Zirvedeki fakir ülke

Himalayalar'ın eteğinden Hindistan sınırına kadar uzanan, Kuzey'de ise Çin ile komşu olan Nepal'i Turkcell'in büyük hissedarı Telia Sonera'nın NepalCell (Ncell) tanıtımı vasıtasıyla görme fırsatı bulduk. Finlandiya-İsveç merkezli şirket bu ülkeye birkaç yıl önce girerken, yaptığı ekonomik ve sosyal çalışmalarla da önemli bir aktör olmuş durumda. THY ile 4 saatlik Doha (Katar) aktarmasıyla yaklaşık 7.5 saat sonra kendimizi başkent Katmandu'da bulduk. Havaalanına indiğinizde sizi çıkışta yüzlerce insan karşılıyor. Kendinizi önemli bir şahsiyetmiş gibi zannederken elinize kolunuza sarılan satıcılar bu hissin sizden uçup gitmesine neden oluyor. Siz mistik bir şehir beklerken, yoksullukla boğuşan, günlük geçimini sağlayabilmek için koşuşturan insanlarla karşılaşıyorsunuz. Otele giderken yol boyunca keçi sürülerini, külüstür dolmuşları, otomobilden çok daha fazla trafiğe hakim motosikletli sürücüleri izledik. Duble yollar beklerken tozlu yollarla karşılaşmamız üzdü elbette bizi.

Amerikalı hippilerin bir dönem turistik mekan seçtiği, farklı dini inançları tanıma fırsatı bulmak adına Avrupa'dan gelenlerin 'huzura erdiği' Katmandu, gizemini hala koruyor ama ekonomik sistemin ortaya koyduğu eziklik bu gizemi biraz gölgeliyor. Kentte ne merkezi ne mahalli idarenin etkin olduğu söylenebilir. Adres diye bir kavram yok. Sokaktaki insana "Sen nerede oturuyorsun, evin nerede" dediğinizde adresinin olmadığını söylüyor. Nepalcell(NCell) operatör yetkilileri ise abone olmak için gelenlerin imzadan ziyade mühür bastığını, nerede oturduklarını ise haritada evlerinin olduğu bölgeyi çizerek gösterip, kayıt yaptırdıklarını söylüyorlar. Sokaklarda açık gıda satışları yaygın. Tozlu ortamda hijyene çok dikkat etmek gerekiyor. Başıboş dolaşan maymunların mağazalara hırsızlık için girdiklerine ve açıkta tezgah üstünde duran etlere musallat olan köpekleri mal sahibinin kovaladığına şahit olabilirsiniz.

30 milyon nüfuslu Nepal'in başkenti Katmandu'da 3.5 milyon kişi yaşıyor. Nepal, Asya Kalkınma Bankası,Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası, Birleşmiş Milletler Barış Gücü ve Dünya Ticaret Örgütü'ne de üye. Turizmle birlikte, halı, tekstil, pirinç, hint keneviri ve şeker önemli ticari kalemlerden. Elektrik üretimi ise hemen hemen tüketimle paralel. En büyük sıkıntı ise günübirlik 16 saate kadar elektrik kesintilerinin yaşanabiliyor olması. Para birimi ise Nepal Rupisi (1 Dolar yaklaşık 77 Rupi)

1814-1846 yılları arasında İngilizlerle, ülkedeki soyluların çatışması dönüm noktası olmuş. Önemli bir etkinliğe sahip Gürkalar yenildikten sonra Rana ailesi yönetimde söz sahibi olmuş. 1951 yılına kadar bu aile ülke yönetimine ağırlığını koymuş.14 bölgeli Nepal'de Meşruti Monarşi yönetimde etkin. Krallık yanlısı, Komünist, sosyalist, liberal ve Maocu çizgide çok sayıda parti mevcut. Katmandulu basın mensuplarıyla biraraya geldiğimizde "Basın liberal bir ağırlıkta. Her tür görüş ve düşünce günlük gazetelerde yeralabiliyor. Hükümete karşı en ağır eleştiri olsa da buna müsamaha ediliyor" notunu düştüler.

Nepal'de nüfusun yüzde 86'sı Hindu, yüzde 7.8'i Budist ve yüzde 4'ü Müslüman. Budizmin kurucusu Buda'nın Nepal'den çıktığı iddia ediliyor. Ülkedeki tanrı sayısı ise ilginç. 30 milyonluk ülkede 33 milyon tanrı var. Ramba adı verilen baştanrı herşeyi yaratıyor, Krişna baş tanrıya yardımcı olurken, yıkım tanrısı Şiba da yıkımdan sonra yeni bir dünya kuruyor.Tanrıları hayvanlar temsil ediyor. Her tanrının elindeki sembol onun konusunu temsil etmekte.

Bakır, kobalt, mika, linyit ve demir önemli yeraltı kaynaklarından. Benzin bulmak çok zor. Dolayısıyla yakıt kuyrukları uzadıkça uzuyor. Yabancı yatırımcılar için hidrosantraller cazip durumda. Yüzde 90'ı tarımla uğraşan halk, yöresel adetlere de merak sarmış.Sarı ve kırmızı renk çok seviliyor.Halı ve kilimlerde bu renklerin hakim olduğu görülmekte. Kişi başı gelir 950 dolar civarında. İşsizlik ise yüzde 50'lik bir oranla önemli bir sorun.

Nepal alışkın olduğumuz dikdörtgen bayrağa sahip değil. Hem güneş hem ayın yeraldığı iki kesik üçgen tarzlı bayrakta güneş sarayı, ay ise ülkeyi 1950'lere dek yöneten Rana ailesini temsil ediyor. Hemen her evin balkonunda büyük çıtalarla tutturulmuş renkli Nepal bayraklarını görmek mümkün. Kast sistemi hafiflemiş şekilde devam ediyor. Şehir merkezinde uğradığımız tapınaklarda turistlerin 'arınmak için' buraya geldiklerine şahit olduk. Cenazelerin yakıldığı inanç sistemini uygulayan çok az sayıda ibadethane bulunuyor. Tapınakların önlerindeki figürler ise mürid sayılarının çokluğunu ifade eden motiflerle süslü.

Nepal son olarak Daily Mail'in haberiyle gündeme geldi. Bilim adamları, yıllardır peşini bırakmadıkları Yeti'nin varlığına ait en önemli kanıtlardan birinin, Himalayalar'ın eteklerinde kurulu Pongboçe Buda manastırında bulunduğunu keşfetti. Manastırın duvarlarında, buraya ulaşmak için aşılması gereken zorlukları tasvir eden kabartmalar bulunuyor. Nepal geleneğini yansıtan bu duvarlarda en dikkat çeken tasvir, koca ayak lakabıyla bilinen Yeti'ye ait. Efsaneler, Yeti'nin Himalaya bölgelerini kapsayan Nepal ve Tibet'te yaşadığını anlatıyor. Nepal'de ise Batı ülkelerine ilk kez 19'uncu yüzyılda ulaşan "Meh-te" (insan ayı) efsanesi mevcut. Bu efsane, 1830 yılında İngiliz arkeolog B.H. Hodgson'ın Nepal yakınlarında, çok uzun boylu ve siyah saçlı bir canavar gördüğünü anlatmasıyla güçlendi.Araştırmacılar, elde edilen dev ayak izi ve mağarada bulunan saç tellerine dayanarak, Yeti'nin varlığının "yüzde 95 oranında onaylandığını" açıkladı.

Teknolojinin 3-4 yıl önce girdiği Katdoda köyüne yaptığımız ziyaret ise Karadeniz yaylalarını aratmıyor. Sırtlarında taşıdıkları mısır kökleriyle bizi karşılayan ihtiyarlar ilgiyi eksik etmiyor. Okur yazarlık az olduğu için telefon kullanımı da oldukça meşakkatli.Aramaların hemen hepsi aç-kapa şeklinde. Mesajlaşma yok. Ortadoğu ülkelerinde akrabaları olan ve o bölgeye çalışmaya giden çocuklarını arayan aileler çıkıyor karşımıza. Köyde bir okul var. İsmini sorduğumuz birkaç küçük çocuğun çok iyi İngilizce bilmeleri bizi şaşırttı. Nerede öğrendiniz diye sorduğumuzda," Köy okulunda" cevabını aldık.