Kireç'in ağaran yüzü

Kuşağının önde gelen şairlerinden biri olan Ömer Erdem'in şimdiye kadar yayımlanan beş şiir kitabı (Dünyaya Sarkıtılan İpler, Mesafesi Kadar İnleyen Rüzgâr, Yitirişler, Yarımağaçlar, Evvel), bir araya getirilerek Evvel (Everest, 2010) adıyla bir kitapta toplandı. Başından beri bu “toplu şiirler” olgusuna sıcak bakmamışımdır. Bir adım daha ileri gidip bir yazıda, yapılan işin niçin doğru olmadığını anlattım (Edebiyat Ortamı, sy. 1, 2008). Şimdi, daha önce kitaplığıma koyduğum Ömer Erdem kitaplarını, o güzel kapaklı zarif kitapları, şair ve şiir kıymeti bilen birine hediye etmem gerekiyor. Neyse. Şairin yapıtları, elimizdeki yeni kitaba, tarihsel sırayla değil de en son çıkandan en ilk olana doğru yani alıştığımızın tersine bir tertiple yerleştirilmiş. Böyle bir okuma, belli ki şair bunu arzu ediyor, Ömer Erdem'in şiir gelişimini takip edecekler için elverişli olmaz. Yalnız bugünden geriye doğru okumanın da, okura başka türlü bir tad verebileceğini göz ardı etmemek gerekir. Erdem'in toplu şiirleriyle aynı günlerde son şiir kitabı Kireç de yayımlandı (Everest, 2010). Benim asıl üzerinde duracağım yapıt bu.

Ömer Erdem'in yazdıklarını Kaşgar'ı çıkardığı günden beri takip ederim, okurum. Özellikle şiir üstüne (poetik) ufuk açıcı, ciddi, yeni görüşler sunan yazılar yazmıştır. Bu yazıların bir kısmı, yanılmıyorsam, Yeni Şafak'ta yayımlanmıştı. Kendi adıma, şiir üstüne yazdıklarından epeyce istifade etmişimdir. Söz konusu metinlerin yeni bir iddiası, sağlam bir mantığı ve sonucu vardı. Ömer Erdem, şiiri bilen, yetenekli ve donanımlı bir şair. İstediği zaman iyi şiirler yazıyor. Örnekse, Kireç'teki “Gülten Akın”, “Çakal”, “Olmayan”, “Her Şey”. Kireç'teki 32 şiirin en ilginci “Çakal” oldu benim için. Diğer şiirlerden ayrıksı duran özüyle. Bugünkü insanlık ahvalinden şahane bir kesit sunuyor şiir. Bu ironik metni okurken şöyle böyle değil, tam bir keyif aldım. “Çakal” iğreti bir simge yahut alegori. Birtakım insanları temsilen konuşan ve hayatı gözleyen bir “çakal” şiirin öznesi. “tüylü şeftaliler çekiyor canım/ etli ve tüylü şeftaliler bu sabah” diye söze başlayan bu arsız ve yüzsüz figür, birden sizi kendinize getiriyor ve çok tanıdık biriyle yüzyüze olduğunuzu anlıyorsunuz. Ulus olarak üstümüzde ve de ruhumuzda çok iğreti duran, gülünç görünen Frenk yaşamının şahane bir eleştirisi yapılıyor “Çakal”da. “Bayılıyorum” diyor çakal, “şu insanoğullarıma”. Her sabah aceleyle yataktan kalkışlarına, ölümsüzlük fikrini arayışlarına… “ben karın boşalttım onlar göbek büyüttü/ ben mermer dedim onlar çimento kardı”… (Kim bayılmaz böyle insanoğullarına!) Çakal da en gülünç ve de trajikomik yanımıza bayılıyor. Onları bir bir sayıp ortaya döküyor. En zayıf, en komik ve en iğrenç yanlarımızı: “birbirlerine şükrederek silah satmalarına/ küvetlerine su doldurup sonra boşaltışlarına/ asansörlerde aynalara bakışlarına/ korkarken korkmamış yapıp/ gizli kabalıklar içinde açık centilmenlik taslayışlarına”… İyi bir gözlemin ve keskin bir zekânın ürünü şiir. Müthiş bir örtük alay. Kurt kuş bilir hatta “çakal” da söyler kimsenin kalıcı olmadığını şu “kil döngüsünde”, ama insanoğullarının hemen çoğu bilmez ya da bilmek işlerine gelmez. İktidarlarının bitmesini istemezler. Hele çakallar, sofrasından kimseye bir lokma bırakmayan, yer çemberindeki bu büyük aile, bırakırlar mı iktidarı; “her çakal oğlunu büyütüyor her devirde”! Ömer Erdem'e şükran borçluyuz, içimizdeki “çakal”ların ironik destanını yazdığı için, hem de bu güzellikte.

Hem biçim, hem öz bakımından farklı tecrübelere girişiyor Ömer Erdem Kireç'teki birkaç şiiriyle. Söz gelimi, “Seni bir kerre gördüğümde Suriye'de” bir düzyazı şiir. Bizim de ulus olarak dahil olduğumuz büyük medeniyetin köklerine, umdelerine göndermeler var bu metinde. Şunu da söylemeden edemem, bu tür denemelerin yani düzyazı biçimindeki şiirlerin, özündeki yoğunluğa ve özgünlüğe rağmen, şiir meydanında tutunamadığını düşünüyorum. Şiir, hep dediğim gibi, en evvel şekliyle selamlamalıdır okuru. “Tuz” için sekiz sayfa tutan 215 dizelik bir şiir yazmış Ömer Erdem, bir tuz destanı. Sanki bir insanlık tarihi kazısı yapıyor. Bu ne büyük bir merak ve geniş bilgidir deyip şaşıyorsunuz. Şiir bu kadar bilgiyi kaldırır mı, derseniz; şairin maharetine bağlı derim. “Bağdat” şimdiye kadar görmediğim bir deneme. O muazzam şehrin ve uygarlığın yerle bir edilişi, şeklini ve anlamını kaybedişi böyle anlamsız harf öbekleriyle mi gösterilmek isteniyor, galiba. Fazla bir cesaret doğrusu, böyle bir deneme. Şair, balın özünü yani en güzel şiirlerini kitabın sonuna saklamış. Tembel okurlar için bu bir tuzak. “Olmayan” ve “Her Şey”, o ne güzel şiirler öyle. Söyleyiş, buluş, akış, öz, derinlik ve bütünlük bakımından kitabın en güçlü iki şiiri. “Her Şey” trajik ve daha lirik. Hep bildiğimiz ama kabullenemediğimiz hakikatin seslendirilişi: Ölüm. Dünyanın faniliği, insanın aczi ve ölümlü oluşu ancak bu kadar güzel söze dökülebilir: İşte “Her Şey”in dönüp dönüp okuyacağımız dizeleri:ölüp gidiyor sonunda çok çalışan da/en hızlı bayrak çeken de ölüp gidiyor/ payına gökten üç elma düşen de /…/şehir şehir yâr diye yanan da ölüyor/ gümüş kaselerde ölümsüzlük tadan da/…/sular ölüp gidiyor kardeşim, şiir/ gelen ölüyor giden ölüp gidiyor sonunda”