Ver elini Üsküp -1

Seyahat sözü ses olarak da anlam olarak da hep etkiler beni nedense. Bu, Mevlana Hazretlerinin o meşhur rubaisiyle mi alakalı diye düşünüyorum: “Her gün bir yere konmak, her gün bir yerden göçmek ne güzel. Bir su gibi bulanmadan, donmadan akmak ne hoş.” Diyor Hazreti Pir. Bu, “Seyahat edin, sıhhat bulursunuz.” Kutlu sözünü de hatırlatıyor. Seyahat, sıhhat ve hayat sözleri birer şiir kafiyesi gibi tesir eder hissiyatıma.

Fatih Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanı Doç. Dr. Mehmet Gümüşkılıç Bey üçüncü defa bir Balkanlar gezisi düzenlemiş bizi de listeye almış. Tarihçi Prof. Mehmet İpşirli Hocam, Eski Türk Edebiyatçısı Prof. Mahmut Kaplan Bey ve kırka yakın öğrenci gurubuyla bir haftalık bir gezi olacak dediler. Sağlık durumum itibariyle böyle bir geziye katılmam uygun olmasa da heyecanlandım, “uyduk dil-i divaneye dil uydu hevaya” deyip kabul ettim.

Bir iki hafta süren pasaport vize vs hazırlıklarından sonra otobüsle düştük yollara.

Bulgaristan'dan geçip Makedonya'nın başkenti Üsküp'e girdik. Bu yazıyı okuyacak yol arkadaşlarımın, nasıl geçtik, nasıl girdik, onları niye bir cümleyle geçiştiriyorsun, diyeceklerini de düşünmüyor değilim. Bulgaristan sınırından geçişi, Sayın despot Gümüşkılıç Bey'in, İpşirli Hocamın ısrarlarına rağmen, Yahya Kemal Koleji'inin bizi kahvaltıya beklediği, vaktinde yetişemezsek ayıp olacağı bahanesiyle Filibe'den mahrum edişini, Sofya'dan yol bulup Üsküp'e doğru yola çıkabilmek için çektiklerimizi nasıl anlatayım.

Bulgaristan'dan Makedonya sınırlarına girdikten sonra yemyeşil bir dünyadan geçip yine bir yeşillikler ülkesi olan Üsküp'e girdik. Girdik ama vakit öğleyi çoktan geçmişti. Kahvaltıyı da kaçırmıştık.

Üsküp adını her duyduğumda bana bir kırgınlık, küskünlük duygusu arız olur. Üsküp'ün çağrışımları bende hep olumsuz olmuştur. Bu kelime, bünyesinde küs-mek seslerini barındırdığı için midir, yoksa bizim oralarda –Maraş- Elbistan yöresinde “hüsküt” sözü sükût sözünün galatı olarak kullanıldığı için midir nedir, bir suskunluğu, hem de yine küskünlüğe dayalı bir suskunluğu çağrıştırır, hep.

Üsküp, küskün bir şehirdir. Kime mi? İstanbul'a, Bursa'ya… Kısaca bize küskün gibidir. Ne işiniz var burada, hangi yüzle geldiniz, diyen bir ruhun mekânında gibi hissettim kendimi.

Seneler önce, yine bir toplu gezi rüzgârıyla savrulduğum Üsküp'te, bir Osmanlı Camiinde, bir Cuma namazı sonunda, tek başıma kaldığımı zannettiğim camiin ortasında hıçkırıklara boğularak ağlamış, ağlamış, ağlamıştım.

Zaten camiye girerken bir hayalet gibiydim. Namaz süresince de hep hayaller içinde yüzüp durdum. Yahya Kemal merhumun Süleymaniye'de Bayram Sabahı ve Üsküp'le ilgili diğer şiirleri kulaklarımda uğuldayıp durdu. Bütün bir İslam Coğrafyasında okunan ezanlar ve ezanların çağırdığı kalabalıkların kıldığı Cuma ve bayram namazları, Osmanlı dönemi ve Osmanlı sonrası manzaralarıyla hayalimi zaptetti. Ben bu acımasız zaptiyenin pençesinden kurtulamadım. Kalbimi, kafamı sıktıkça sıktı. Gözyaşlarıma hâkim olamadım.

Cami içinde çevremi kuşatan dostlar, şaşkın şaşkın, ne oluyor, ne var ki ağlıyorsun, dediler. Hiç, dedim, önce. Hayır, dediler; hele de Gümüşkılıç, o da benzer hassasiyetleri olan bir divane gönül. Hayır, bir hiç için ağlanmaz. Sana bir şey oldu, bize de anlat, deyince dayanamadım. Bırakın da utanmadan, utanmak için biraz ağlayayım, dedim. Ben bu camide namaz kılmayı hak ediyor muyum? Burada asırlardır Cuma ve Bayram namazları kılındı. Bu cami minberinde nice fetih hutbeleri okundu. Bu cami ve öz cemaati nice zafer müjdeleriyle bu camilerde şükür secdelerine kapandılar, fetih namazları kıldılar. Şimdi kıldığımız namaza bakın, bir de. Kıyama durup rükua varıp secdeye kapandığım şu yerde kim bilir, kim bilir nice yiğit, nice gazi, şehit; nice ulema ve ümera ve Allah dostu meşayih namaz kıldılar. Nasıl durdular, nasıl namaz kıldılar? Secdelerinde nasıl bir vuslat yakaladılar? Burada ne işleri vardı o yiğitlerin? Bu camii niçin yaptılar? Ya biz ne yaptık, ne yapıyoruz?.. Deyince, onlar da ağlamaya başladılar.

Ağlamalar biraz dinince devam ettim:

Şu mübarek mekânda bize namaz kıldıran imamın dilini de halini de anlamıyoruz. O da bizi anlamıyor. Bizi bir turist sanıyor. Sanki bu binanın banileriyle hiçbir akrabalığı olmayan birer turist… Adımız aynı belki, Camiin adı bile Mustafa Paşa Camii… Ama aynı olmayan bir yanımız var gibi. Ben burada bir turist gibi görüyorum kendimizi. Hatta buraya niçin geldiğimizin bile tam şuurunda değiliz. Kör bir hissiyatın rüzgârına kapılıp geldik işte.

Bir boşluğun içine düşmüş gibiyim. İçimde tarihi bir boşluk, kültürel bir boşluk, medeni bir boşluk olduğunu hissediyorum. Bir his halesi var belki ama onlar da birtakım sanat-edebiyat kırıntısı şeylerden oluşmuş aldatıcı duygulardan ibaret.

Bütün bu tür gezilerimde benzer duyguları yaşar, kendi halime ve çevreme de şaşarım. Bu şaşkınlığımı, o basit şikâyetlerimi bir şuur halinde bana işaretle, irfani bir dille anlatanlar da olmasaydı bu tür gezilerin hiç çekilecek, katlanılacak bir yanı da kalmayacaktı.