Bizim şiirimiz ne iş olsa yapar

Bu soruyu bir bayramlıkla cevaplayayım istersen. Bana göre şiir; “Sosyologların ve psikologların, cevabını arayıpta bulamadıkları soruyu, şairlerin denklemsiz ve formülsüz çözme sanatının adıdır. Bir başka deyişle insanın iç dünyasıyla konuşmasıdır.

Ne yapılmaz ki... Biraz uç bir yaklaşım olacak ama dünyadaki her meseleyi ama her meseleyi şiirle çözebilirsiniz. İnsanın insan olabilmesi için ilk şart manen adam olmasıdır. Öyle ise iç dünyamıza hitap eden şiiri hayatımızdan bir an olsun eksik etmeyerek hem manen iyi bir insan olacağız, hem de huzuru ve barışı sağlayan yegane güç.

Tabiki, mesela Gandi'den tutunda, Pablo Neruda'ya kadar, Puşkin'den tutunda, Goethe'ye kadar, Nizami Gencevi'den tutunda, Fuzuli'ye kadar. “Kanayan bir yara gördümmü yanar taa ciğerim, onu dindirmek için, kamçı yerim, çifte yerim. Adam; aldırma da geç git diyemem aldırırım. Çiğnerim, çiğnenirim, hakkı tutar kaldırırım” diyen Akif bu konuda ne kadar da haklı. Sonra bir Nazım gerçeğimiz var bizim, o yüreğimizin köz tutan yanı ya da her haliyle Anadolu kokan insan. “Gelsene dedi bana, görsene dedi bana, gülsene dedi bana, ölsene dedi bana, geldim-gördüm-güldüm, öldüm.”

Ahenk şiirde en yüksek seviyede iken, gerçeklik de 'hakikat' ölçülerine en yakın düzeyde olmalı. O zaman şiir güzel ve müstesna olur. Bir başka deyişle; şiirin yüzde yüzü mana, yüzde yüzü ahenk ve yüzde yüzüde gerçeklik olmalı. Bundan uzaklaştığı ölçüde şiirin degeri artar ya da azalır. Hatta sıradan bir yazı olur ve çıkar.

Felsefe; şiirin en ütopik boyutudur bence. Gerçeklik payı ise bunun uygulanabilir olması. Yani her şiir biraz farazi iken, birazda uygulanabilir olmasıyla değerlidir. Bir örnek verelim buna. Aşk ateşinden için- için yanıyorum ben diyen bir insan manevi bir işkenceye maruz kaldığını beyan ederken, bunun şehevi bir aşk mı, yoksa ilahi bir aşkmı, yoksa merhametten doğan bir aşkmı olduğunu da izah etmek zorunda.

Bu konuda da yine çok şey söyleyebiliriz hocam. Seyyit nesiminin “Bende sığar iki cihan, ben bu cihana sığmazam, cevher-ü la mekan benim, kevnü mekana sığmazam; kevn-ü mekandır ayetim, zata gider bidayetim, sen bu nişan ile beni, bil ki nişane sığmazam” Konuş şimdi üzerinde günlerce, aylarca, yıllarca hep. Felsefe yap, bilim yap, doktora yap, makale yaz.

Eğer bir şair mükemmeli aramıyorsa bana göre yönünü yanlış tayin etmiştir. Ama bazı şairler bunu bulamaz ve akıntıya karşı yüzerken tabir-i caizse kendini koyverir. Mesela Ömer Hayyam bir gök bilimcidir. Ama aynı zamanda büyük de bir mütefekkirdir. Üzerinde taşıdığı bu yükün ağırlığı onu o kadar ezer ki buna dayanamadığından adeta isyankâr olur ve kendini içkiye verir. Onun şu dörtlüğüne bakar mısınız: “Kim senin yasanı çiğnemedi ki söyle, günahsız bir ömrün tadı nedir ki söyle, yaptığım kötülüğü kötülükle ödetirsen, sen ile ben arasında, ne fark kalır ki söyle” ya da Nesimi'nin “ben mel'anet hırkasını kendim, geydim elimle, arı namus şişesini, taşa çaldım kime ne” ve buna benzer örnekleri yakın tarihimizden Şair Eşref, Neyzen Tevfik, Can Yücel'den verebiliriz. Ama tabi hepsi böyle değil. Bu yüke tahammül gösterenler daha çoğunlukta. Yani aslında bilmek büyük bir ıstırap ve eziyet. Onun için Yüce Peygamberimiz “Eğer benim bildiklerimi görüp, bilip, şahit olsaydınız; günün yirmi dört saati ağlardınız, hiç gülmezdiniz” buyuruyor deyip konuyu özetleyebiliriz.

Şiirin, bilinmezi kurcaladığı veyahut bilmeye çalıştığı doğru mudur?

Tabiki doğru. Bazen sen kurcalarsın meçhulü, bazende üstadın deyimiyle meçhul kurcalar senin beynini.“Gaiplerden bir ses geldi, bu adam, gezdirsin boşluğu ense kökünde ve uçtu tepemden birden bire dam, gök devrildi künde üstüne künde” düşünebiliyormusunuz şimdi onun çektiği ezayı, cefayı, eziyeti ve çileyi siz. Yani şair, dert çeken adamdır, eza çeken adamdır, çile çeken adamdır. Hatta öyle ki dertlerine yetişemez o, sorularına-sorunlarına yetişemez, hep problemlidir, hep çilelidir, hep içlidir. Burada kendimden bir şiir okumak istiyorum ben”

İki gözün iki çeşme

Ağlamadan sevda olmaz

Dert çekip de yüreğini

Dağlamadan sevda olmaz.

Yıkılıp bahçeyle bağın

Ne ev kala ne otağın

Çıkıp bir başına dağın

Çağlamadan sevda olmaz.

Bildirmeyip hallerini

Döndürmeden dillerini,

Huzurunda ellerini

Bağlamadan sevda olmaz.

Atıp önüne her şeyi

Yırtıp döş ile sineyi

Gayrı seninim ben deyi

Söylemeden sevda olmaz.

Arayıp dikende gülde

Aklın onda gözün yolda

Yitip mecnun gibi çölde

Tığlamadan sevda olmaz.