Yara kanatan filmler

12 Mart'ta vizyona giren Yüreğine Sor, bahsettiğimiz filmlerden biri. Yusuf Kurçenli'nin yönettiği film 19. yy'ın ikinci yarısında Karadeniz'in bir köyünde geçiyor. Anlattığı aşk hikâyesinin bir ucunda Müslüman bir genç kız, diğer ucunda ise inancını çevresinden gizleyen bir Rum genci var. Filmin esas anlatmak istediği şey bir aşktan ziyade o dönemde Karadeniz'de yaşayan Rumların durumu. Filmdeki Rumlar önce devlete daha yüksek vergi ödememek, sonra da çevreleri tarafından dışlanmamak için inançlarını gizlemek zorunda kalıyorlar. Müslüman isimleri kullanıyor, namaz kılıyor, ölülerinin başında Kuran-ı Kerim okuyorlar. Hatta içlerinde hacca giden, hoca olanlar bile var. Film dinler arasındaki farklılığın bazı ritüellerden ibaret olduğunu ve çok keskin olmadığını söylerken, Rumların hoşgörülü tavrının Müslümanlarda bulunmadığını da hem sözle hem de olay örgüsüyle anlatmayı ihmal etmiyor. Naif bir aşk hikâyesi olarak başlayan Yüreğine Sor, abartılı bir trajediyle sona eriyor. Abartılı trajedi filmin söylemini de son derece sert ve keskin bir hale büründürüyor.

Toplum olarak senelerdir konuşup bir arpa boyu yol kat edemediğimiz başörtüsü meselesi ise Büşra adlı filme konu edildi. Büşra başörtülü bir genç kızın, toplumun farklı kesiminden birisiyle yaşadığı aşkı konu alıyor. Film eğitimli, varlıklı ve başörtülü bir genç kızı okuduğu kitaplardan, alış veriş yaptığı mağazalara kadar tahlil ederken, meseleyi magazin boyutuna taşıyarak laçka bir şekle sokuyor, inançlı bir genç kızın dünyasına girilmeden onun "aslında ne olduğu" ve nasıl olması gerektiğine dair öneriler sunuyor. Yönetmen Büşra'yı cadılar bayramı partisine götürerek, başörtüsünü onca kostümün arasından bir kostüme indirgiyor, esas anlamından uzaklaştırıyor. Büşra sadece tek bir kıza değil, bu ülkede başını örten bütün kızlara dair söz söyleyen bir film. Üstelik sözünü söylerken tesettürlü kızları temsil edemeyecek bir karakter üzerinden başörtüsü bir kumaş parçasına indirgeniyor, dini hassasiyetler hiçe sayılıyor. Başörtülü bir kızın filmdeki karakterlerden her hangi biri olmak yerine konunun nesnesi yapılması bu ülkede başörtülerin ancak kafalarındaki örtüyle filmle konu olabilecek marjinal bir unsur olarak gösterilmek istendiğine dair önemli bir gösterge.

Değindiğimiz filmlerden farklı bir kategoride gibi görünen iki yapım ise hassas noktalarımıza dair ayrı bir anlam taşıyor. Ölümünün üzerinden yetmiş iki yıl geçmesine rağmen şimdiye kadar Atatürk'ün hayatını anlatan fazla film yapılmamıştı. Bu kadar zaman bekledikten sonra ansızın Atatürk'ün hayatını anlatan iki film bir ay arayla sinema salonlarında yerini alınca akla ister istemez bir soru geliyor: Madem bu kadar zaman beklenmiş, filmlerden biri için az daha beklenemez miydi? İki filmin ortak özelliği, Atatürk'ün bu millet için neler yaptığını anlatma noktasında aciz kalıp, şatafatlı sıfatlar yardımıyla onu durmadan yüceltmeleri, övmeleri. Filmlerde çizilmek istenen Atatürk portresi adeta gerçek bir insan değil de, tabiatüstü bir varlık gibi tasvir ediliyor. Filmlerde bir lideri anlatıp ona karşı neler hissedeceğini insanlara bırakmak yerine, insanları Atatürk'e hayran kalmaya mecbur ediyorlar adeta. Geçtiğimiz yıllarda vizyona giren Mustafa belgeselinin neden bazı çevrelerce beğenilmediğini Veda ve Dersimiz Atatürk filmlerini seyrettikten sonra anlamak güç değil. Mustafa'da anlatılan Atatürk kanlı canlı, bizim gibi bir insandı. Oysa birileri onu böyle görmek istemiyormuş meğer. Eminim Atatürk gibi realist bir lider bu şekilde tasvir edildiğini görseydi hayal kırıklığına uğrardı.

Yüreğine Sor filminde anlatılan Rumların durumu tarihçilerin yapacağı bir değerlendirmedir. Ama filmi demokratik açılımın konuşulduğu 2010 yılında vizyona soktuğunuzda konu tarihi olmaktan çıkar. Sadece politikacıları değil, vatandaşı da ilgilendiren bu süreç küçük darbelerle baltalanmış olur. Film sadece Rumların değil; Kürtlerin, Ermenilerin, Alevilerin ve azınlık olarak yaşayan pek çok kişinin yarasına dokunur. Arkadaşların, komşuların arasına adı konulmamış bir mesafe olarak girer. Büşra filminde ele aldığınız başörtüsünün ne anlama geldiğini bilmez, onu bir kumaş parçasına indirgerseniz; başındaki örtü yüzünden türlü fedakârlıklar yapan, hayatını baştanbaşa değiştiren insanları hiçe saymış, toplumun dışına itmiş olursunuz. Böylelikle iki tane film yaparak toplumdaki farklı gruplar farklı köşelere itilmiş olur. Ard arda gelen Atatürk filmleri ise bir dönem "laiklik elden gidiyor" diye gaza gelip tertip edilen Cumhuriyet mitinglerini akla getiriyor. O zaman aslı astarı olmayan bir gazla rejime sarılanlar bugün Atatürk'ün arkasına saklanarak insanları benzer bir havaya sokmak istiyorlar sanki.

Bahsi geçen filmlerin etkilerini sokaktaki insana baktığınızda göremeyeceksiniz belki. Ama bu filmlerin insanların içlerinde bir yerlere dokunduğunu, bazı duyguları harekete geçirdiğini kim inkâr edebilir? Seksen yedi yıllık cumhuriyet tarihinde çok iyi öğrendiğimiz bir şey varsa, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının bütün bir millet olduğudur. Etnik kökeni, inancı, yaşam tarzı ne olursa olsun! Son zamanlarda toplumdaki farklı unsurları bütünleştirici, kaynaştırıcı bir politika uygulanıyor. Anlaşılan bazı çevreler bu kaynaşmadan rahatsız olmuş ki, farklılıkları vurgulayan, kanayan yaralara parmak basan işler yapmaktan geri durmuyor. Üstelik de bu tip çalışmaların peş peşe sıralanması gözden kaçacak gibi değil. Evet, farklılıklarımız da bizim bir parçamız. Ama bizi ayıran, uzaklaştıran değil; yaklaştıran, kaynaştıran bir parça