Ukrayna: Savaşta ve barışta futbol

Eşlerinin veya çocuklarının futbola olan düşkünlüğünden şikâyetçi hanımlar geçtiğimiz hafta okudukları şu habere pek sevinmemişlerdir muhtemelen: 'Arjantin, Belçika ve Ukrayna Ligleri artık tvnet'de'…

'Arjantin'i anladık Maradona'nın, Messi'nin ülkesi; hadi Belçika da Avrupa'nın merkezi, ama Ukrayna nerden çıktı?' demeyin. Futbol müptelaları zaten demez elbet, bu cümle oyuna 'cebren ve hile ile' bakmak zorunda kalanlara, zira Ukrayna futbolu geçmişte ve günümüzde evrensel alana hikâyeler sunmayı başaranlardan… Şimdilerde gücü ve dolayısıyla namı azalmış olsa da Ukrayna ve futbol denilince akla hemen Dinamo Kiev gelir. Sovyetler Birliği döneminde ülke futbolundaki Moskova hegemonyasına karşı durabilen, en ciddi takım. Moskova takımlarından şampiyonluk kupasını defalarca almayı başarabilen ve bu anlamda Ukraynalıların ulusal gurur kaynağı olmuş bir kulüp Dinamo Kiev. Özellikle soğuk savaşın sürdüğü 1975 yılındaki Avrupa başarısı ise Moskova'nın da gururu olmasını sağladı. Şüphesiz bunda en büyük pay efsane oyuncu ve teknik adam Valeriy Lobanovsky'nindi. Oyuncusu idmana alkollü geldi diye ona 5 ay işçi olarak çalışma cezası veren bir 'gelenekçi'; ama aynı zamanda 1970'li yıllarda bir profesörle takımın istatistik bilgilerini değerlendiren ve 'bilimsel futbol' arayışındaki bir modernist. Bugün Ukrayna futbolu bir yerlerde ise bunda 'Loba' lakaplı kurt hocanın payı büyük.

Lobanovsky'nin boşluğunu tanıdık bir isim doldurdu diyebiliriz Ukrayna'da; Lucescu… Kısa süre kaldığı Türkiye'de hem Galatasaray hem Beşiktaş'la geçirdiği başarılı sezonlarla iz bırakan Rumen hoca Ukrayna'da bir bakıma yeni Lebanovsky konumunda. Zaten azalan Dinamo Kiev üstünlüğü Lucescu'nun Shaktar'ın başına geçmesi ile tamamen bitmiş durumda. 'Köpekler istedi diye atlar ölmez' şeklindeki Rumen atasözünü de ülkemize armağan eden Lucescu, Shaktar'la Ukrayna'ya Avrupa'dan da kupa getirdi. Ne zaman milli takım veya büyük takımlarımız hoca arasa akla gelen Lucescu, Ukrayna'da halinden memnun görünüyor yani.

Türkiye'de Hakan Şükür ne ise Ukrayna'da Shevchenko o demek yanlış olmaz. İki büyük golcünün İtalya'ya uğramak dışında bir ortak noktaları daha var; politika… Shevchenko da tıpkı Hakan Şükür gibi futbolu bırakınca politikaya adım atan bir yıldız futbolcu. Ancak sahadaki başarısı sandığa yansımış sayılmaz. 2012 yılında girdiği seçimlerde Shevchenko'nun partisi % 1.66 oy alarak % 5 barajının altında kalınca efsane golcünün parlamento hayali gerçekleşmemiş…

1941 Yılında Alman ordusu Ukrayna'yı işgal edince Dinamo Kiev takımı dağılır. Nazi ordusunun futbola meraklı subaylarının kurduğu Flakelf takımı işgal boyunca maç yapacak takım aramaktadır. Çalışma kamplarında bulunan ve aralarında Dinamo Kiev'in dağılan kadrosundan olan futbolcularının da bulunduğu oyunculardan derlenerek Start FC isimli bir takım kurulur. Flakelf ve Start takımları işgal boyunca maçlar yaparlar ve kazanan sürekli Ukraynalılar olur. Savaştan sonra bu hikâye Sovyet hükümeti tarafından bambaşka biçimde bir propaganda malzemesi olarak kullanılır. Sovyetlerin hikâyesinde iki takım sadece tek maç yapar, maç öncesi ve devre arasında Ukraynalılar galip gelmemeleri konusunda uyarılır ancak buna rağmen Nazileri yenen takımın bir kısmı kurşuna dizilir diğer kısmı ise çalışma kamplarına gönderilerek işkence görür. Moskova, 1974 yılında sonradan o takımın anısına Start adını alacak olan Zenit stadına bir de anıt yapar…

Hakkında bir kitap ve akademik makale yazılan bu olay yıllarca uydurulmuş haliyle bilinir. 1990'dan sonra ise tanıkların da açıklamaları ile gerçek anlaşılır. Start takımından 4 futbolcu maçtan sonraki yıl ölmüş ancak bunun maçla ilgisi olmadığı anlaşılmıştır. Bu hikâyeden mülhem Holywood sineması 1981'de bir film yapar. 'Zafere Kaçış' isimli ve Sylvester Stallone'un yanında Pele ve Ardiles gibi ünlü futbolcuların da rol aldığı bu filmde Ukrayna hiç geçmez. Sanki biraz Rus salatasına Amerikan salatası demek gibi. 'Aman Komünizm propagandası olmasın' denmiştir belki de kim bilir?