'Yaban' Bosna'nın gerçeği

Zeycan Kaplantaş aslen Yugoslavya göçmeni bir aileden geliyor. Dedesi 1926'da Yugoslavya'nın Sancak bölgesinden gelmiş. Anne babası gibi kendisi de Türkiye'de doğmuş ama içinde yaşadığımız sistem insani duyarlılıkları törpülemeye ne kadar uğraşsa da, o içindeki dünyayı değiştirmeye niyetli idealist çocuğa kulak vermiş. Yüksek lisans tezini Bosna Savaşı'nda tecavüz mağduru olan bir kadının hikayesini filme alarak hazırlamış. TRT'nin 'Genç Sinemacılar' projesi kapsamında yapımcılığını üstlendiği film için Kaplantaş, belli ki gücünün son haddinde çalışmış. Boşnakça öğrenme gayreti, cebinden döktüğü paralar, yardım bulmak için çaldığı kapılardan eli boş dönmesi ve konuştuğu onlarca insan… Sonuç; ödüller ve takdirler… 2009 Cannes Film Festivali'nin Kısa Film Köşesi'nde gösterilen 'Yaban', TRT'den de ödül almış. Sırada Akbank Film Festivali var. Tezinin teorik kısmını da şu günlerde tamamlayan Kaplantaş, filminin hikayesini, Yaban'ın başrol oyuncusu olan Laçin Ceylan'ın teklifi üzerine, tiyatro oyununa dönüştürmeyi düşünüyor. Kendisi aynı zamanda bir anne ve konuşurken çocuklarla ilgili mağduriyet hikayelerinde hala içinin titrediği dışarıdan görülebiliyor. Kaplantaş, “Bu filmi bir misyon sahibi olduğumu düşündüğüm için değil, içimde hep var olan öfkeyi kusmak ve bu vesileyle iç huzurumu biraz olsun sağlamak için yaptım. 'Bir kişi ölürse dram, bir milyon kişi ölürse istatistik olur' söyleminin tam karşılığını günümüzde deneyimliyoruz. Öyle bir çağda yaşıyoruz ki her şey sıradanlaşıyor” diyor.

İstatistiklere göre Bosna Savaşı'nda 50 bin kadın tecavüze uğradı. Filmi ve tezini hazırlarken Türkiye'ye göç etmiş 28 kadın mağdurla görüşen Kaplantaş, tecavüz mağdurlarında genellikle gözlemlenen tepki olan gerçeği yok sayma tavrıyla, toplu olarak tecavüz eylemine maruz kalmış olmaları sebebiyle Bosnalı kadınlarda karşılaşılmadığını belirtiyor. “Kadınlar burada göç etmiş ailelerinin yanında, travmaların gölgesinde yaşıyor” diyen Kaplantaş, “Konuştuğum insanlarda yaşadıkları şeylere hala inanamama psikolojisini gözlemledim” diyor. Kaplantaş filme hazırlanırken en çok etkilendiği yaşanmışlığı ise şöyle anlatıyor: “Bir kaynakta Samira adında küçük bir kızın hikayesini okudum. Annesiyle tarlaya çıkıyor ve bölgeye gelen askerlerin alıp götürmesiyle bir yerde günlerce kapalı tutuluyorlar. Annesi sürekli tecavüze uğruyor. Bir gün Samira'yı annesinin yanından alıyorlar. Günler sonra annesine 'git çocuğunu al' diyorlar. Kadın gidiyor, 4 yaşındaki kızını bir çadırda, her tarafı morluklar içinde, çıplak ve ağzından köpükler çıkar durumda buluyor. Bu beni çok etkiledi. Orada, o küçük kızın hikayesini okurken, istatistiki veriler yardımıyla algılamaya çalıştığımız trajedinin acısını içimde tam anlamıyla duydum.”

Bosna Savaşı'ndaki sistematik tecavüzler üzerine yazılmış kitap ve çekilmiş filmin yok denecek kadar az olması başka bir üzücü ayrıntı. Kaplantaş'ın filmiyle toplam beş film, bu koskoca gerçeğin duyurulmasına yetmiyor. Devlet tiyatroları sanatçıları Laçin Ceylan ve Nihat İleri'nin başrollerinde yer aldığı birkaç kişilik kadrosuyla Yaban, kurgu olmakla birlikte kişisel tanıklıklardan hayli beslenmiş bir yapım. Filmde bir kadının vazgeçmemeyi seçtiği öfkesi anlatılıyor. Tiyatro oyuncusu Laçin Ceylan'ın canlandırdığı Asiya karakteri geri kalan hayatını yok saymak pahasına, öfkesini canlı tutarak var olmayı seçmiş bir kadın ve belirtmek gerekir ki Laçin Ceylan da rolünün hakkını tam anlamıyla veren bir oyuncu.

"Bu savaşta daha önceki katliamlardan farklı olarak ortaya çıkan bazı unsurlar var. Örneğin; Sırplar 40 küsur yeni işkence yöntemini bu savaşla literatüre kazandırmış. Cesetlerin kimlik teşhisinin imkansız kılınması amacıyla gömüldükleri toplu mezarlardan çıkarılıp farklı yerlerdeki toplu mezarlara gömülmesi, oradan tekrar çıkarılıp yeniden başka bir yere gömülmesi gibi bir olaya dünya ilk defa bu savaşta şahit oluyor. Aradan geçen zamana rağmen, bugün hala savaş sırasında kaybolan yakınlarını arayan binlerce insanın varlığı, bu yok etme metodunun amacına ulaştığını gösteriyor. Sistematik tecavüz yine bu savaşta ön plana çıkıyor. Çok yönlü ele alınması gereken bir konu, ancak batı dünyasının dayattığı değerlerle yaşamak zorunda bırakıldığımız için, bütün bunların üstünün örtüldüğünü görüyoruz. Sırbistan hükümetinin katliamlardan sorumlu tutulmaması yönünde Lahey'de çıkan karar da tamamen siyasi bir sonuç."