İçe doğru başkaldırı öyküleri

Kâmil Doruk''un üç öykü kitabı Antik Sevgililer, Ağlamayın Efendim ve Hikâyevikâye Büyüyenay Yayınları arasında Yağ Sevgili Yürek adıyla toplu öyküler olarak yayınlandı. Özellikle ilk kitabı Antik Sevgililer''le kuşağının en önemli öykücüleri arasında yer alan Kâmil Doruk''un öykülerinin merkezinde, modernizm, çağ ve yanlış hayat eleştirisi yer alır. Ezilmişlerin, çocukların, yalnızların dünyasına eğilip, sürüp giden yanlışları açık eder. Merhamet, vicdan ve sevgi eksikliğini gündeme getirerek iktidar, düzen, toplumsal hayat eleştirisi yapar. Bütün bunları da gelişmiş bir dil bilinci ve felsefi derinlikle kurgular.

İlk kitabı Antik Sevgililer''de (1987) imgesel öykünün peşinde oldukça farklı, yenilikçi ve derinlikli bir öykü evreni kurgular. Bu anlamda öyküye en ileri, en nitelikli yerden başlar. ''Yazı''nın merkezde olduğu bu öykülerde, yazar imge yardımıyla, düşüncelerini, duygularını metne yansıtır. Doruk bu kitabında belli bir türe sokulamayacak kimi deneysel kimi deneme sınırlarında gezinen bir anlayışı sergiler. Bu yüzden yazdıklarının bir kısmına ''metin'' demek daha doğru. İç monolog, bilinç akışı, flash-back tekniklerinin kullanıldığı metinlerde anlatım, büsbütün kelimeler ve çağrışımlar etrafında kurgulanırken, sembolik, metaforik anlatım baskındır. Tüm bu metinler, okur için düşsel/muhayyel, anlatıcı için ise açık/somut bir sevgilinin şahsında, hayatla, zamanla yüzleşme olarak okunabilir.

Metinlerde, şiiriyet, lirizm, ritim ve çağrışıma yaslı anlatım baskındır. Metinler, genel olarak aydınlık henüz oluşmadan gece kaleme alınır. Gece, anlatıcıya bir anlamda yüzleşme zemini yaratır. Sabah ise yanlışların başladığı yanlış hayatı/hayatları simgeler. Bu geceden güne geçiş anı, anlatıcıya zamanı yorumlama, hayatın geçiciliğini belirleme açısından bir ortam da oluşturur. Yazılar yazma anı ''Gece bitti-bitiyor ve sabah oldu-oluyor'' zaman aralığındadır. Zaman, böyle, günden güne yapay bir duvar gibi yıkıla yıkıla ilerlemektedir.

Geleneksel öykü anlayışının dışında, kendini kolay ele vermeyen, kapalı, daha çok iç sesin hâkim olduğu biçemi tercih eden Kâmil Doruk, yalnızlık, insansızlık, zaman, ölüm etrafında gezinerek imgesel, soyut bir öykü dünyası yaratır. Yazdıklarında hep dil, inanç, felsefe eksenli bir yazınsal tutum gözlenir. Çağrışımsal, yoğun bir anlam arayışı içerisinde beğenisi incelmiş, öyküde farklı tatlar arayan okurları önceler. Bazen fazlasıyla kişisel kimi duyguları/durumları metne yansıtması, anlatımdan, kurmacadan uzaklaşıp deneme diline evrilmesi, sürekli şiir ve öykü arasında geçişler yapması, yoğun cümlelerle metni oluşturması, onun öykülerinin kapalı bulunmasının belli başlı nedenleri olarak sayılabilir. Metinlerinde bir öykücüden çok şair yaklaşımı baskındır.

Kitaptaki öyküler bir ''olay'' etrafında kurgulanmaz. Entrika, heyecan verici olaylar ve bir kişi etrafında dönen maceralar yoktur. Kurgu, biçimsel yapı ve düşünce aktarımı, olayların önüne geçer. Her şey izlenimlere, olayların insanda bıraktığı etkilere yaslanmıştır.

Onun öykülerinin temel özelliklerinden biri de şiirsel yapılarıdır. Bu metinlerin, yoğunlaştırılmış anlatımı, imge ve söz dizimi özellikleriyle şiire yaklaşır. Hatta kimi zaman sadece şiirsellik değil bizzat şiirin kendisi de yer alır. Bu metinler, imge, simge ve çağrışımlarla oluşturulur. Düzyazı düzlemindeki anlatımlarına karşın şiirin doğasından beslenirler. Metinlerde hikâye olmayınca, monolog kaçınılmazdır orada bizi bekleyen ise şiirselliktir.

Kâmil Doruk iç konuşmaları, anımsamaları âdeta dışarı verir, kendi kendine konuşmaları, görüntülerden yansıyan imgeleri kayda geçirir. Bu yüzden anlatıcı kişi çağrışıma yaslanmıştır ve denetimsiz bir şekilde duygularıyla baş başadır. Öyküler, olaya dayanan, dış aksiyonlara bağlı bir anlatıma yaslanmaz, içsel, zihinsel bir anlatımdır. Bir ruh hâli kaydı, grafiğidir. Çetrefilli, sorularla dolu, kendi kendini sorgulayan, bir şeyleri anlamaya çalışan kahramanların gerilimli hâlini yansıtırlar. Modern hayatın kıstırdığı, bunalttığı ortamı sorgular.

Pek çok öyküsünde iktidar, düzen, toplumsal hayat eleştirisi yapar. Anlatıcı yanlış hayatlarda, yanlış düzende, cehennemi bir hayat yaşamaktadır. Bu durumunu uzaktaki bir sevgiliye mektup gibi yazar ve kendi durumuyla, hayatla, yanlışlarla yüzleşir, hesaplaşır.

Kâmil Doruk''un ikinci kitabı Ağlamayın Efendim''de (1995) bu dünyadan soyutlanmış birinin yazma serüveni anlatılır. Anlatıcı, yazarak bu dünyayı algılayışını aktarır. Anlatıcı, bir kıraathanede, bir odada uzun yazma serüveniyle dünyayı, hayatı yorumlar. Bazen masalın, bazen gerçeküstü yaklaşımların imkânlarından yararlanarak kelebek, sinek, fare, köpek gibi hayvanların dünyasına eğilerek onları anlamaya, dünyalarını yansıtmaya çalışır. Sanki bir göz, hep dışarıdan, yukarıdan, yanlışı, yapılan haksızlıkları, adaletsizliği gözlemekte ve mahkûm etmektedir.Merhamet, vicdan ve sevgiyi gündeme getirebilmek için özellikle çocukların dünyasını öne çıkararak büyüklere bu dünyadan esintiler aktarır.

Hikâyevikâye (2011) kitabında daha doğrudan bir edebiyat anlayışıyla karşımıza çıkar. Tümüyle gelenekten ilham ve hız alan bir hikmet arayışını yansıtır. Bizi biz yapan değerleri hatırlatırken birikimden, inançtan kopuşun, onu yanlış algılayışın bizi nerelere sürüklediği tehlikesine dikkat çeker. Öyküler, adalet, yoksulluk, merhamet, çocuk temaları etrafında odaklaşır. Özellikle yoksulların dünyasına dikkat çekerken, paranın tek güç olduğu hâkim algıya ilişkin eleştiriler getirir. Herkes bir şekilde paranın belirlediği güce tapmakta insanlar duygu ve inançlarının değil bu gücün peşinden gitmektedir. Öğrencilerine aşkı anlatan öğretmen günün birinde para kazanma hırsına yenik düşecek öğretmenliği bırakacaktır. Edebiyata bile para hırsı ile bakılmaktadır. Oysa insanlar sadece kira ucuz diye ülkenin bir yerinden bir yerine taşınmaktadır. Öykülerde, haram lokmadan sakınmayan, çocuğu gözetmeyen kişilere ağır eleştiriler getirilir. Bu insanların Allah inancının sahih olup olmadığı tartışılır. Anlatıcının imdadına çoğu kez Mesnevi yetişir. Oradan bölümlerle metne yön verir.

Kâmil Doruk öykülerinde gündelik hayatımızda gözden kaçırdığımız, yoksullara, meczuplara, çocuklara, adaletsizliklere dikkat çeker. Hem de öykü anlatısının gerektirdiği dil bilinci ve kurmaca ustalığıyla. Onun toplu öyküleri bu ilgileri merak edenler için güçlü bir imkân sunuyor.

Yağ Sevgili Yürek

Kâmil Doruk

Büyüyenay Yayınları

2013

294 sayfa.