Türkiye'de bir ilk: Katılımcı restorasyon

Cumhuriyet döneminin en simgesel kültür yapılarından biri olan Taksim'deki Atatürk Kültür Merkezi'nin (AKM) restorasyon planı ile ilgili geçtiğimiz yıl önemli tartışmalar yapıldı. Bazı kesimler AKM'nin yıkılacağı söylentisinden hareketle çeşitli basın açıklamaları ve eylemler yaptılar. Geçtiğimiz haftalarda Kültür Bakanlığı ve İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı'nın karşılıklı attığı imzalarla AKM'nin nasıl yenileneceği netlik kazandı. Sonuç ise herkesi memnun edecek türden. Çünkü AKM dünyada pek çok örneği bulunan Türkiye'de ise ilk kez bir kamu binasına uygulanacak yeni ve modern bir mimari perspektifle yenilenecek. AKM de güncel ihtiyaçlar ve altyapı ile ilgili gereken düzenlemeler yapılarak kısa bir sürede bakımdan geçirilecek ve bina tekrar kentin kültür hayatına kazandırılacak. Türkiye'nin tanınmış mimarları AKM'nin geleceğe taşınması için yürütülen sosyal sorumluluk projesinde görev aldılar. Bu tür bir yöntem Türkiye'de mevcut bir yapının güncellenmesi, onarım ve bakım işleri için ilk defa uygulanıyor. Böylece binanın hem performansı güncellenmiş olacak ve mimari program yeni ihtiyaçlara göre geliştirilecek. İstanbul'un bir kültür başkenti olması yolunda önemli bileşenlerden biri olan merkez bu misyonunu geleceğe taşıyacak.

Peki, Türkiye'de şimdiye kadar örneği olmayan bu proje nasıl gerçekleştirilecek? 5706 sayılı kanunun 11. maddesinde AKM ile ilgili olarak yer alan özel hükme göre ilgili kuruluşların işbirliği mümkün oldu. Geçmişte büyük tartışmalara neden olan AKM'nin geleceği konusunun bu şekilde katılımcı bir biçimde ele alınması, başka kültür merkezlerinin projelendirilmesi için bir örnek olacak.

AKM uzun zamandır çeşitli platformlarda tartışıldı. Sivil bir girişim sürecin başından itibaren bu platformların örgütlenmesinde rol aldı ve katılımcı bir sürecin gerçekleşmesi için profesyonelleri, sanatçıları, kültür operatörlerini bir araya getirdi. Bu inisiyatif mimarlık öğrencileri arasında yarışma düzenledi, geniş katılımlı toplantılar yaptı. Bu sürecin içinde çok sayıda kişi ve kuruluş yer aldı. Tabanlıoğlu Mimarlık Ofisi bu inisiyatifin içinde sosyal sorumluluk üstlendi.

İstanbul 2010 Ajansı Proje Koordinatörlerinden Korhan Gümüş'ün verdiği bilgilere göre AKM'nin yenilenmesi şu aşamaları kapsayacak: “AKM 30-40 sene öncesinin sistemleriyle mükemmel tasarlanmış bir yapı. Böyle bir yapı sadece duvarlar, döşemelerden oluşan bir mimari mekân olarak görülmemeli. Kültür merkezleri aynı zamanda ileri teknolojiyle donatılmış, karmaşık sistemler içeren yapılar. Daha iyi hizmet verebilmek, güncel koşullara uyarlanabilmek için bu sistemlerin güncellenmesi gerekiyor. AKM'nin de elektromekanik donanımı, güvenlik, ses, akustik, aydınlatma, sahne sistemlerinin yenilenmesi gerekiyor. Bunlar seneler önce sistem olarak zaten ömrünü tamamlamış ve tamiratla yenilenebilecek durumda değiller. Dolayısı ile yapılacak iş basit bir onarım, boya badana işi değil, bir kültür yapısını güncelleme meselesi. Nelerin değişeceğini oluşturulan ve içinde Bakanlık temsilcilerinin ve kullanıcıların bulunduğu bir çalışma komitesi öneriyor ve projelendiriyor. İhtiyaçlarla mimari program bu kurul tarafından ilişkilendiriliyor. Bu kurulun bir tarafından resmi temsilciler var, diğer tarafında mimari hizmetler, mühendislik tasarımları gibi sivil ve özel kuruluşlar, kişiler tarafından yerine getirilen müelliflik işleri var.”

Bina kadar önemli olan donanımların hepsi uluslararası standartlarda yenileniyor. Bütün elektronik sistemler, yangın, iklimlendirme, ses, aydınlatma yani her şey. Mühendislik projeleri binayı aynı zamanda çevre dostu bir bina haline getiriyor. Enerji tasarrufu sağlayan, enerjiyi akıllı kullanan, atıksuyunu geri kazanan, yağmur suyunu bazı ihtiyaçlarda kullanılmak üzere depolayan müthiş yenilikçi bir proje tasarlanıyor. Yapı bu açıdan da dünyaya örnek olacak nitelikte. Korhan Gümüş şöyle diyor: “Bir de şunu söyleyeyim: Bu projede dünyanın en iyi uzmanları çalışıyor.”

Projenin öngörülen bütçesi 40-50 milyon civarında ancak uzmanlar proje tamamlanmadan bütçenin tam olarak netleşemeyeceğini söylüyor. Proje henüz geliştirilme aşamasında. Projenin çeşitli aşamalarında mühendislik sistemleri üzerine şu anda çok farklı ekipler çalışıyor. 2010'da bina çoktan tamamlanmış ve çok iyi programlarla açılmış olacak.