013'de bizler Suriyeli gruplar arasındaki savaşı 1914 bakışıyla çözebiliriz. Kısacası, Türkiye'nin hem Sünni Arapların, hem Alevilerin hem Kürtlerin veya Hıristiyanların garantörü olması gerekir. ÖSO ne kadar Türkiye'ye güveniyorsa, PYD'de o kadar güvenme hakkı olduğunu hissetmeli. Oysa, Amerikan medeniyetiyle Suriye krizini analiz etmeye kalktığınızda birileri iyi çocuk diğerleri de cezalandırılması gerekenler aktörler olarak değerlendirilmeye başlanır. Oysa bu medeniyetimizin uygulamalarına ve ruhuna uymayan bir politikadır. Parçası olduğumuz medeniyet ayrım gözetmeksizin herkesi kucaklamayı öngörmektedir.

Suriye halkı arasındaki ayrıştırmayı artıracağı kesin. Suriye Ortadoğu'da bir kamplaşmaya ve duygu, ahlaki ve değer kaybının yaşanmasına yol açtı. İnsanlar, futbol takımı tutar gibi savaşa yaklaşıyor. Bu durum ayrışma meydana getirdi. Batı burada bütüncül davranıyor. Hangi kesim yaşamını yitirirse yitirsin o konuda ciddi bir acı hissetmiyor. Suriye halkı bizim medeniyetin bir parçasıdır. Ölen Sünni Arap da, Kürt de veya Alevi de bizim bir parçamızdır. Siyasetimizi kadim medeniyetin parçaları üzerine oturmamızın zamanı geldi. ABD'de burada eski İngiliz ve Fransız sömürge politikalarının devamıdır. İşte Mursi'ye yapılanlar ortadadır.

Osmanlı olsaydı krize nasıl yaklaşırdı? Bence bu sorunun cevabı da tarihe bakıldığında var. Osmanlı döneminde böyle bir iç savaşında tüm Suriyeli gruplara eşit yaklaşım gösterilirdi. Türkiye'den bir kısım aydın ve entelektüel Suriye'yi batı medeniyet kodları ile okumayı tercih etti. Bir tarafı düşman diğer tarafı dost ilan etti. Ancak, bunu böyle okumayan kesimler de var. Ankara'da Suriye Hıristiyanları toplantısı düzenleniyorsa, PYD lideri Türkiye'de davet ediliyorsa bir değişim var demektir. Atılan adımları derinleştirmek ve ortak medeniyet hafızası ile güçlendirmek gerekir. Temel nedeni soruna Batı zihniyet anlayışıyla yaklaşım göstermemizden kaynaklanıyor. Suriye halkı bizim Anadolu medeniyetinin bir parçasıdır. Bu anlayışla yol alınabilir.

Herkesin bu savaştan aynı sonucu beklemediği açıktır. Kürtlerin farklı beklentileri, Alevilerin, muhaliflerin yanı kısacası herkesin beklentisi ve olayı değerlendirmesi farklıdır. Bence Suriye meselesini çözebilmek için Türkiye'nin yapması gereken şey; Suriye'de yaşayan ve toplumsal karşılığı olan tüm kesimlerle birlikte hareket edebilecek bir güven ve hareket birlikteliği oluşturmaktır. Suriye'deki halkları kucaklayabilecek onların problemlerini gerçek anlamda çözebilecek bir ülke olmamız gerekir. Barış için değil 6 ay bir ömür bile harcanır, yeter ki bir insan ölmesin.

Batı ülkeleri Suriye müdahaleyi çıkarları açısından değerlendiriyor. Türkiye'nin son yıllarda yakaladığı ivmeye uygun kendi medeniyet projesini ortaya koymasının zamanının geldi. Cesur bir şekilde biz Suriye'de tüm halkların yaşamının ve özgürlüğünün güvencesiyiz diyeceğiz. Bunu Türkiye'den başlayıp, bölgeye yayacağız. Bırakacağız, şehir ve mahalle yönetimleri oluşsun, merkezi iktidarın gücünü sınırlayacağız ve her kesimin kendisini yönetecek otoriteler haline gelmesine katkı sağlayacağız.

Eğer iktidarı halk ve şehirlere ve sonradan mahallelere verirseniz, inanın hiç kimse Şam için kan dökmez. Eğer Lazkiye ayrı bir otorite istiyor ve Halep'te istiyorsa, her ikisine de mahallelere kadar inecek şekilde otorite verelim. Zaten fiili durumu hukukileştirmektir. Halep'in Kürt mahallesini Kürtler, Sünnileri Sünniler ve Hıristiyanları Hıristiyanlar yönetsin, İl Meclisleri olsun onlarda her kesimden temsilci olsun. Buna karşı çıkanlara ben yalnızca Osmanlı'nın Lübnan'da uyguladığı tek ve çift kaymakamlık modellerine bakmalarını isterim. Osmanlı aklını yeniden keşfetmemiz gerekir.

Şuanda öyle bir beklenti yok. Ama saldırılar çok güçlü bir boyutta olursa ve rejim çökerse o zaman savaşın hangi şekilde ve hangi ülkelerde ortaya çıkacağını bilemeyiz.

Suriye'ye yönelik izlenen politikalarda bir değişiklik olmazsa her ikisi de yaşanabilir. Artık şu tehdit bu dost demekten vazgeçmek gerekir. Tüm Suriyelilerin birincil vatandaş olacağı bir sistem kurmak için uğraştığımızı Suriyeli dostlarımız bilmelidirler. Sünni Araplardan, Aleviler Kürtlere ve Hıristiyanlara kadar herkes adaletimizden ve politikamızdan şüphe ve endişe duymaması gerekir. Sınırımızın 1 kilometre karşısında yaşayanlar bize güvenmiyorsa, politikalarımızı ve felsefemizi gerçekten sorgulamamız gerekir.

Bu çok zor bir soru. Savaşın artık çözüm getirmeyeceğini kabul ederek yeni bir Suriye oluşturma noktasında diplomatik çabaya ses vermeleri ve masa başında yeni bir Suriye yaratılmasını kabul edilmesidir. Bu iyimser bir yorum. Bunun gerçekleşme olasılığı en güçlü olanıdır. Bunun için yeni bir medeniyet inşa projesine sahip olmanız gerekmektedir. Şöyle ki PYD ile ÖSO ve Alevi ve tüm Suriyelilere kapsayıcı ve kuşatıcı yaklaştığınızda, krizin aşımında rol almanız mümkündür.

İRAN ÇÖZÜMCÜL DEĞİL

Rusya'nın Suriye için Batı ile savaşma olasılığı zayıftır. Ruslar siyasetten ve psikolojik olarak uluslararası kamuoyuna mesaj veriyor.

İran açık bir şekilde birçok bölge ülkesini taraf tutmakla suçlamıştır. Üstelik mezhepçilikle bile suçlanmaktadır. Ancak, gelinen aşamada İran'ında mezhepçi bir politikanın arkasına takıldığı görülmektedir. Tabi ki bunu rasyonelize ediyor. Ancak, Lübnan'da, Irak'ta ve Suriye'de benzer gruplarla derin ilişki kuruluyorsa, o zaman mezhepçilik yapıldığı suçlamasını yapabilirsiniz. Dolayısıyla İran'ın da çözüm getirici bir stratejiye ve politikaya sahip olmadığı görülmektedir.

Suriye'deki duruma yönelik bir mesaj olacağı açıktır. Ancak, kimyasal silahlardan dolayı Batının etik ve değerleri dikkate alarak müdahale edeceğini ileri süremeyiz. Mısır gerçekten üzerinde çalışılması gerekilen bir örnektir. Kimyasal silahlar Batı'nın İran müdahalesinde gerekçe olarak kullanıldı. Suriye'deki çıkarların dizaynın da kimyasal önemlidir. Ancak, müdahalenin anlamı Batının çıkarlarına uygun olmayan gelişmelere karşı bir reaksiyondur. Ancak, eğer müdahale ederlerse, bunun doğrudan çıkarlarına uygun olması gerekir. İngiltere, ABD ve Fransa gibi ülkeler rasyonel düşünür. Savaşın kendisi de rasyonel olmanızı gerektirir.

Sonuçta Suriye içine üç defa kimyasal silah kullanıldığı ifade ediliyor. Bunun tekrarlanmayacağını söyleyemeyiz. Bir kere bu silaha başvurulduğu vakit bundan sonraki süreçlerde de kimyasal saldırıların olabileceğini teorik olarak kabul ederiz. Dolayısıyla İsrail kadar bizim de kimyasal saldırı ile karşı karşıya kalma durumumuz var ve açıkçası bunu kimin kullandığını da hiç bilemeyebiliriz.

Durumdan duruma değişiklik gösterir. Saddam İran-Irak Savaşında ABD ve diğer Avrupalı güçlerden aldığı teknolojik ve hammadde desteğiyle hem kendi vatandaşlarına hem de İran'a karşı kimyasal kullanmıştı. Ancak aynı Saddam 2003'de kitle imha silahları üretmek suçlamasıyla müdahaleyle karşı karşıya kaldı. Suriye açısından da buna benzer bir tablo var.

İsrail sürekli kendi çıkarlarına uygun bir biçimde süreçleri yönlendirmek istiyor bu konuda girişimler de bulunuyor. Asıl sorun Ortadoğu'daki ülkelerin özgürleşememişi ve demokratikleşememesidir. Çözüm özgürlükçü bir anayasaya sahip olmaktır. Yaşanan sorunları çözme noktasında siyasal ve barışçıl bir irade ortaya koymak yerine askeri yöntemler tercih ediliyor. Demokratik bir sistem oluşturamadığımızdan hem İsrail hem de bölge dışındaki ülkeler iç işlerimize ciddi bir biçimde müdahale edebilecek alanlar buluyorlar. İsrail açısından Suriye krizi birincil dereceden güvenlik sorunudur. Dolayısıyla Suriye meselesinden İsrail Batı ülkelerinin politikalarını yönlendirmeye çalışmıştır. Suriye'ye bir müdahale yapılacaksa bunu da İsrail'in mutlaka bilgisi ve uyumu ile bir hareket gerçekleştirilecektir.

Öyle bir beklenti yok. Suriye rejimi kendisini yok edecek bir maceranın içine sürüklenmeyeceği açıktır. İran'ın da açıklamaları inandırıcı değildir. İran'ın İsrail'e saldırısı güçtür. Ancak Lübnanlı gruplar üzerinden saldırı her zaman mümkündür. Yıkım İran toprakları üzerinde yaşanır.