Dili değiştirilen toplumlar

Mesela toplum yaşadığı çeşitli travmadan dolayı dilini unuttuysa ya da dili değiştirildiyse - birden bire İngilizce yerine Fransızca konuşmaya başladıysa- o toplum afazik kalır. Toplumun dili yasaklandığında, dilinin ifadesi bozulduğunda, kendi dilini günlük yaşantısında kullanmaz hale geldiğinde, çocuğuna dilini öğretemediğinde o toplum kültürel olarak afazikleşmiş olur. Bu nedenle etnik travmalarda, etnik temizliklerde, etnik ayrımcılıkta, bazı etnik grupların yok edilmesinde dilin öğrenilmesi engellenir. Dilini ifade etmesi, şarkıya dökmesi, çocuğuna öğretmesi, günlük yaşantısında kullanması engellenir. Bu engelleme toplumu kültürel olarak travmatize eder. Bunun sonucunda o toplum bu travmayı benimserse kültürel kimliğini kaybeder, benimsemezse çatışma yaşanır.

Dilini kullandırmama, bir insanı veya toplumu afazik yapma planıdır. Dilin kullanılmasına engel olmak bir bakıma o kişiyi asimile etmektir. İnsan sembollerle ve kavramlarla düşünür. Konuşma sırasında kavramlar formüle edildikten sonra kullanılır. Afazide kavramların formüle edilmesi bozulduğu için kişi söylemek istediğini söyleyemez. Böylece anlatmak istediklerinin anlamı bozulmuş olur. Dili değiştirmek bir bakıma kavramı değiştirmek anlamına gelir; kavramın da değişmesi insanı afazikleştirmeye götürür.

Kelimeler, anlamlar canlı kavramlardır. Kelimelerin asırlarca sürmüş anlamları vardır. Mesela sevgi kelimesinin Türkçede birkaç anlamı varken, Arapçada daha fazla karşılığı olduğunu görürüz. Bu örnekteki gibi tek kelimeye indirildiğinde birçok kavram yok edilmiş olur. Diğer kelimeler kullanılmadığı takdirde topluma unutturulur ve böylece seneler boyu anlam yüklenmiş kelimelerin kültürel aktarımı engellenir. Bu durum da toplumun kimliğini değiştirmek gibi bir sonuç ortaya çıkarır.

Bazı hızlı devrim faaliyetleri toplumlarda afazik etki yapar. Kültürel, sosyolojik birikimler birden bire değişmez; bu birikimlerin değiştirilmesi ile ilgili agresif yaklaşımlar toplumda travma etkisi yapar. Bu da kültürlerin bölünmesine ve çatışmasına sebep olur. Kelimelerin içerisinde çeşitli anlam farklılıkları vardır. Dil, toplumun fikirlerini, hayallerini, duygularını, ruhunu, hayatını yansıtan bir olgudur. Bir kelime üretildiğinde bir anlam yüklenmiş olur. Mesela şefkat kelimesi yerine sevecen kelimesi kullanıldığında aynı anlamı karşılamadığı görülür. Şefkat kelimesinin onlarca anlamı vardır. Anlamlarından biri anne şefkati, annelik duygusu ve onun içindeki karşılıksız sevgidir. Bu kelimenin yerine sevecen denildiğinde sadece sevecen davranışı ifade eder ve edebi değeri ortadan kalkar. Bir bakıma kişinin hayal, ruh, sanat dünyası bozulmuş ve yozlaştırılmış olur.

Başka bir örnek olarak rahman kelimesini ele aldığımızda da aynı yozlaşmayı görüyoruz. Bu kelime, merhamet, acımak, bağışlamak, karşılıksız sevgi, kendisine kötü davranışta bulunana bile merhamet besleyen gibi birçok anlamı içerir. Fakat Türkçede bu kelimenin karşılığı olarak bağışlamak kullanıldığında, sadece kusur işleyeni affeden anlaşılır. Rahman kelimesindeki bütün derin kavramlar ve anlamlar sekülerize edilmiş olur. Böylece bu kelimenin uhrevi, manevi bağı koparılır ve ilahi anlamı kaldırılmış olur.

Aydınlanmacılar, toplum propagandasının bir metodu olarak sekülerize etmede dili çok kullanmıştır. Pozitivizm ve dünyevileşme akımları içerisinde uhreviliği, semaviliği hatırlatan her şeyin yerine yeni anlamlar konulmaya çalışılmıştır. Ezanın Türkçeleştirilmesinde kavramların sekülerleştirilmesi yapılmıştır. Allah kelimesi yerine Tanrı kelimesi, Allahu Ekber yerine Tanrı Uludur kelimeleri kullanılmıştır. Fakat “Haydin kurtuluşa” yerine “Haydin felaha” denilmiştir. Bu kelimelerin kullanılmasında ciddi bir kasıt vardır ve ezanla kurtuluş arasında bağlantı kurulmasını istememe iradesi görülmektedir. Sadeleşme istendiği halde, kolay anlaşılmayan felah kelimesi yerine çok daha rahat anlaşılacak kurtuluş kelimesi kullanılmamıştır. Burada maksadın öz Türkçeleştirme olmadığı, dinî ve ilahi kavramlara karşı bir duruş ve sekülerleştirme olduğu anlaşılmaktadır. Dini değerleri gözden düşürme ve insan hayatını dünyevileştirme çabası rahatlıkla görülmektedir. Bütün bu örnekler kültürel emperyalizmin ilk hedefinin dil olmasının anlamını gözler önüne sermektedir.