Zamanın ruhu: Narsist, İnternet bağımlısı ve Manipülatif

Türkiye demokrasisi geçtiğimiz 20 günde ilginç dönemlerinden birine şahit oldu. Toplumun her anlamıyla bir testten geçtiği bu dönemde, sosyal medya hiç olmadığı kadar öne çıkarken, onla birlikte yeni bir kuşağı 'Y kuşağı'nı da hep birlikte keşfetmiş olduk. Aslında zamanın ruhunun bir görüntüsünü oluşturan bu iki olgu, küresel çapta kendini farklı eylem biçimleriyle farkettirmeye başlamıştı. İşte bu haftaki tweetnam'da da zamanın ruhunu ve birbiriyle entegre iki olguyu, gençlik ve sosyal medyayı, medya ilişkisini iki uzmanla, psikolog Ali Merdan (@Ali_Merdan) ve dijital medya konusunda yazıları ile tanınan blogger Deniz Ergürel (@denizergurel) ile konuştuk. İki uzmandan aldığımız cevaplar hem sosyal medya hem Y kuşağı hem de gazetecilik ile ilgili önemli bir çerçeveyi çiziyor.

Psikolog Ali Merdan'a yeni neslin yalnız olup olmadığını sorduğumuzda, ilginç ve önemli bir tespitte bulunuyor. 'Özel olduklarına inanan bu kuşakta narsisistik kişilik özellikleri oldukça yaygın bir şekilde kendini gösteriyor. Rahat bir ortamda yetişen Y Kuşağı özgürlüğüne düşkün, konforundan ödün vermeyen, itaat etmeyi sevmeyen, herşeyin en iyisine layık olduğuna ve çok daha güzel bir hayatı hak ettiğine inanmakta.' Merdan'a göre Y kuşağı yüzyüze iletişime önem verse de sosyal medya mecraları kendini var ettiği bir mecra, 'Kendilerini ifade edebilmek için ihtiyaç duyduğu iletişim kanalları arasında sosyal medya ve mobil cihazlar başı çekiyor. Sosyal medya, ben varım ve buradayım ihtiyacının somutlaşmış hali bir nevi.'

Sosyal medya üzerinden ergen psikolojisini inceleyen Merdan'a göre 'Her genç için sosya medya bir çeşit ajans görevi de ifade ediyor. Yaşamında neler olup bittiği, gündeme dair algılarını besleyen haber kaynağı olmasının yanında kimliğini de gösterme fırsatı sunuyor.' Bu noktada, önemli bir noktaya da dikkat çeken Merdan, genç kuşakta, 'İnternet ve mobil cihaz bağımlılığı bu kuşağın temel özellikleri arasında. İnternet bağlantısının geçici olarak kesilmesi bile yaşamlarında ciddi bir boşluk duygusu yaşamalarına neden olabilir.' sözleriyle büyüyen bir tehlikeye vurguluyor.

Ali Merdan, Y kuşağı ile sosyal medya ilişkisinde narsisizmin yükselişine de dikkat çekerek 'Sosyal medya benliklerini besliyor özellikle de narsisizmlerini. Sevgi, ilgi, önemsenme, özdeğer gibi ihtiyaçlarını sosyal medya aracılığıyla karşılamaya çalışan bir kuşaktan bahsediyoruz. Bu narsisizmin daha da artarak devam edeceğini ve sosya medya kullanımı ile giderek içiçe geçen ve de beslenen yapılar olacağını düşünüyorum.'

Peki, sosyal medya gençleri ve birbirileri arasındaki etikleşimde nasıl rol oynuyor diye sorduğumuzda uzmanımız hayli ilginç bir cevap veriyor, 'Y kuşağı, sosyal medyadan etkiye açık bir kuşak. Özgürlüklerine yönelik bir tehdit algılaması yaşadıklarında hızla mobilize olarak örgütlenebiliyorlar. Arkadaş grupları ile etkin bir interaktif iletişim ağına sahip olmaları örgütlenmeleri ve eyleme geçmelerinde önemli bir avantaj sağlıyor.' 90 sonrası genç kuşağın duygularıyla yol aldığını belirten Merdan, 'Sosyal medyada duygularına hitap eden mesaj ve çağrılara genelde sorgulamadan destek vererek harekete geçmeleri dikkat çekici. İnternetin hala pek çok genç için kutsal bilgi kaynağı olarak görüldüğü gerçeğini atlamamak gerekiyor.'

Dijital medya uzmanı ve blogger Deniz Ergürel'e 'Gezi Olayları' ve sosyal medya kullanımını sorduğumuzda dikkat çeken verileri paylaşarak, twitter'daki etkinliğe dikkat çekiyor, 'Gezi olaylarında özellikle Twitter çok popülerdi. Türkiye'de günde ortalama 9 - 10 milyon tweet atılırken, bu sayı 1 Haziran'da 27.5 milyona çıktı.' Ama buradan Türkiye'de dijital mecra kullanımının tek boyutlu olduğunu söylemek doğru olmaz' diyerek diğer sosyal medya mecralarının Gezi Olayları sırasında etkin kullanıldığına da işaret ediyor: 'Twitter, Facebook yanında YouTube, Instagram, Vine gibi sosyal ağları kullananlar da vardı, hatta Storify kullanılarak sosyal medyada paylaşılan bir çok içerik biraraya getirildi.'

Peki gazeteci ve sanatçıların olaylar sırasında sosyal medyada bu kadar aktif olmasını nasıl açıklayabiliriz? sorusunda Ergürel, 'sosyal medya ile sınırların kalktığı bu dünyada artık hepimiz bu olayların içindeyiz. Hele ki, sanatçı ve gazeteci gibi toplumun içindeki insanların bu olaylara kayıtsız kalması ise kesinlikle mümkün değil.' tesptini yapıyor, ama sanatçı ve gazeteci arasındaki nüansı da vurguluyor, 'Yurtdışında bunun çok örneklerini gördük. Ama burada önemli olan topluma karşı sorumlu olan bu kişilerin aldıkları tavır. Sanatçılar için bir şey diyemem çünkü onları bağlayan etik kurallar yok. Ama örneğin Guardian'da yazan bir gazetecinin Londra'da dükkan yağmalayanları tweetleriyle desteklemesi veya New York Times'da çalışan bir gazetecinin Facebook üzerinden bir aktivist gibi insanları eylem yapmaya çağırması düşünülemez bile. Bir gazetecinin açık ve alenen bir şekilde dezenformasyon yapması işini kaybetmesine sebep olur.'

Medya üzerine çalışmaları olan Ergürel, sosyal medya kullanan gazetecilerin 'özenli' olmalarına ve manipülasyona karşı uyanık olmalarına da vurgu yapıyor, 'gazetecilerin sosyal medyayı kullanırken herkesden çok daha özenli davranması gerektiğini düşünüyorum. Gazetecilikte nasıl her aklımıza geleni haber yapmıyorsak, yapılan haber nasıl bir filtreden geçiyorsa sosyal medya paylaşımlarında da bir ölçü olmalı. Önümüzde gelen bir bilgi gerçekten doğru mu? Paylaşılan bir fotoğraf gerçek mi? Bunlar çok önemli. Gazeteciler fikirleri dinlenen kişilerdir, farkında olmadan bir manipülasyona alet olmamalılar.'