Çocukları bekleyen tehlike

İstanbul'da 20 bin çocuk üzerine yapılan çalışmada her 6-7 çocuktan birinde astım olduğu, her 10 çocuktan birinde alerjik nezle ve her 20 çocuktan birinde egzama var. Alerjik hastalıklardaki bu artış sadece Türkiye'de değil neredeyse bütün dünyada her yıl artıyor. Eğer gerekli önlemler alınmazsa alerjik hastalıkların önümüzdeki yıllarda daha da artacağı öngörülüyor.

Sizin için akla takılan alerji ve astım sorularını Alerji ve Astım Uzmanı Doç. Dr. Ahmet Akçay'a sorduk...

Trafiğin yoğunluğu başta olmak üzere birçok nedenle hava kirliliğinin çok artması, çok sık antibiyotik kullanma alışkanlığı, fastfood beslenmenin artması, hijyene çok fazla önem verilmesi alerjik hastalıkların artmasının en önemli nedenleridir. Çocuklarda alerjik hastalıklarla konusunda uzmanlık dalı olan Çocuk Alerji Uzmanları'nın sayısının da Türkiye'de yeterli düzeye gelmesi bunun en önemli nedenlerini oluşturuyor. Daha önceden atlanan alerjik hastalıklar artık Çocuk Alerji uzmanlarınca çok kolaylıkla teşhisleri konuşuyor ve tedavileri düzenleniyor. Alerjik hastalıklardaki artış sadece Türkiye'de değil tüm dünyada artıyor. Çağımızın en önemli hastalığı olma yolunda ilerliyor.

Mevsim gereği gribal enfeksiyonlar kış aylarında çok sık görülüyor. Bu nedenle etrafımızda öksüren çocuklar, öksürük krizleri sıklıkla görülüyor. Ancak her öksürük alerjik değildir. Öksürüğün alerjik olduğunun tespit edilmesi gerekir. Aksi taktirde her öksürüğe astım, alerji teşhisi konulursa gereksiz yere alerji ilaçları kullanılmış olur. Bu nedenle alerjik deyip geçmemek gerekir. Alerjik öksürüğün başlıca özelliği gece uykuda artması ve bazen uykudan kaldırması, sabaha doğru öksürük olması, 2 haftadan uzun süren öksürük olması, terledikten sonra ve koştuktan sonra öksürük oluyorsa, özellikle anne ve babada veya yakın akrabalarda yoğun alerjik hastalık varsa alerjik öksürükten şüphelenmek gerekir. Kesin teşhis ise alerji uzmanları tarafından yapılan alerji testleriyle konulmaktadır. Bu belirtiler olmuyorsa, nezle ve ses kısıklığı ön plandaysa o zaman griba bağlı öksürük düşünmek gerekir.

Kalabalık ortamlar alerjiyi tetikleyebilir. Çünkü kalabalık ortamlarda sigara içenlerin üzerine sinen kokular astım belirtilerini ortaya çıkarabilir. Trafik nedeniyle ortaya çıkan egzos partükülleri de alerji gelişmesine katkıda bulunur. Kalabalık ortamlarda gribal enfeksiyonlar daha çabuk yayılır. Gribal enfeksiyonar da gribi en fazla tetikleyen nedendir.

Astımın nedenleri çok fazladır. En önemli neden genetiktir. Astım kalıtsal bir hastalıktır. Ancak ailesinde astım olmayan ailelerin çocuklarında da astım gelişebilmektedir. Çevresel faktörler de astımın ortaya çıkmasını etkilemektedir. Ailede alerjik hastalık olması, polen, ev tozu miteları, küfler, evcil havyaların tüyleri veya deri döküntüleri, böceklerin alerjenleri gibi çeşitli alerjenler, şişmanlık, hijyene aşırı önem vermek, ilk iki yaşta sık antibiyotik kullanmak gibi çevresel faktörler astımın ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Astım geliştikten sonra sık sık öksürük, nefes sıkışması, akciğerde sık sık hırıltı olması, her gribal enfeksiyonda öksürük olması ve gribin ağır geçmesi gibi belirtilerle seyreder.

Astım genetik bir hastalık olmakla birlikte çevremizdeki birçok neden astım gelişmesini tetikleyebilir. Hem gebelikte hem de doğumdan sonra sigara dumanına maruziyeti önleme dışında astım gelişmesini önleyecek kanıtlanmış ya da yaygın kabul gören bir girişim yoktur. Özellikle anne veya babasında veya yakın akrabalarında astım, alerjik nezle, egzama veya başka alerjik hastalıklar olan çocuklara sık antibiyotik kullanmamak, fazla kilo alımından kaçınmak, hijyene çok önem vermemek, aşırı nemden sakınmak, katkı maddeli besinlerden kaçınmak, ilk 6 ay sadece anne sütü ile beslemek gibi bazı önlemler astım gelişmesini önlemede yardımcı olabilir. Astım hastası çocukların akciğerleri çok hassas olduğu için çamaşırlarının parfümsüz deterjanlarla yıkanması da faydalı olur.

Günümüzde astım tedavisinde gelinen nokta yüz güldürücüdür. Tedavi başarıları %90'lar gibi çok yüksektir. Tek yapılması gereken doğru uzmanlara ulaşılmasıdır. Çocuklarda astımın %90 nedeni alerji olduğu için sıklıkla alerjik bronşit şeklinde de tanımlanmaktadır. Bu nedenle alerjik bronşit yanı astım konusunda eğitim alan ve deneyim kazanan uzmanlar Çocuk Alerji Uzmanlarıdır. Çocuk alerji uzmanları alerji testiyle astımın nedenini bulup sebep olan alerjene göre neden korunmak gerektiği ve aşı tedavisine ihtiyaç olup olmadığını ve aşı tedavisine ihtiyaç varsa çocuğa özel aşı tedavisi başlanmaktadır. Tedavi sonucu ise çocuğun ve ailenin yüzünü güldürmektedir.

Çocuklar bu konuda şanslı. Çünkü immun sistemleri yaş büyüdükçe değişiyor ve akciğer gelişimi 18 yaşına kadar devam ediyor. Özellikle ergenlik dönemi olan 9 ile 18 yaş arasında belirgin düzelme olabiliyor. Alerjisi çok yüksek olanlara da aşı tedavisi yapılarak düzelmeye yardımcı olunabiliyor. Çocukken astım olmayanlar yaş ilerledikçe de astım ortaya çıkma riski her zaman vardır. Astım belirtilerinin ne zaman ortaya çıkacağını belirleyen en önemli faktör genetik ve çevresel faktörlerdir.

Astım genetiktir. Anne ve babada astım veya astım dışında alerjik hastalıkların olması çocukta astımın ortaya çıkma olasılığını artırmaktadır. Anne veya babada astım, alerjik nezle, besin alerjisi, egzama gibi alerjik hastalık varsa çocukta astım hastalığı ortaya çıkma olasılığı %30 ile %50 arasında değişmektedir. Hem anne hem babada alerjik hastalık varsa çocukta astım hastalığı ortaya çıkma olasılığı %50 ile %80 arasında değişmektedir. Anne ve babada astım olup çocukta böcek alerjisi olabilir. Yani alerjik hastalıkların çeşidi farklı olabilir.

Astımlı çocukların akciğerlerin aşırı hassasiyet vardır. Bu nedenle gribal enfeksiyonlarla kolay tetiklenir. Aynı şekilde kokulara aşırı hassasiyet vardır. Parfüm kokuları astımlı çocuğu krize sokabilir. Astım beliritilerini ortaya çıkarabilir. Bu nedenle astımlı çocukların yanında sigara içilmemelidir. Hatta sigara kokusu kıyafetlere de sinebilir. Bu nedenle akşam sigara içilen bir ebebeyn hemen kıyafetlerini değiştirip duş almalıdır.

Keskin kokulu parfümlerden de kaçınılmalıdır. Çamaşırların çok güzel kokması hepimizin istediği bir konudur ancak çamaşır kokuları da astımı tetikleyebilir. Bu nedenle çamaşırların parfümsüz deterjanlarla yıkanması çok önemlidir.

Astım ve spor çok önemlidir. Egzersiz astımı tetikleyebilir. Koşmak, merdiven çıkmak gibi egzersizler astımlı çocukları sıkıştırabilir veya astımın belirtilerini ortaya çıkarabilir. Bu nedenle astımlı çocuklar sıklıkla egzersiz yapmaktan ve spor yapmaktan kaçınırlar. Astımlı çocukların aileleri de çocuklarının top oynamalarını istemezler ve terlemelerinden korarlar. Bu da astımlı çocukların şişmanlamasına ve de astımın daha da kötüleşmesine neden olur. Astımlı çocuklar doktorun önerdiği şekilde spor yapmalı, diyetlerine dikkat etmeli ve fazla kilo almamalıdır. Bunun için en ideal spor yüzmedir. Çünkü su altında nefes tutup su üstünde nefes verildiği için bir nevi nefes egzersizi yapılmış olur. En ideal spor yüzme olmakla birlikte tüm sporlar yapılabilir. Tek önerilmeyen spor dalı tüple dalmaktır. Tüple dalmak sakıncalıdır. Bunun asıl nedeni bronşlardaki aşırı hassasiyet nedeniyle solunan gazın bronşları daraltabilmesidir.

Astımlı çocuğun ameliyatı öncesi bazı hazırlıklar yapmak gerekir. Çünkü astımlı çocukların akciğerleri çok hassastır. Hassas akciğerlere özel anestezi vermek gerekir. Ayrıca bazı koruyucu ilaçlar vermek gerekir. Mümkünse ameliyat sonrası yoğun bakım ünitesi olan bir hastanede ameliyatın yapılması tavsiye edilir.

Astımı önlemenin en önemli yolu kolay kolay antibiyotik kullanmamak ve doğal beslenmektir. Gereksiz antibiotik kullanımı bağışıklığın zayıf kalmasına ve alerjik hastalıkların ortaya çıkmasına neden olur. Hijyene çok fazla önem vermemek ve çocukların mikrop almasına da izin vermek gerekir. Günümüzde yeni trend çocukların mikroplarla karşılaşmasına izin vererek bağışıklığın kuvvetlenmesini sağlamaktır.

Doğru değil. Böyle bir durum söz konusu değil.

Hijyen olayını çok abartmamak, mikroplarla mücadele etmesine fırsat tanımak, gereksiz antibiotik kullanmamak, fastfood beslenme yerine sebze meyveden zengin beslenmek, fazla kilo almaktan kaçınmak çok önemlidir. Astımlı çocukların akciğerleri çok hassas olduğu için keskin parfümlerden kaçınmak ve çamaşırların parfümsüz deterjanla yıkanmasını önemsemek faydalı olur. Her öksüren çocuğa astım demeden önce çocuk alerji uzmanına başvurarak kesin teşhis konulmasını sağlamak önemlidir.