Tarihte ve kültürümüzde intihal, ahlak ve usul

Son yıllarda tarihe olan ilgi, tarih kitaplarının yayımı, satış rakamları özellikle popüler kültür alanındaki programlara bağlı olarak arttı. Televizyon dizileri, sohbet programları sayesinde tarih, televizyon yayınlarındaki kültür programlarının çok üstüne çıktı. Bu dizilerdeki temaların genellikle magazinel olması, harem hayatının temel fon olarak kullanılması tarih algısını etkilese bile ''popüler tarih''in önemli bir unsuru olarak şekillendi. Popüler kültürün tarih ilgisinden nasibini ''akademik tarih'' de aldı ve bu furyadan yararlanmak isteyen birçok akademisyen, dipnotlu, kaynakçalı kitaplarını ardı ardına yayımlamaya başladı.

Hangi sahada olursa olsun, tarih verimli bir alan olarak Türk düşünce hayatında, popüler kültüründe çok daha etkili bir geleceğe doğru ilerliyor. Fakat tarih araştırmalarında ve genel olarak kitap yayımında bir usulden ve ahlaktan bahsetmek mümkün mü? Popüler tarihçilerin ya da akademisyenlerin bir ilmi kaygıları ve usulleri var mı?

Yazdığı kitaplarla tarihçiliğimizde önemli bir boşluğu dolduran Ali Birinci, matbuat hayatındaki ahlak ve usul meselelerini ele aldığı yazılarını Tarihin Kara Kitabı''nda topladı. Kitap genel manada intihal başlığı altındaki ilmi çalıntıları incelese de belli bir usul çerçevesi çizmesi bakımından da önemli. Ali Birinci''nin kitabı bizde eksikliği hissedilen ''kritik'' ve ''usul'' çalışmalarına öncülük edecek denli kapsamlı. Sadece çalıntı ve aşırmalar bağlamında değil, ilmi derinlik, eserin kapsamı, kaynakları, yaklaşımı gibi konularda ülkemizde kritik yazılmıyor. Eleştiri başlığı altındakiler övgü ile sövgü arasında olduğu için fikir hayatımıza belirgin bir katkı sağlamıyor. Ali Birinci''nin yazıları bu bakımdan kritik denebilecek nitelikte.

Tarihin Kara Kitabı genel olarak intihal üzerinde duruyor. Burada dikkat çeken husus intihalin genel olarak ''akademi''de yapılması. Birinci üniversitelerdeki unvanları elde edebilmek için puanlarını tamamlamak isteyen fakat kitapla, ilimle arası hiç hoş olmayan hocaların intihal yollarını anlatıyor. Bu bağlamda öğrencilerinin çalışmalarına konan, eserlerinin üzerine isimlerini yazanlar üzerinde duran Ali Birinci, hocasının kendisine okuması için gönderdiği makaleyi alıp kendisininmiş gibi yayınlayan talebeleri de örnekleriyle ifşa ediyor.

Ali Birinci, kitabının giriş bölümünü intihalin hangi yöntemlerle yapıldığına ayırmış. Bu bölümde bilhassa başka lisanlardaki kitapların, tercümelerin çok rahat bir şekilde intihal edildiği belgelerle aktarılırken özellikle ''hazırlayan'' kimliği altında daha önce başkalarının çevirdiği kitapları alıp yayımlarken kendi adını ya da müstear ismi tercih edenleri de açıkça dile getiriyor.

Hele ''eski''lerin üslubu, hakareti övgü gibi sunabilme maharetine de sahiptir. Yani eleştiri, kritik yazılarında iğneleyici, ironik bir dil ve zekâ kullanılır. Ali Birinci bu ironiyi gündelik hayatında da sıklıkla kullanır. Tarihin Kara Kitabı''ndaki ironi normal düzeydedir; bu bakımdan Hakan Erdem''in ''metni okunamaz hale getiren'' ironisinden uzaktır. Tabi kitaptaki ''kendi yazısını intihal edenler'', ''muhtarlık ve rektörlük arasında'' gibi başlıkları bile kendi başına bir ironidir. Üniversite hayatını iyi bilen Ali Hoca''nın şu sözleri bizdeki akademiyi çok iyi tarif eder: ''Müritlerin hocaları için malzeme toplamak, çeviri yazı yapmak, makale yazmak ve kütüphanelerde süreli yayın ve kaynak taraması yapmak gibi çeşitli vazifeleri bulunmaktadır ve bu zahmetleri karşısında bir çay ile bile mükâfatlandırılmadıkları da bilinmektedir.''

Tarihin Kara Kitabı intihal davalarından örnekler de sunar. YÖK''e ya da rektörlüğe intikal etmiş davalarda bile bu kurumlar gerekli ihtimamı göstermemektedirler. Kitabın hatıralar, ilim hayatı ve ahlak ile ilgili bölümlerinin yanında ''İlim, Üniversite ve Köylülük'' bölümü de sadece akademi bakımından değil tüm kültür ve siyaset hayatı düşünülerek okunabilecek evsafta. Bu bölüm üniversitede ilim hayatını çok net anlatırken, şu sözler Türk fikir hayatının geleceği için çok önemlidir: ''Günümüzde Türk üniversitelerinde tek satır yazı neşretmemiş ilim adamı bulunmaktadır.''

Ali Birinci''nin kitabı son yıllarda yükselen bir alan olan tarihçiliğin içinde bulunduğu durumu popüler yönden değil, akademi yönünden ele alan; eserlerdeki intihalleri, gayri ahlaki durumları ve usul hatalarını net örneklerle açıklayan çok mühim bir kritik kitabı, usul kitabı. Bu arada son olarak Birinci Hoca''nın üzerine titrediği bir konu vardır: ''İplik dikiş.'' Hoca''ya göre kitap iplik dikişli olmalıdır! Bu açıdan eline bir kitabı aldığında hemen dikişine bakar. Tarihin Kara Kitabı sadece mazrufuyla değil zarfıyla da yani iplik dikişli olmasıyla da bir kitap!

Tarihin Kara Kitabı

Ali Birinci

Hitapbevi Yayınları

380 sayfa