Topkapı Sarayı'nda 350 yıllık sır perdesi aralanıyor: Haremde yeni bölümler ziyarete açıldı

Yeni bölümler, Osmanlı saray hayatının bugüne kadar pek bilinmeyen yönlerini ilk kez bu kadar açık biçimde gözler önüne seriyor.

Milli Saraylar İdaresi Başkanı Yasin Yıldız, basın mensuplarına yaptığı açıklamada, "Cariyeler Taşlığı" olarak bilinen bölümün, hem mimari özellikleri hem de saray teşkilatındaki işlevi bakımından önemli bir konuma sahip olduğunu söyledi.

"1660'lı yılların sonunda gerçekleşen harem yangınından sonra kurulan bir düzen var"

Haremin Topkapı Sarayı'nın hem yerli hem yabancı ziyaretçiler tarafından en çok merak edilen bölümü olduğunu belirten Yıldız, "Burada padişah hanımlarının daireleri ve cariyeler koğuşları bulunuyor. Bu cariyeler, Valide Sultan'dan başlamak üzere Osmanlı hareminde padişah ailesinin hizmetinde bulunan özel görevliler. Bu noktada da buradaki mimari kompozisyon, gerek içerde sergilemiş olduğumuz taşınabilir eserler bize çok ciddi fikir veriyor." dedi.

Yıldız, haremde yaşayan cariyelerin aldığı eğitimler, kullanılan pratikler ve ritüellerin hepsiyle ilgili eserleri ziyaretçilerle buluşturacak kürasyon düzenini oluşturduklarını anlattı.

Cariyeler Taşlığı'nın açılan bölümlerindeki yapıların 17. yüzyılın sonuna ait olduğu bilgisini veren Yıldız, "Burada 1660'lı yılların sonunda gerçekleşen harem yangınından sonra kurulan bir düzen var ve bu yönüyle çok önemli. Hatırlayacaksınız, geçtiğimiz yıl bu vakitlerde de hemen bu duvarın arkasında olan aynı döneme ait Kara Ağalar Taşlığı ve ona bağlı birimler ziyaretçiyle buluşmuştu. Aradan geçen bir yılda o alanlarda gerçekten yerli ve yabancı ziyaretçinin olağanüstü bir teveccühüyle karşılaştık. Zira bu alanlar, Topkapı Sarayı'nın hiç görülememiş ve çok özgün alanları." şeklinde konuştu.

"Yaklaşık 350 yaşında olan binalardan söz ediyoruz"

Restorasyon çalışmalarının 2020'de başladığını belirten Yasin Yıldız, çalışmaların 6 yıllık süreci kapsadığını söyleyebileceğini ifade etti.

"Bunun içinde tabii ki öncelikli olarak mimari restorasyonlar var." diyen Yıldız, şöyle konuştu:

"Yaklaşık 350 yaşında olan binalardan söz ediyoruz. Bu binalar, fonksiyon olarak da birbirinden çok farklı ve kompleks yapılar. Özellikle kadınefendiler dairelerinde ve padişah eşlerinin dairelerinde Osmanlı çini sanatının muazzam örneklerini gördüğümüz unsurlar var. Sarayın en eşsiz vitraylarının burada olduğunu görüyoruz. Bununla birlikte özellikle erken dönem kalem işlerinin muazzam örnekleri burada bulunuyor. Bu mekanların yanı sıra çamaşırhane ve mutfak gibi hizmet alanlarında da daha güçlü ve farklı bir mimari yapı görülüyor. Bu nedenle burada oldukça kapsamlı ancak öğretici bir restorasyon sürecini meslektaşlarımızla birlikte yürüttük."

Yıldız, yaklaşık 700 taşınabilir eserin konservasyon ve restorasyon çalışmalarının tamamlanarak ziyarete açıldığını belirtti.

Koleksiyonun arşiv belgeleri ve keşif defterlerinden yararlanılarak oluşturulduğuna işaret eden Yıldız, cariyeler bölümünün aynı zamanda eğitim alanı olduğuna dikkati çekti.

Yıldız, burada bulunan cariyelerin yabancı dil, el sanatları, geleneksel sanatlar ve musiki gibi alanlarda eğitim aldıklarını, bu eğitim süreçlerini yansıtan eserlerin sergide ziyaretçilerle buluşturulduğunu sözlerine ekledi.

"Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı"

Topkapı Sarayı'nın harem bölümü, yapısal olarak haremde yaşayanlar ve hareme hizmet edenler olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Hareme hizmet eden erkek görevliler karaağalar, kadın görevliler ise cariye olarak tanımlanıyor.

Cariyeler, harem düzeninin ikinci halkasında yer alıyor. Bu yapı içinde konumlanan Cariyeler Taşlığı, haremde gündelik hayatın sürdüğü merkezlerden biri olarak öne çıkıyor.

Gezi güzergahında yer almakla birlikte bugüne kadar sınırlı erişime açık kalan "Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı", restorasyonun tamamlanmasıyla birlikte ilk kez kapsamlı bir kurguyla ziyaretçilere sunuluyor.

Yeni düzenleme ile ziyaret süresine yaklaşık 20 dakika eklenirken mekanın mimari bütünlüğü üzerinden saray içi yaşamın tüm aşamaları okunabilir hale getirildi.

"Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı", üç kadınefendi dairesi, cariyeler koğuşu, çamaşırhane, mutfak, kiler, hamam, kahve ocağı ve yardımcı birimlerden oluşan çok katmanlı bir yapıya sahip. Gündelik hayatın sürdüğü bu merkezde cariyeler, dil ve din eğitiminin yanı sıra adab-ı muaşeret, el sanatları ve hizmet alanlarında yetiştirilir, aynı zamanda dinlenme ve eğlenme imkanı bulurdu. Bu süreçte saray hiyerarşisi içinde ilerleyerek farklı statülere ulaşırlardı.

Cariyeler Taşlığı'nın çevresine yerleştirilen küçük odalar, dar revaklar ve ortak kullanım alanları, hem mahremiyeti koruyan hem de gözetim ve kontrolü mümkün kılan bir düzen oluşturuyor.

Mekanlardaki süsleme unsurları, özellikle çiniler ve revzenler, saray içindeki statü farklılıklarını yansıtan önemli göstergeler arasında yer alıyor. 2020 yılında başlatılan restorasyon çalışmaları kapsamında ahşap ve taş yapı elemanları yenilendi. Kalem işi süslemeler, aslına uygun şekilde canlandırıldı ve yapının bütünlüğü korundu.

Milli Saraylar Başkanlığı uzmanlarının yürüttüğü araştırmalar doğrultusunda mekanlar, 750 tarihi obje, dokuma ve dönemin kültürünü yansıtan unsurlarla tefriş edildi.

Yeni açılan bölümler, Osmanlı sarayında cariye yaşamına dair yanlış veya eksik algıları, arşiv belgeleri, tarihi veriler ve mimari bağlam üzerinden yeniden değerlendirme imkanı sunuyor. Bu düzenleme ile cariyelik kurumunun, saray sisteminde hizmet ve eğitim yapısı olduğu yönündeki tarihsel gerçeklik vurgulanıyor.

"Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı", Topkapı Sarayı'nın kapalı olduğu salı günleri dışında her gün 09.00-17.30 saatlerinde, mevcut ziyaret düzeni kapsamında ek ücret alınmaksızın gezilebilecek.