Yaşamanın üç hali

Yaşamak Üç Defa Seyit Göktepe'nin son kitabı. Everest Yayınları arasından çıkan bu kitap, üç öykü kitabının ardından geldi. Yazarın 2004 yılında Defter ve Çikolata, 2005 yılında İlkyazların Anısıyla, 2008 yılında ise Ben Ol da Gör isimli öykü kitapları okurla buluşmuştu. Yaşamak Üç Defa yazarın “Tek vücut, tek ruh olma” anlayışı ile kaleme aldığı öykülerden mürekkep. Seyit Göktepe ile tasavvufi bir arayışın ürünü olan hikaye kitabını konuştuk.

Hiçbir öyküm için tema belirlemedim. Yaşarken çoğu zaman nasıl başkalarının belirlediği durumlar içinde kendimizi buluveriyor ve oradan yeni bir yol bulup devam etmeye çalışıyorsak, yaşadıklarımın çok da uzağında durmayan, durmasını da istemediğim öykülerim için de hiçbir zaman bir konu belirleyeyim, bir plan dâhilinde onu işleyeyim diye düşünmedim. Onun çağırdığı yere gittim. Yolumu orada bulmaya, bulup oradan gitmeye çalıştım. Öteki türlü de yapabilir, ben onu sürükleyebilir ve istediğim yere götürebilirdim. Ama bu, her şeyden önce sözcükler ile yazarın kendisi arasında bir perdenin belirmesi anlamına gelir ki, işte orada ne yazdıklarınızda siz varsınızdır artık; ne de sizde yazdıklarınız. Benim için yazmak, en başından beri, bir “tek vücut, tek ruh” olma halinden ibaretti. Önce, insanın kendi kendisiyle tek vücut, tek ruh olabilmesi ve sonra diğer insanlarla ve sonra tabiatla ve sonra yeryüzüyle, gökyüzüyle, sevgiliyle… Zerreden bütüne, bütünden zerreye. Yaşamak Üç Defa bir anlamda bu arayışın, bu arayışın ışığıyla aşka gelmiş kalbin ve aklın yansıması olsun istedim ben - bunu ne derece başarabildim, ya da ille de başarmam mı gerekiyordu - - bunu bilemiyorum. Bende bir ateş vardı. Bende bir sözcük vardı. Bende bir dünya vardı. Bende bir aşk vardı. Bende bir sessizlik vardı ve hepsi de ayrı ayrı… Ayrı ayrı ve tek bir gök altında bilinmek istedi: Yazmak oradan başladı.

Yaşamak, bir sır. Yazdığım, kelemim vasıtasıyla can bulan bütün sözcükler bu sırra erme, sır içinde sır olma gayretinin ve arzusunun birer tezahürü aslında. Belki şöyle diyebilirim: Sözcükler, harflerin yan yana gelmesiyle vücut bulmuş birer zerredir - cümlelerin zerresi. Cümleler, sözcüklerin yan yana gelmesiyle vücut bulmuş birer zerre - öykünün zerresi. Öykü neyin zerresi peki? Ya da roman, ya da şiir? Bu âlemin içinde, bu göğün altında ve bu yeryüzünün üstünde ete kemiğe bürünüp bir isim olarak görünen insanın zerresi… İnsanlığın zerresi… Ve bütün canlı - cansız varlığın zerresi. Buradan bakınca, hele bir de her sözcüğün bir sözlük içinde sahip olduğu anlamın dışında, kendisiyle temas kuran, kendisine sığınan ya da kendisiyle sürekli bir çatışma halinde olan her insanın iç dünyasında yeniden ve yeniden yankılanarak başkaca anlamlara bürünüp çoğaldığını düşünürsek şu sonuca rahatlıkla varabiliriz ki, kalemden düşen her harf, her ses bir büyük kaosun, bir sancılı savruluşun, karmaşık ve bir o kadar da yalın bir halin ifadesidir. Dolayısıyla şerbet, güneş, kafes bu bağlamda yüzlerce sözcük ile giriştiğim “hemhal olma” serüveninin üç örneğidir sadece. “Elif” adlı öykü burada naçizane aktarmaya çalıştığım bu idrakin yansımasıdır. Varlığın ve birliğin, tevhidin sembolü olmakla elif, bütün harflerin ve seslerin de doğduğu yerdir. Her zerre onda küll'dür. Ve küll olmakla o, aynı zamanda zerrenin de işaretidir. Seyit nam bir insan olarak, yazmış bulunduğum dört kitabın ve bütün bir geçmiş yirmi yedi yılımın sırrı elif'te saklıdır. Mana ehline bu söz, sanırım, kâfidir.

Daktilo ve dolayısıyla yazının bir büyük ustasıyla tanışmak elbette heyecan verdi bana, ateşimi besledi. İlk iki kitabımı o daktiloda yazdım ve Hulki Aktunç hem varlığıyla, hem yazdıklarıyla güçlendirdi beni. Ama Yaşamak Üç Defa için konuşuyorsak, burada durumun evvelinden biraz farklı olduğunu söylemem gerekiyor. Her şeyden önce bu kitabın ustası ( özür dileyerek söylemeliyim belki ) Seyit Göktepe'nin kendisi… Kendisi ve kendi yaşadıklarıdır. Her öykünün yeni bir nefes, var oluşu adlandırmanın başka bir yolu olduğuna inanmış biri olarak aynı yazarların etkisiyle, aynı durumlardan ve hallerden yola çıkıp birbirine benzer öyküler yazmak çok da benimsediğim bir şey olmadı. Üçüncü kitaptan sonra başka bir mecraya doğru kendini zorladığını, sürüklediğini duydum içimdeki ve dışımdaki sesin, seslerin. Geleneğe biraz daha derinden bakmam gerektiğini, kadim metinleri daha bir berrak bakışla tanımam, okumam gerektiğini hissettim. Kendi özüme baktım, kendi sözüme baktım ve boşluğun başka bir biçimini görmek istedim öykülerimde. Çok daha geniş, çok daha farklı alanlara açılmış, çok daha zor bir süreç bekliyordu beni - bunun farkındaydım. Şimdi, yazıp bitirdikten sonra bile, bu serinin henüz bir bütünlüğe varmış olduğunu sanmıyorum.

Daktilodan da önce, şunu konuşmak gerekiyor belki: Yazmak derdi (hem devası) nereden ve nasıl düştü içime? (Burada “İnziva” adlı öyküyü yâd etmek gerekiyor sanırım. Dedemin sandığında bulduğum, gördüğüm Battal Gazi, Kan Kalesi, Sürmeli Bey ve Yayla Güzeli adlı kitaplar olmasaydı ve ben bu kitapların kokusunu duymamış olsaydım bugün yalnızca okur olmakla kalacaktım sanırım. ) Daktilo, zaten var olan bir derdin, dünyayı sözcüklerde görme arzusunun üzerine gelmiş, getirilmiş; sorumluluğumu bir kat daha artırmakla cesaretimi de pekiştirmiş bir bahaneydi belki de. Andığınız öykü, evet, benim öykümdür. Ve oradaki usta, hayatım boyunca bana kılavuz olmuş bütün insanların, bütün nesnelerin, bütün durumların… Her şeyin cem olmuş halidir. Ben, belki de yaşadıklarımın düşüyüm.

Ten ile ruh, insan ile insan, insan ile tabiat, insan ile eşya, eşya ile eşya arasında bazı perdeler vardır ki, yazdıklarımla ( naçizane ) bu perdelerin varlığını evvela kendime, sonra başkalarına duyurmak, hatırlatmak istedim. Daha anlaşılır bir dünyaya değil de, daha anlaşılır ve sırları aşikâr kılınmaya çalışılmış bir dünyaya ayak basmak, o dünyayı içinde duymak isteyen okura, dilerim, söyleyeceği bir cümle de olsa bir sözü vardır bu kitabın.

Burada Eşrefoğlu'nun şu dizelerini bir daha anmak isterim: Gönlümün bir yerinde Arş-ı Rahman gizlidir / Katremin bir katresinde bahr-i ummân gizlidir. İnsanda ne var ise, tabiatta da o var. Tabiatta ne var ise, insanda da o var. İnsanın içinde ne var ise, o için yöneldiği sevgilide de o var: Özünde hiçbir nesne birbirinden ayrı olmadığı gibi, hiçbir insan da bir diğerinden ayrı değildir. Bir bütünün zerresi olma hikâyesi kendini burada da hissettirir ki, farklılıkların tümü de “görünen”dir ve asıl olan, görünenin ardında saklı olan “sır”a yönelmektir. Benim tasavvuf ummanından öğrendiğim ilk bilgi bu oldu ve kitabın büyük bir bölümünde de bu bilginin boyutları dile geldi, gelmeye çalıştı. Dolayısıyla yazmak, ne araç ne de sonuç benim için. Tekte çoğu, çokta tek'i görme seyahati… Hepsi bu.

Önüne ön, sonuna son yoktur öz'ün: Sanatın devamlılığı da bu sayede sağlanır aslında. İnsanın ruhuna nakşolunmuş bir bilgi vardır. İnsan, tek bir hayat boyunca tattığı yaşamalardan derledikleriyle bu bilgiyi besler ve tenin öğrettiklerini de katarak ruhun üstünü bazen örter, bazen de elinden geldiğince aşikâr kılar. Bu aşikâr kılma eylemi, kimisinde yazı olarak gösterir kendini, kimisinde renk, kimisinde müzik, kimisinde dans, kimisinde sinema, tiyatro… Bu sanatların her biri, hiçbir şeyin yoktan var olmayacağı gibi, vardan da yok olmayacağı bilgisinden yola çıkarak, ham halde bulunan bir duyguyu, düşünceyi alır, pişirir ve başkalarıyla paylaşır. Bu bir yerde, cömertliğin de bir başka biçimidir ki, insanın yaradılışında da ilahî bir cömertliğin işaretleri gören göz için apaçıktır. Dolayısıyla öz, şerh edilmesi mümkün olmakla beraber, sonu asla getirilemeyecek bir kavramdır bana göre.

Zıtlıkların birliğidir yazmak benim için. Tek bir hakikatin söz marifetiyle tespihidir ve dermanı yine kendinde saklı, en güzel derttir.

10 Ocak 2007 - 3 Mayıs 2009 arasında yazıldı. Büyük bir bölümü Okmeydanı ile Kasımpaşa arasında yayan halde yürür iken önce içimde, kafamda, sonra denize karşı bir kahvede, defterler üzerine yazılarak vücut buldu.