Ustasız usta 100 yaşında

Dostoyevski 'Hepimiz Gogol'un Palto'sundan çıktık' diyerek, büyük yazarın unutulmaz eseri Palto'nun Rus edebiyatındaki dönüştürücü gücüne işaret eder. Muhsin Ertuğrul'un öne çıktığı sinemamızdaki tiyatrocular dönemini bitirip Sinemacılar Dönemi'ni başlatan Lütfi Akad için de benzer bir ifadeyi kullanmak hiç de yanlış olmaz. Zira sinemanın tekniğinden hikâye anlatımına, oyuncu yönetiminden sinemanın sosyo-kültürel ve hatta felsefik boyutuna kadar hemen her alanda Türk sinemasının ilk adımlarını atmış, bu alanda öncülük etmiş 95 yaşında aramızdan ayrılan Akad'ın tecrübeleri kendinden sonra gelen sinemacıların yolunu aydınlatmış, sinemacılarımız büyük oranda Akad'ın paltosundan çıkmıştır.

Sinemamızın ilk kadın starı Sezer Sezin'in yakasına yapışarak Seyfi Havaeri'nden yarım kalan Damga filmini tamamlattığı Lütfi Akad, Erman Film'in muhasebeciliğini bırakarak, art arda çektiği filmlerle Türk Sineması'nın rotasını çizeceğini bilmiyordu belki de. Birbirinden değerli ilk denemelerinin ardından 1952'de çektiği Kanun Namına filmi ile Sinemacılar Dönemi, diğer adıyla Yönetmenler Çağı'nı başlattı, Beyaz Mendil, Yalnızlar Rıhtımı, Hudutların Kanunu, Üç Tekerlekli Bisiklet, Kızılırmak Karakoyun gibi filmlerle olgunlaştırdığı sinemasını Vesikalı Yarim ve Gelin-Düğün-Diyet üçlemesiyle taçlandırdı. Türkan Şoray, Hülya Koçyiğit, İzzet Günay, Yılmaz Güney ve adını sayamayacağımız çok sayıda oyuncuyu kitlelere sevdirmiş, Memduh Ün, Yılmaz Güney, Halit Refiğ gibi çok sayıda yönetmene ustalık yapmış, bir o kadarını da etkileyerek ilham kaynağı olmuş Lütfi Akad'ın sinema serüvenine dair bugüne kadar kitaplar yazıldı, belgeseller çekildi, sayısız makale ve tezler yazıldı.

Sinemamızın piri Lütfi Akad'ın sinema serüveni şimdi önemli bir sergi aracılığıyla bir kez daha sinemaseverlerin ilgisine sunuldu. İstanbul Modern'in Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü'nün desteğiyle 19 Mayıs'ta açılışını yaptığı sergi “Türkiye Sinemasında Ustalar” adlı projenin ilk ayağı. Sinemamızın kurucusu olarak kabul edilen Lütfi Akad'ın 95 yıllık yaşamı ve filmografisinin sergilendiği etkinlik “Ustasız Usta; Lütfi Akad” adını taşıyor. Burçak Evren'in danışmanlığında oluşturulan sergide, Lütfi Akad'a ait fotoğraflar, orijinal senaryolar, afişler, yazışma ve anıların da yer aldığı 100 parçalık bir arşiv gün yüzüne çıkartılıyor. Ustanın setlerde çekilmiş fotoğrafları, Vesikalı Yarim, Gelin, Gökçeçiçek ve Hudutların Kanunu gibi bir çok önemli filme dair bugüne kadar hiç yayımlanmamış görseller de ilk kez paylaşılıyor.

Lütfi Akad'ın aynı zamanda 100'üncü doğum yılını anan proje kapsamında, usta yönetmenin farklı dönemlerini yansıtan 10 filmin gösterimine yer veriliyor. Seçkide, Akad'ın ilk film olan ve Türkiye sinema tarihinde bir dönüm noktası kabul edilen Vurun Kahpeye'nin(1949) yanı sıra, Yalnızlar Rıhtımı (1959), Yangın Var (1960), Hudutların Kanunu ( 1967), Kızılırmak Karakoyun (1967), Vesikalı Yarim (1968), Gelin (1973), Düğün (1973), Diyet (1975) ve Dört Mevsim İstanbul (4 Bölüm-1990) isimli filmleri gösterilecek. Akad'ın 1990 yılında son kez kamera arkasına geçtiği, İstanbul'u dört başlık altında farklı yanlarıyla ele alan ve uzun zamandır kayıp belgeseli Dört Mevsim İstanbul; Doğuş, İstanbul Bir Şarkıdır, İstanbul Bir Özlemdir ve İstanbul Bir Kavgadır başlıklı dört bölümden oluşuyor. Dönemin yaşayan İstanbul'u, yer yer oyuncular kullanılarak ve dramatize edilerek anlatılıyor. Bugünün pek çok ünlü oyuncusu, belgeselde 22 yıl önceki halleriyle karşımıza çıkıyor. Hemen hemen hiç dış ses kullanmadan, çoğu kez görüntü ve müziğin gücünden destek alarak bu büyük kentin insanları, onların yaşayış biçimleri, çalıştıkları, eğlendikleri, kavga ettikleri yerler görüntüleniyor.

Sergiye paralel olarak, Akad filmlerinin unutulmaz ismi Hülya Koçyiğit ve serginin danışmanı sinema yazarı Burçak Evren'in katılacağı bir de söyleşi gerçekleştirilecek. Söyleşi 26 Mayıs saat 19.00'da İstanbul Modern'de yapılacak. Sergi 31 Aralık'a kadar ziyarete edilebilecek.