Global köyün müzikleri...

Artık eskimiş olmasına rağmen “Global Köy” benzetmesini hâlâ çok severim ve önemserim. Kanadalı iletişimbilimci Marshall Mc Luhann'a ait olan bu benzetme, iletişim araçlarının gelişmesi ve artık dünyanın en ücrâ köşesinde yaşayan sıradan bir dünya vatandaşının, internet sayesinde varlığını bütün dünyaya kanıtlamasıyla daha da bir anlam kazandı. Global köyün tekelleri bir yandan artıyor artmasına ama, öte yandan bireysel özgürlüklerin de yeşermesine, yükselmesine yol açıyor… İşin bu tarafı güzel.

Emperyalizm, iletişimin bugünkü kadar gelişmediği dönemlerde, kendi kültürlerini başka ülkelere taşıyarak o ülkelere kabul ettirdi ve bu şekilde dünyanın parasını kazandı, kazanmaya devam ediyor. Müzik pazarı, paranın en rahat kazanıldığı bir pazar. İkinci dünya savaşından sonra İngiltere ve özellikle Amerika'da pıtrak gibi çoğalan müzik şirketlerinin hedefi sadece küçük bir Avrupa pazarı olmadı. John Lennon'un “İsa'dan bile daha popüler olduk” demesinin sebebi, albümlerinin bütün dünyada elde ettiği müthiş satış rakamlarıdır. Beatles örneğindeki gibi bu satışlardan da hiç kuşkusuz hem müzisyenler hem de müzik yapımcıları büyük paralar kazandı.

Ama şimdi durum pek de tam olarak böyle değil. Bugün iletişim araç ve imkânlarının gelişmesiyle sınır diye bir şey kalmadı ve emperyalizm -belki bir yandan iletişim araçlarını kontrol edip yöneterek- global köyün tek hakimi olma ayrıcalığını sürdürürken, diğer yandan yerel zenginliklerin, ses ve melodilerin de bu iletişim araçları sayesinde ortaya çıkıp yayılmasına da engel olamadı. Çünkü seslendiğinizde, iletişim araçları ve özellikle internet sayesinde sesinizi köyün öbür ucuna kadar duyurabildiğiniz bu küçük dünyada artık değişik, güzel ve zengin sesler de işitilebiliyor, dinlenebiliyor… Yani artık bu yerel ses ve melodilerin, herhangi bir Batılı müzik yapım şirketine ihtiyaç duymadan kendi varlığını gösterebilme şansı var. (Bu şans ne kadar kullanılabiliyor, tabii orası ayrı bir mesele! ) Düşünün, Amerika'da bir yapım şirketi, kendi yarattığı bir müzik starının şarkısını, iletişim araçları sayesinde dünyanın her yerine “klibiyle birlikte” ulaştırıp kendine yeni pazarlar açıyor ve markasını da global köyün markası hâline getirebiliyor. Ama öte yandan adı-sanı duyulmamış bir Afrikalı müzisyen, sadece yerel bir enstruman ile seslendirdiği, kulağa değişik ve hoş gelen melodileriyle süslediği masrafsız bir klibi internette yayınlayarak bir anda dünyanın her yanına ulaşabiliyor, global köyün değişik seslere açık kulaklarının dikkatlerini çekiyor ve global köyün efendilerini birden rahatsız ediveriyor. Bu “imkân ve fırsat eşitliği” gibi kabul edebileceğimiz durum, yerel ve zengin seslerin, global köyün bütün sakinleri tarafından duyulmasına ve hatta tercih edilmesine zemin hazırlayabilir. Hele Anadolu ve İstanbul gibi muhteşem bir ses ve melodi zenginliğine sahip şehir ve kültürlerin önüne “dünyaya açılma” konusunda büyük bir şans sunabilir. Hatta bu gelişme, müziği ticarî bir meta olmaktan kurtaracak bir fırsat da yaratabilir.

Ancak uyanık ve kaşarlanmış müzik yapım şirketleri ve menajerlerden, internet sayesinde dünyanın çeşitli bölgelerinden çıkan yetenekli müzisyenleri ve onların değişik müziklerine, kendilerini bir marka haline getirme fırsatı vermeleri beklenmemelidir. Nitekim uluslararası müzik sektörü de bu yerel ses ve melodileri ve müzisyenleri yeni bir çatı altında toplayarak bu değerlerden yeni bir pazar oluşturur. Pazarın kapısında şu tabela asılıdır ve dünyanın değişik kültürlerine ait sesler, melodiler ve müzisyenler artık müzik pazarında şu reyonda yer alacaklardır: “World Music!”

World Music reyonu, özgür ve yerel müzisyenlerin ve melodilerin, Batılı müzik pazarlamacıları tarafından tek elden pazarlandığı bir reyondur ve kazanan yine kapitalist ülkelerde yetenekleri pazarlayarak büyüyen müzik şirketleri olmuştur. Dünya çapında müthiş bir örgütlenmesi vardır ve işin garibi Batı, kendi ses dünyasına yabancı bütün ses ve melodileri “World Music” reyonuna tıkıştırmış ve bu başlıkla tanımlayıp satmaktadır. (Hatta yüksek bir medeniyetin ürünü olan ve klasik değere sahip İstanbul müzikleri bile üçüncü dünya ülkelerinin müzikleriyle aynı kefeye konulmakta ve “World Music” başlığıyla tanımlanmaktadır.) Diyelim ki Malili müzisyen Salif Keita'yı Türkiye'ye getireceksiniz… Fransa'da Keita'nın bağlı oldu şirket ve menajerle bağlantı kurmak zorundasınız. Daha birçok üçüncü dünya müzisyeni için de durum böyle.

İletişim araçlarının gelişmesiyle birlikte seslerini dünyanın her tarafına duyurabilen müzisyenler, yeteneklerini kullanıp Amerika ve İngiltere'de palazlanmış bu müzik patronlarının altındaki koltuğu çekecek diye umutla beklerken bir de gördük ki bu enerji ve potansiyel de Batılı kapitalistlerin eline geçivermiş.