Bir devinimin iki ayrı tezahürü Dalga ve Çalkantı

Ebubekir Eroğlu, yeni kitabını tarihi inşa eden, varoluşumuzu idrak etmemizi kolaylaştıran iki dinamik etrafında şekillendiriyor: Dalga ile çalkantı. Dalga da çalkantı da bir devinimin iki ayrı tezahürdür esasen. Tıpkı nefes almak ve vermek gibi... Nefes alıp, vermek diye geçmemek lazım. Zira Ebubekir Eroğlu'nun hareket noktasını bu noktada yakalamış oluyoruz. Sufi Kitap'tan çıkan "Çalkantı ve Dalga"nın giriş yazısında nefes almanın canlılığı anlatmak için yalın ve mükemmel bir model olduğu vurgulanır. İnişli, çıkışlı birer hareket olarak dalga da, çalkantı da bu modelin iki ayrı tezahürü olarak görülüp, tanımlanabilir. Kitabın omurgasını oluşturan bu iki kavrama,oluşa yakından bakmak, temas noktaları üzerinden bize tarttığı, tartışmaya açtığı ana temalara ulaşma ve tartışmaya dahil olma imkânı açma fırsatı vereceği için önemlidir. Birbirinden bağımsız olmayan iki ayrı mecaz olan dalga ve çalkantıya işte tam da bu sebeple yakından bakmamızda fayda var.

Eroğlu'nun dalga mecazı bir sürekliliğe, çalkantı ise güncelliğe işaret ediyor. Süreklilik ve güncelliğin karşılaştırılması, tartılmasından oluşan değil bir araya gelerek daha büyük bir tabloya, daha esaslı bir meseleye işaret etmesinden oluşan bir kitap bütünü "Çalkantı ve Dalga". Ademoğlunun yeryüzündeki varoluşundan beri mükellef olduğu teklif, bu teklifi anlama, anlamlandırma ve yüklenme/yüklenememe seçimine dalga diyebiliriz. Bu seçim Eroğlu'nun vurguladığı gibi: "her bireyin oluşumuyla birlikte gerçeklik kazanıyor ve bireyin ölçüsüne göre yenibaştan biçimleniyor." Bu anlamıyla hayatın dikey boyutunu oluşturuyor dalga. "Ben" olmakla başlıyor. İnsana yapılan teklifin, yüklenen külfetin "ne menem bir şey olduğu" sorusundan yola çıkan "Çalkantı ve Dalga", "teklif'in bilincinde olmak yeter, insanın kendisinin var olduğunu hissetmesine" tespitiyle dalganın kaynağına ilişkin bir vizyon ortaya koyuyor.

Benden sonra başımızı en çok ağrıtan "mesele" olan "öteki"ne sıra geliyor elbette. Kadim "Ben kimim?" sorusuna cevaben üretilen modern bir kavram olan "öteki"nin sınırlarını sorgulayan Eroğlu, "Çağımızdaki çatışma, "ben"liğin Tanrı ile bütünleşme arzusunu yitirmesinin, ayrışma ise diğerkâmlığın unutulduğu bir dünyada "öteki"yi algılama biçiminin toplumsal düzlemdeki yansımalarıdır." diyor. Enaniyet ve şahsiyet kavramları arasındaki farka ve uçuruma dikkat çeken Eroğlu, medyanın empoze ettiği "sanal insana" cevaben herkes kendi iç dünyasının gücüyle dik durabilir" diyor ve kitabın "dalga" kısmında "insanı kâmil" ufkuna dair önemli ipuçları sunuyor.

Çalkantı ise yatay boyutu ifade eden bir mecaz ve "esas itibariyle insana toplumsallığını odağa alarak yaklaştığımız ve tek başına insan varlığından ziyade bütün çeşitleriyle örgütlenmenin zihinleri meşgul ettiği süreç." söz konusu. Şahsi bir süreç olan dalgadan farklı olarak çalkantı, gayrişahsi bir boyutta tezahür ediyor. "Kim yönetici olmalı?" sorusuna verilen modern bir cevap olan "demokrasi"yi ele alan Eroğlu, insanı bürokraside tarif edildiği anlamıyla "vatandaş" yapmanın, yani insanların siyasi merkez etrafında örgütlenişine zemin hazırlama çabasının, bugüne kadar, demokratikleşmeye en önemli katkıyı sağlayan yol olarak görüldüğünü anlatıyor. . İnsanın "özne" olmasının gerektirdiği koşullar ile vatandaştan "iyi vatandaş" olması için istenenler genellikle birbiriyle çeliştiğine işaret eden Eroğlu, "İnsana özne olarak yaklaşan herkes bu toplumda islamla neşvünema bulmuş bir algı alanına varır." diyerek, çokça konuşulmasına rağmen tartılmayan, tartışılmayan bir zemine işaret ediyor. Yani bizi yapan, ancak tanımlandıkça "biz" olmaktan çıkan bir kara kutu. Eroğlu, yerli olan ama lokal olmayan bir meseleler manzumesini katman katman, mertebe mertebe okumaya tabi tutulması gerektiğine ilişkin örnekler sunuyor. Yaşadığımız "çalkantı"nın zeminini de zaten böyle etüd edebiliriz.

Ebubekir Eroğlu, dalgada da çalkantıda da tamama ermiş, otopsisi yapılması gereken iki olgudan ziyade devamedegelen, hayatiyetini sürdüren iki oluştan bahsediyor. Onun söz ettiği teklifi, bu teklifin muhatabı olan iradeyi ve yüklediği mükellefiyeti bu perspektiften okuyabiliriz. Fert ile birey arasında yer alan "fetret"in kör edici alacakaranlığında önce putlaştırılan ardında da ölümü ilan edilen özneye modern olanın yücelttiği nasıl sorusunun yerine, dışladığı niçin sorusunu yöneltmek "Çalkantı ve Dalga"dan devşirebildiğimiz ufuk açıcı soru(n)laran sadece birisi. Ebubekir Eroğlu'nun motif motif büyürken bir bütünlüğe ulaşmayı gözeten bu kitabı hem yatay hem de dikey boyutu ile çıtayı yukarı taşıyan bir tefekkürün ürünü.

Türk aydınının Tercüme Odası'nda doğduğu ve oradan bir türlü çıkamadığı, kendi ayakları üzerinde duramadığı, kendi kavramlar dünyasını, bu kavramlar dünyasını ifade edecek dilini inşa edemediği yaygın ve fazla da tartışılmayan bir dizi tespittir. Ancak taşıdığı doğruluk payına rağmen her genelleme gibi bu tespit de bütüne teşkil edilmesine engel olabilecek istisnalara sahiptir. Birer hüküm cümlesi gibi kabul gören bu tespitler hapishanesinin dışında yer alan ve kendi semalarında birer yıldız olan bu isimler arasında Said Halim Paşa'dan Sezai Karakoç'a kadar "müstesna" kelimesinin yetersiz kalacağı kadar çok aydın da yer alır. "Çalkantı ve Dalga" işte bu vadide akan o sessiz, derin ve yalnız ırmağın en yeni eserlerinden biri olarak okunmayı, tartışılmayı, kritik edilmeyi hak ediyor. Zihin haritamız, bu kitap ile biraz daha büyüdü, biraz daha muhteva kazandı. Güzel bir kitaptan da daha başka ne beklenebilir ki?