2010'dan kalan birkaç kitap üzerine

Baki Asiltürk'ün kaydına göre (Şiir Yıllığı 2010, YKY) geçen sene içinde 188 şiir kitabı yayımlanmış. Kayıtlara girmeyenleri, gözden kaçanları, 'merkez'e ulaşamayanları da dâhil edersek bu sayı iki yüz elliyi bulur. Bir yıl içinde 250 şiir kitabı, söylemesi bile, azıcık düşününce insanı ürkütüyor. Bu kitapların içinde daha önce çıkan yapıtların yeni baskıları var, ama sayıları az. Bütün işi, şiir kitaplarını takip etmek, okumak, değerlendirmek olan birisi bile, bir yıl içinde yayımlanan bu kadar kitap karşısında şaşkına döner. Kolay değil, bunca kitapla baş etmek, onların hakkıyla değerini/ değersizliğini belirlemek.

Kitap ekimizi takip edenler bilir, geçtiğimiz yıl içinde şiir kitaplarından birkaçını (Ömer Erdem, Kireç; Birhan Keskin, Soğuk Kazı; Orhan Tepebaş, Kadim Kapı; Ünsal Ünlü, Savaşlar Kararında; Süreyya Berfe, Seferis ile Üvez; A. Osman Kurun, Uzun Yağan Yağmurlar) tanıtan/eleştiren yazılar yazdım. Okuyup değerlendirdiğim bazı kitaplar da, topluca bir yazı içinde görünsün istedim. (Sevindirici bir not: Yapı Kredi Yayınları'ndan sonra Timaş ve Kırmızı Kedi Yayınları da nesnel değer olarak nitelikli şiir kitapları yayımlama kararı aldı ve 2010 yılında örneklerini gösterdi. Umarız, devamı gelir ve başka yayınevlerine örnek olur.)

Ahmet Murat'ın eseri, yılın en sevimli ve sevindirici şiir kitaplarından biriydi. Kitaptaki sağlam biçimli, ustalıkla söylenmiş şiirler iyi duygular serpti yüreğimize, şiirimizin geleceğine dair umutlar yeşertti. Ahmet Murat'ın şiirlerinde iyi şair titizliği aşikâr; sözcük seçimi, bağdaştırma, istif, ayıklama. Şiirlerin özündeki bütünlük, bugünlerin şiirinin muhtaç olduğu kıymette. “Bir İhtimal Daha Yok” şiirini bu hükmün dışında tutuyorum. Zaten söz konusu şiir, diğerlerinin yanına yakışmamış, bu kitabın şiiri değil kanaatimce. Kitabın ikinci kısmındaki dört şiiri de beğendim, sevdim. Müslümanca bir duyarlılık, ferah fahur bir söyleyiş. Ne var, adını garipsesem de “Der Siebente Kontinent” başlıklı şiir, kitaptakilerin en iyisi; dokunaklı/hüzünlü ve derin. Ahmet Murat'ın şiirlerinde özün bilgisel/ kültürel bir yoğurumdan geçtiğini de görüyoruz. Yani bazı tarihi, kültürel ve bilimsel simgelerin şiirin özüne yedirildiğini.

Ahmet Edip Başaran'ın ilk şiir kitabı. Dış yapı farklılıklarına rağmen, kitaptaki 26 şiirin hepsinde, yanılmıyorsam, aynı söyleme biçimi var. Dizelerin hepsinde aynı özsel çağrışımlar dikkati çekiyor. Yani dizeler içinde yer aldıkları şiire dair anlamsal bir farklılık, bir çeşit nedensellik bağı taşımıyorlar. Meselâ, iki ayrı şiirden aldığım şu iki dize, “sahi söz varmış eskiden demir gibi sularla içilen”, “vakit kalmadı, altın tepsilerde getirilen güzelliği anlatmaya”, kitaptaki şiirlerden herhangi birinde art arda gelebiliyor. Bu gün yazılan şiirlerde çok görülen öz dağınıklığı, ifadelerin anlık çağrışım parlaklığıyla tek başınalığı Başaran'ın şiirlerinde de öne çıkan bir özellik. Böyle bir şiir yazma tutumunu doğru bulmuyorum, şiire değer katmadığını düşünerek. İlk kitapların, bütün kusurlarına rağmen masum, taze hatta güzel bir tarafı olduğunu hep söylerim. Ahmet Edip Başaran, umarım şiirlerindeki dağınıklığın farkına varır ve bundan böyle daha iyi eserlere imza atar.

Gençlik dönemi şiirlerini Kuzgunun Gölgesi'nde (1997) toplayan Murat Menteş'in ikinci şiir kitabı. (Hatırlayalım, Menteş, geçtiğimiz yıllarda, ilgi uyandıran iki de romana imza attı.) Bu son kitabında, Türk şiirinin önemli biçimsel unsurlarından sayılan kafiyeyi bütün ürünlerinde kullanmış şairimiz, dörtlük yapıyı da birçok şiirinde. Hiç değilse dış yapı bakımından geleneğe bağlı görünüyor metinler. Menteş'in şiirlerinde okuru şaşırtan bir gariplik var. Anladığım kadarıyla, şair de bu şaşırtmacalara özen gösteriyor. Baştan sona ironik ve okuyana “nanik” yapan bir şiirin peşinde Menteş. Hayatımızı işgal eden her şeyle, sözde modern insanın anlamsız, iğreti tutum ve davranışlarıyla, saçma sapan hevesleriyle alay ediyor. Şair, Müslüman bireyin, Batı'dan alelacele alınan kavramlarla inşa edilmiş bir yaşamadaki yerini belirlemeye de çalışıyor. Böylece ortaya “saçma”/ “gülünç” diyebileceğimiz bir durum çıkıyor. Hâsılı, şairimiz diyor ya; “Amma muamma birikti evrenin göbeğinde”. Bakalım bunları görmeye, göstermeye, çözmeye kimlerin gücü yetecek! Bu arada, Murat Menteş'in kitabı, yıl içinde yayımlanan, görebildiğim, desenli tek kitap. Murat Yılmaz desenlerini, şiirlerin özünden ilham alarak çizmiş.

Dergâh mecmuasındaki şiirleriyle ismine aşina olduğum Bülent Parlak, 22 şiirin yer aldığı ilk kitabıyla okura güçlü bir merhaba dedi:

Merhaba

…

Yani ben Hiroşima'yı duyunca Japon olan ben

Tombul ve yüzü kırışmış kadınları görünce üzülen ben

Kapı pervazlarından geçerken besmeleyi unutunca

Yüzü kızaran köylü adamlardan olmak isteyen ben

Elleri üşüyünce nereye koyacağını bilmeyen ben

Geceleri yatarken kutup ayıları üşümesin diye

…

Bakalım, Bülent Parlak'ın insani özle yoğrulu bu duyarlı ve diğergam şiirlerinin arkası gelecek mi?

Şiire vurgun, adeta şiir için yaşayan, şiirle soluklanan, şiir yazdıkça mutlu olan Gökhan Akçiçek'in beşinci şiir kitabı. Akçiçek bir çocuk gibi telaşlı ve saf; tutkuyla yaşayan bir yüreğe sahip. Şiirini de hep çocukluktan, çocuklardan besliyor; içindeki şair-çocuğu konuşturmayı sürdürüyor şimdilik. Yüreği iyilikle dolu, dili şiire ayarlı biri. Bu son kitabındakiler de küçümen küçümen şiirler; her biri sevgi, içtenlik dolu. Küçük duygulanmalar, şairin beni çevresinde dolanıp okuru selamlıyor. Anne ve baba, birer koruyucu ve sevgi imgesi olarak şiirlerin çoğunda karşımıza çıkıyor. Az evvel de kısmen ifade ettiğim gibi, Akçiçek, tabiata ve hayata çok zaman bir çocuğun gözüyle bakıyor. Rüzgâr, yağmur, çiçekler, kuşlar vd. çocukça bir algılayışla şiire konup kalkıyorlar. Akçiçek'in bu “çocukça şiirler”ini, çocuklar, kuşlar, karıncalar okuyacaktır belki… Yarına kalıp kalmayacağını bilemeyiz. Lâkin “Geciken Su” başlıklı küçücük şiiri okuyan hemen herkese bir hüzün, belki insanca bir gam/ keder damlayacaktır.

Yıllardır, dergilerde gördüğüm ürünleriyle dikkatimi çeken Gökçenur Ç.'nin ikinci şiir kitabı. Gökçenur'un şiirlerini bana yakın kılan nedir, diye sorduğumda, ilk aklıma gelen, söz konusu metinlerin içerik/ öz itibariyle bütünlüklü bir tema etrafında örgülenmiş olmasıdır. Bilhassa iki izlek, aşk ve ölüm çevresinde oluşturulmuş şiirler. Şair yeni biçimlere koyuyor bu kadim temaları. Böylelikle yeni, küçük biçim denemeleri yapıyor. Okuru yormayan yalın bir dille söylüyor sözlerini, kapalılığa heves etmeden, dilin yapısını bozmadan, “anlatımcı” bir söyleyişi tercih ediyor. Kitaptaki “Sessizliğin Ayak İzleri” şiirinin son iki dizesi, “İnsan ölmekten korkar/ Kendini söze dönüştürür” dizeleri, şairin hem poetik kaygısını ortaya koyuyor, sadeliği ve söyleyiş biçimiyle de şairlik derecesini gösteriyor bir bakıma.

Cafer Keklikçi'nin ilk kitabı Tanınma Korkusu'nu (2004) okuduğumda, şiirlerini dikkate değer bulmuştum. İkinci kitabını (Yasak Bölge, 2007) göremedim. Yirmi dokuz şiirin yer aldığı bu üçüncü kitabında ise, şairin ilk eserinde şahit olduğum şiirsel özelliklerin çoğunun gücünü yitirmeden sürdüğünü gördüm. Neydi onlar? En başat olanı, güçlü ve kapalı mısralarla donatılan kapalı ve dağınık metinler. Anlık çağrışımlara dayalı bir şiir yazıyor Keklikçi. Hep söylediğim bir husus, günümüz şiir anlayışının bence yanlış bir yönelimi sonucu ortaya çıkan “bütünlüksüz”, “çok parçalı” ve “dağınık”; “imge avcılığı”nın kuşattığı metinlerin çokluğu bu kitapta da gözleniyor. Bir kez daha yineleyelim, şiir, bağlantısız, birbirinden kopuk sözler/ ifadeler yığınağı değildir.

(Bir ayraç içinde, bir üzüntümü de dile getirmek isterim. Yıl içinde şairle yapılan bir söyleşiyi okuyunca, söylediklerinden, tavrından tedirgin oldum. Şairlerimizin çoğunda var böyle rahatsız edici bir “enaniyet” yansıması. Bu tavır, bana hoş görünmüyor; insanca ve Müslümanca görünmüyor. Bunları yazarken Ünsal Ünlü'nün daha yakınlarda okuduğum “Şairin Kibri” şiirini hatırladım, özellikle şu dizelerini: “Şair kibriyle adamakıllı böndür; vurdumduymaz/…/ Şairin kibri yıkıla yıkıla büyür; öfkeli, sevimsiz/…/ Şairin kibri akrep gibidir; kuytu ve tenhada uyur.” Bütün şairler, elbette tüm insanlar bu dizeleri kulak ardında tutmalıdır.)

2004'te Posta Kutusu dergisinin eki olarak yayımlanan Haydar Ergülen'in on ikinci şiir kitabı Zarf, 10 şiir eklenerek 2010'da yeniden yayımlandı. Bir kavram ve onunla ilintili iki üç nesne (mektup; zarf, pul, kâğıt) etrafında, bunların benzetilenleri ve çağrışımlarıyla yüz yirmi sayfalık bir kitabı dolduracak kadar şiirler yazmak, epeyce hüner ve emek gerektiriyor olmalı. Hele “kimsenin de bir mektuba yazacak kadar içi”nin kalmadığı böyle bir çağda.

Hayatımızı dolduran birçok durum/ şey mektup veya zarf istiaresiyle ilginç söyleyişlere kavuşturulmuş Ergülen'in şiirlerinde. Yaşanan kimi anlara, günlere, aylara bu benzetme üzerinden bakılıyor. Kelimeler, kâğıtlar, yazmak; gurbet, sıla, gidilemeyen şehirler; unutulmak, hatırlamak, vefa; geçmiş günler, aylar… bir ilgiyle mektuba benzetiliyor, şiir olup zarfa giriyor. Şiirler, mektup-misal “ruhumuzun üstünden uçup giden anıların posta kutusu”nu doldurmuş. Anılar pul pul, birer mektup olan şiirlere yapıştırılmış. Bu çerçevede Ergülen, şair büyüklerine, şair dostlarına şiir zarfında mektuplar da yazmış.

Şiirlerin her biri, anlamı kendi içinde bütünlenen eksiksiz bir cümle gibi, aynı metnin cümleleri gibi. Yani her şiir, büyük zarfın içine konmuş aynı elden, aynı gönülden çıkan mektuplar gibi. Sakin, yumuşak, sade bir söyleyişi ve anlatımı var şairin. (“Anlatımı”, çünkü metinlerin bir kısmı anlatımcı bir özellik taşıyor.) Bir çeşit sehl-i mümteni tadı var söyleyişte. Söyleyeni hiç yormamış, hemencecik yazılmış gibi, okuyanı da yormayan, biraz içli bir konuşma gibi. Kitabın iki güzel şiiri var okumaya doyamadığım, “Mektubun Rüyası” ve “Açık Cümle”. İkincisi daha mı güzel ne, kitabın arka kapağına da konmuş. Kitabın “Mazruf” kısmında yer alan şiirlerin dokusu gevşek. Söz gerekli gereksiz uzatılmış/ çoğaltılmış. Yüzü düzyazıya dönük metinler bunlar. Hâsılı, “Şair dünyaya bir mektup bırakıp gider/ bu yüzden dünyadaki en açık mektuptur şiir”.

Deneysel metinlere meraklı olduğu anlaşılan Ömer Şişman'ın ikinci şiir kitabı. Kitaptaki 16 metin de büyük uğraşlarla oluşturulmuş, emek harcanmış belli. Fakat bunlara alıştığımız manada “şiir” diyebilmek güç. Söz gelimi, tam 10 sayfayı dolduran “zehr” başlıklı metin, “zehra sahipsiz değil üç jeneratörü oldu” cümlesindeki kelimelerin farklı yazılışlarıyla yaklaşık 700 satırdan oluşmuş. Şişman'ın böyle biçim oyunlarıyla neyi amaçladığını ve nasıl bir estetik etkiyi amaçladığını anlayabilmek mümkün görünmüyor. Belki bir maharet gösterisi! Bakalım, dilin bilinen ve mantıki yapısını altüst eden bu metinler Türk şiirinin gövdesine eklemlenebilecek mi? Yoksa şairin küçük oyunları olarak unutulup gidecek mi?