Arınma ve korunma ayı: Ramazan

Nasıl başlıyor Kur'an'da oruç ile ilgili ayet-i kerime: “Ey iman edenler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de oruç farz kılındı. Umulur ki, korunursunuz” (Bakara 183).

Görülüyor ki, her Müslümanın Ramazan ayı boyunca oruç tutması, onun sağlam bir kulpa yapışarak kendisini koruması anlamına gelmektedir. Zira bizden öncekiler de bununla emrolunmuşlardır. Peygamberlerini dinleyip de gereğini yerine getirenler onun koruyuculuğundan yararlanmışlardır. Ancak kendilerine gönderilen peygamberlere itaat etmeyenler bundan mahrum kalmışlardır. Kur'an'daki peygamber kıssalarına baktığımızda ibret almak ve ders çıkarmak için bunun çeşitli şekillerde dile getirildiğini görmekteyiz.

Kimdir bizden öncekiler? Hz. Peygamber'in ümmetinden önceki ümmetler. Burada herhangi bir kavmin ve peygamberin ismi belirtilmediğine göre, orucun bütün peygamberler tarafından toplumlarına tebliğ edilen bir ibadet olduğu sonucuna varabiliriz. Bugün yeryüzünde yaşayan inançlara baktığımız zaman, bazen perhiz, bazen de riyazat amaçlı şu veya bu şekilde bizdekine az çok benzer ve adına oruç dedikleri uygulamalarla karşılaşıyoruz. Bu da yukarıdaki ayetin işaret ettiği orucun evrenselliğini ortaya koymaktadır. Bir rivayete göre Ramazan orucu ve aynı miktar oruç Yahudilere ve Hıristiyanlara da farz kılınmıştı. Yahudiler, bunu terk etmişler ve yılda bir gün oruç tutmaya başlamışlar ve bu günün, Firavun'un suda boğulduğu gün olduğu iddiasında bulunmuşlardır. Hıristiyanlara gelince, onlar da Ramazan'da oruç tutarlarmış. Nihayet pek şiddetli bir sıcağa tesadüf etmişler. Bunun üzerine yaz ile kış arasında mutedil, sabit bir mevsim tayin edilmesinde âlimlerinin görüşü toplanarak orucu bahara tahsis etmişlerdir. Bu değişikliğe keffâret olmak üzere de on gün daha ilavede bulunmuşlardır. Böylece oruçları kırk güne çıkmıştır. Sonra hükümdarları hastalanmış veya aralarında salgın hastalık sebebiyle ölüm olayı meydana gelmiş, bunun için de on gün ilave etmişler ve orucu elli güne çıkarmışlardır. Daha sonraları, şeklinde de değişiklik yapmışlar ki, sadece bazı yiyeceklerin o günlerde yenmemesi sebebiyle buna perhiz denir (Daha geniş bilgi için bkz., Hak Dini Kur'an Dili, Bakara, 183'ün tefsiri).

İslam'da oruç sadece Ramazan ayı ile sınırlı bir ibadet değildir, ancak farz kılınanı Ramazan ayı boyunca tutulan oruçtur. İnsanı koruduğu tespit edilen bir orucun akla geldikçe değil de tüm Ramazan ayı boyunca tutulması, buradaki “korunma”nın hikmetini daha da öne çıkarmaktadır. Sanki bir yılın tüm aylarında insanın korunmaya muhtaç oluşunun bir aylık provası gibi bir durum sözkonusudur. Demek ki Ramazan ayında oruç tutarak bu sayede ömür boyunca nefsimize ve şehvetlerimize hakim olma alışkanlığını elde etmemiz, günahlardan, tehlikelerden korunup takva mertebesine erebilmemiz amaçlanmaktadır. Bugün, Ramazanın ilk günü niyetimiz bütün ayı böyle bir oruç ile geçirmek olmalıdır.