İnancın parayla, iktidarla imtihanı: Rüzgar Avı

Değişim ve değişime ayak uyduramayan insanların çarpılmışlığı, dindar kadının çağdaş yaşamda karşılaştığı sorunlar, modernizmin bozduğu güzellikler, geçmişe özlem, insan ruhunu yok sayan modern hurafeler ve medya çağının ikiyüzlülükleri Fatma Barbarosoğlu'nun öyküsünün ana temalarıdır. Öykülerinde, memleket insanlarının 'hayat hikâyeleri'ne eğilen Barbarosoğlu, okurun karşısına sayısız karakterle çıkar. Ama ağırlıklı olarak öykülerin merkezinde kadınlar, onların sorunları yer alır.

Öykülerde kadın-erkek iletişimsizliği odak alınırken, hem kendileri olamayan kadınlara hem de onları çarpık yorumlayan erkeksi dünyaya eleştiriler getirilir. Evlilik boyunca, erkeklerin sınıf atlayarak konumları değişirken, bilgiden ve çalışma hayatından uzak kadınların, kendilerini geliştirecek ortamlardan yoksun oluşları, erkeklerle aralarında bir eşitsizliğe neden olur. Sonuç olarak erkekler bir süre sonra çeşitli gerekçelerle eşlerini beğenmez, onları küçük görmeye başlarlar. Öykülerde bu erkeksi dünya, hayat kurgusu eleştirilir. Bu anlamda Barbarosoğlu öykülerinde, bunalan, çevreyle, toplumla sağlıklı ilişkiler kuramayan, yolu psikologlara çıkan yalnız kadınları, genç kızları ele alır. Bu kahramanlar, etrafındaki dindar kadınların yaptıkları gibi sadece inanarak var olamazlar. Çünkü bu ritüelleri de derinliksiz, sahte bulurlar.

Genel olarak bakıldığında, Barbarosoğlu öykülerinde modern hayatın algılarını, tezahürlerini ve değer yargılarını sorgular. Sahih olma çizgisinden uzaklaşan her konumdan insanın ikiyüzlülüklerini hikâyelerle örnekler. Hakikatle bağları kopmuş bu insanlar, çağdaş yaşam sahnesinde sadece oynamaktadır. Çağdaş yaşamın ürettiği, dayattığı yaşam tarzlarını, anlayışları, beğenileri karakter ve olay düzleminde ele alıp, yaşanan açmazlara ilişkin ipuçları sergiler. Özellikle medya çağını odak alarak, medyanın gerçeği orijininden koparıp bir oyuna, yalana dönüştürdüğü insanlık hâllerini, olayları sorgular.

Biçimsel anlamda ise öykülerinin geleneksel hikâye anlayışıyla bağları sıkıdır. Hayatı olduğu gibi metne aktarır, gündelik hayatın tanıklığına başvurur. Onunla ödeşir, yüzleşir, paylaşıma açarak, anları, durumları kayıtlara geçirir. Büyük hikâyeden çok sahici hikâyeye yönelir. Akışkan, pürüzsüz dil, sahiplenimi kolay temayla birleşince öyküler muhatabını kolaylıkla yakalar. Biçimsel anlamda her öykünün dramatik yapısına uygun kurgusal yapıyı oluştur.

Fatma Barbarosoğlu son kitabı Rüzgâr Avı'nda, yine Kürt sorunu, başörtüsü, çarpık din algısı gibi güncel hayatın sorunlarına, aktüel olaylara, temalara eğilir. Daha önce ötekileştirilen Müslüman kadınları işlerken bu kez ağırlıklı olarak iktidara gelmiş Müslüman kadınları gündeme getirir. Müslüman kadınların güzellik tutkusu, gösteriş merakı öne çıkarılırken, zenginleşen, iktidara gelen dindar kesimin, modernizme teslim olup, sıradan bir insana dönüşmeleri, özlerini, ilkelerini yitirmeleri hikâye edilir.

Öykülerde muhafazakârların, yeni zengin ve iktidar sahiplerinin parayla, güçle imtihanları anlatılırken, bu insanların köklerinden kopmalarıyla içine düştükleri çarpık hâlleri ironik bir dille hikâye edilir. Bir kültürün temsilcisi olarak öne çıkanlar, bunu unutup görgüsüz, türedi zenginler olarak gülünç/acınası duruma düşerler. Sınıf atladıklarını düşünerek, aynı inançtaki insanlara mesafe koymaya çalışırlar.

İlk bölüm 'Etiket'te, bir yemekte karşılaşan başörtülü hanımların birbirine 'kadınsı' bakışları gündeme getirilir. Artık seçkinci bir sınıf oluşmuş, iktidar sahibi muhafazakâr kadınlar hırsları ve kadınsı bakışlarıyla olaylara bakmaktadır. Öyküde, İslam'ın temel ölçüsünden uzaklaşıp, her hangi bir kadın gibi olaylara bakan kadınlar üzerinden, iktidar/seçkinci bakış eleştirilir.

Daha sonraki bölüm başlıklarında, moda-kadın-zihniyet bağlamında kadının ticari hayatın bir figürü hâline gelmesinin hikâyeleri anlatılır ve tesettüre bakışın nasıl sağlıksız hâle geldiği vurgulanır. 'Hesap' bölümündeki metinlerde, evliliğe, hayata kadın bakışı işlenir. Kadın konuşmalarında, başörtüsünün toplumsal yaşamda nasıl dikkat çekici, kullanışlı bir metaya dönüştüğü işlenir. 'Muhasebe' bölümünde yer alan 'Gitmiyorgibigitti.blogspot.com'da, Hakkari'ye tayin olan bir bayan doktorun gözünden doğu gerçeği anlatılır. Kürt sorununun merkezde olduğu öyküde, bir korku atmosferinde nasıl her şeyin bir şekilde kaotik ortama doğru sürüklendiği aktarılır.

Barbarosoğlu'nun asıl yapmak istediği ironinin gücünden yararlanarak, çağdaş kadın görünümünü, değişen din algısını eleştirmektir. Öykülerde 'ironi' bir anlatım biçimi olarak öne çıkar ve daha çok yaygın/baskın anlayışlara karşı onun eleştirel bakışını ifade eder. Öykülerde ironik tutumla, din ile modernizm arasındaki karşıtlıkları gülünç ama acınası hâllere sokar.

Öykülerde, moda, kapitalizm, kadın sömürüsü merkezdedir. Kimi metinler düşüncelere yoğunlaştığında dil denemeye doğru evrilirken, duygulara, ruha eğildiğinde ve kadınsal dikkatleri yansıttığında kalıcı fotoğraflar ortaya çıkar. 'Eflatun Prenses'de olduğu gibi duygu aktarımı yoğunlaşınca Barbarosoğlu başarıyı yakalar.

Ülkemizde daha çok, derinliksiz, yüzeysel, aktüel/siyasal bir olay olarak bakılan başörtüsü olayının bu öykülerle birlikte insani ve sosyolojik boyutlarda işlenmesi, bu insanların dünyalarının, psikolojilerinin ve durdukları yerin açık edilmesi göz önüne alındığında Fatma Barbarosoğlu'nun öykülerinin önemi daha iyi anlaşılır. Barbarosoğlu, 'güncel olaylar'ı, başörtüsü sorununu öykülerinin merkezine koymasına karşın, bu konuları, bildik kolaycı yaklaşımlarla, popülist anlayışlarla değil, öykü türünün gerektirdiği estetik yaklaşımlarla hikâye eder.

Öykülerde sosyal meselelerin insan üzerindeki etkilerini yansıtırken rahatsız edici mesaj zorlaması görülmez, küçük ayrıntılarla meselesini aktarma peşindedir. Düşünce yönü ön planda olan bir öykü evreni kurmakla birlikte, estetik yapıyı görmezlikten gelmez. Kuşkusuz önemli olan gerçeği anlatmak değil, okurda gerçek etkisi yaratabilmektir. Onun öykülerinde bir dünya görüşü, bir duyuş, bir bilinç aktarma hedefi elbette vardır ama bunun yanında pek çok öyküdeki asıl amaç, temel bir insani durumun, duygunun aktarımıdır.