Kürt kızı ile subay kızının 'öteki' öyküsü

Tiyatrocu Ebru Gökçen Emre'nin 16 yaşında bir subay kızı olarak yaşadığı Diyarbakır'da gördüklerini anlattığı 'Aynı Güneşin Çocukları' kitabını okuduğumda kendi ortaokul günlerime döndüm ve hikayeyi farklı tarafta yaşadığımı farkettim. Ebru terörün en yoğun yıllarında Diyarbakır'da bir yabancıyken, ben de aynı yıllarda Van'da ortaokulda yerli bir çocuktum. Günün birinde sınıfımıza bir subay kızının gelmesiyle sınıfta bir huzursuzluk kol gezmeye başladı. Herkes subay kızına karşı tetikteydi. Hepimizden farklı bir Türkçe'yle konuşuyor, farklı davranıyor ve farklı giyiniyordu. Bakışlarındaki tedirginliği kibre yorduk, konuşmasındaki kibarlığı yapmacıklığa... Bizi aşağıladığını zannettiğimiz subay kızından intikamımızı onu yalnızlaştırarak aldık. Romandaki Zeynep dışlanan, yabancı olarak görülen bir subay kızı, ben ise ortaokul yıllarımda subay kızını dışlayan, onu bir yabancı olarak gören Zeynep'tim.

Kitabı okurken ilk kez dışladığım subay kızının yerine koydum kendimi. Ebru'nun da sık sık vurguladığı gibi empati kurdum. Hafızamda yer eden havalı, kibirli ve yöre halkını içten içe aşağılayan o subay kızı değişti ve bir Ebru Gökçen(romandaki Zeynep) oluverdi. Hem onu hem de Ebru Gökçen'i daha iyi anlayabilmek için bu röportajı yapmaya karar verdim.

Ebru, 'Kürt arkadaşlarıma sizi seviyorum demek isterdim' derken ben de kitabı okuduktan sonra yalnızlaştırarak intikam aldığımız o subay kızından özür dilemek istedim. Ebrunun dediği gibi aynı güneşin çocuklarıyız.

Kitabı yazmaya çocuk yaşta karar vermiş Ebru Gökçen Emre. “Amacım Subay kızıyım ve hatıralarımı yazayım değildi” diyor ve söyleşimize kitabı neden yazdığını anlatarak başlıyor: “Bu kitabı yazarken bir mesaj kaygısı taşıdım. Kimseden yana olmadım sadece insandan yana oldum. Türk-Kürt kardeştir sözü slogan haline gelmiş. Fakat bu kavramın içi boşaltılmış. Ben bu lafı neden kullandığımızı hatırlatmak adına bu kitabı kaleme aldım"

Diyarbakır'a gidişini bilinmezliğe yolculuk olarak niteleyen Ebru, o gün yaşadığı kaygılarını şu sözlerle özetliyor: "Babamın tayini Diyarbakır'a çıktığında bilmediğim bir şehre gidiyor olmanın korkusunu yaşadım. Diyarbakır her şeyden önce çok uzak bir şehri ifade ediyordu benim için. Subay kızı olarak taşınmalara alışıktım. Ancak Diyarbakır farklıydı. Bir yanda terörün en yoğun yaşandığı yıllardan biriydi. Bir taraftan da Anadolu'yu görecek olmanın heyecanını yaşıyordum. Diyarbakır'a gittiğimizde büyük bir hayal kırıklığı yaşadım çünkü hayalimdeki Anadolu'nun yerine yangın yerine dönüşmüş, Silah seslerinin eksik olmadığı, herkesin korku içinde yaşadığı, çok kasvetli, bir Anadolu'yla karşılaşmıştım."

Ebru'nun yaşadığı ikinci hayal kırıklığı ise insanların yabancılara karşı olan mesafeli tavrı olmuş. “O kadar içe kapanıklardı ki, hiç bir zaman ne düşündüklerini anlamadım” diyen Ebru, yaşadığı en büyük problemin de iletişim kuramamak olduğunu belirtiyor.

Silah sesleri ile ilk kez Diyarbakır'da tanıştığını belirten Ebru, "Annemin ve babamın evde olmadığı bir sırada lojmanımız taranmıştı. Korku içinde sehpanın altına saklandığımı hatırlıyorum. Bunun dışında yaşadığım belki en büyük travma babamın eve geri dönüp dönmeyeceğini bilememekti. Bu, bir çocuğun kolay kolay üstesinden gelebileceği bir durum değil." diyor.

Diyarbakır'da bulunduğu yıllarda yöre halkını anlamasında Ebru'ya yardım eden ise bildiğimiz buz gibi kar olmuş. Ebru, karın duygu dünyasında yaptığı değişimi şu sözlerle dile getiriyor: "Diyarbakır'da yolları kapatan kar yüzünden hastaneye gidemeyen insanları gördüm. Benim için eğlence demek olan kar meğer insanların hayatını tehdit edebilirmiş. Meğer kar herkesin başına başka düşermiş." Ebru, bir çok kez tanık olduğu olaylardaki gözlemleriyle Güneydoğu'lu insanın kırılgan ruhlarına bir çok kez tanıklık etmiş. Onlardan birini de şöyle anlatıyor “Hastanedeydik. Annem için hemşireden pamuk istedim. Hemşire pamuğun olmadığını depoda varsa getirebileceğini söyledi. Benden sonra bir Kürt kadın geldi ve hemşireden pamuk istedi hemşire ona da pamuğun olmadığını söyleyince kadın hemşireye dönüp 'Ben kürdüm diye pamuk vermiyorsun" demez mi..." Ebru'nun bu tesbiti ne çok hüzünlendirdi beni. Çünkü aklıma hemen annem geldi. Terörün yoğun olduğu dönemde rahatsızlığı nedeniyle ilk kez Van dışına çıkan annem Kürtçe konuştuğu için Kürt ve terörist denilince aynı şeyi anlayan bir doktorun kötü muamelesiyle karşılaşmış ve oldukça yıpranmıştı. Annem daha sonra karşılaştığı normal sorunları da Kürtçe konuşmasına bağladı. Yıllar geçti, ama annemin bu kırılgan ruh halini atlattığını söylemem çok zor.

Diyarbakırlıların kendisine bakışını 'Onlar bizi hep subay çocukları olarak gördüler' sözleriyle ifade eden Ebru'nun boğazında hep bir düğüm var. Onun da sebebi ise şu cümlede gizli: "Kürt arkadaşlarım bana ve diğer subay çocuklarına karşı sakınımlı davranıyorlardı. Onlar için yaşıtları, okul arkadaşları değil, bir subay kızıydım. Oysa onlara hep 'Ben sizi seviyorum demek' istedim." Yine bununla ilgili bir başka anısını ise şöyle anlatıyor Ebru. "Yurtta kalırken Kürt arkadaşlar normalde Türkçe konuşmalarına rağmen ben içeri girdiğimde gıcıklık olsun diye, Kürtçe konuşmaya başlardı. Normalde de Kürtçe konuşsalar anlardım ama sadece beni dışlamak, için bunu yaptıklarını biliyordum. Ama ben pes etmedim. Onları kazanmaya kararlıydım. Bir yılın sonunda güvendiler ve çok iyi arkadaş olduk."

Biz, Güneydoğulu çocukların önyargılarını böyle özetleyen Ebru, subay çocukları olarak kendilerinin de benzer önyargılara sahip olduklarını gizlemiyor. Ebru'nun 'keşke' ile bitirdiği anısı da buna dair: "Bir Kürt arkadaşım evine çiğ köfte yemeye çağırmıştı ancak arkadaşlarımdan biri bana 'Sen subay kızısın evlerine gitme, amacı farklı olabilir' deyince ben de gitmemiştim. Keşke gitseydim."

Ebru'yu görünce Kürtçe konuşmaya başlayan kızlar mı, yoksa 'subay kızı' sınıfa girdiğinde hareketlerini ve kibar konuşmasını alaycı mimiklerle taklit eden bizler mi daha acımasızdık bilemiyorum. Ama amacımız aynıydı eminim... 'Yabancıya yabancılığını hissettirmek... Bizi dışladığını düşündüğümüz subay kızına karşı altta kalmamak ve asıl dışlayan bizmişiz gibi göstermek..'

'Çevremde Kürtlerle teröristi aynı kefeye koyanlar da vardı' diyen Ebru, bir başka noktaya da dikkat çekiyor: “Babam ve arkadaşlarının 'çatışmada 15 yaşında çocuklar vardı, yazık bu çocuklara' diye üzüldüklerine de tanık oldum. Aslında Güneydoğulu vatandaşlar şunu bilmeli. Onların acısını subaylardan daha iyi bilen yok. Sırtında hastaneye çocukları taşıyanlar da subaylar, çocukların okuması için kendi aralarında yardım toplayan da...”

Ebru, çok samimi bir şekilde,17 yaşında iken bir Kürt gencine nasıl aşık olduğunu da anlatıyor: 'Çok sevdim onu, ilk defa aşık oluyordum ve ona olan aşkım Kürtleri daha çok sevmemi sağladı. Aşkın milliyeti, kimliği yok." Türkiye'de bir Kürt sorunu olduğunu ve bu sorunun önyargı ve empati eksikliğinden çözülemediğini ifade eden Emre, "Sorunlara bir çocuğun berraklığıyla bakılırsa çözüm bulunur” diyor.

Ebru'nun ve benim, yıllar önce yaşadıklarımıza rağmen, duygularımızın birbirine bu kadar çok benziyor olması Kürt sorunuyla ilgili herşeyi zaten söylemiyor mu?