Kuyruklu yalan virüsten hızlı

Sosyal medya ağlarınn çeşitlenip yaygınlaşmasıyla birlikte bilgiye erişim artsa da erişilen bilginin doğruluğu tartışma konusu. Özellikle Facebook ve Twitter anlık bilgi paylaşımınn en hızlı yayıldığı mecralardan. Bu hız bilginin teyid edilmeden dolaşıma girmesi ve saniyede binlerce, milyonlarca kişiye erişmesi bakımından kimi tehlike ve tehditleri beraberinde getiriyor. Özellikle sahte hesaplardan paylaşılanlar… 80 milyonu aşan Türkiye nüfusunun yüzde 64’ünün sosyal medyayı aktif şekilde kullandığını göz önüne aldığımızda yanlış bilgi paylaşımının getirdikleri ve götürdüklerinin ne denli önemli olduğu aşikar.

Son bir yılda hayatımızı değiştiren ve dönüştüren pandemi salgını bu karmaşadan en çok nasibini alan konulardan. Sosyal medya ağlarını haber platformu olarak benimseyen ve bilgiyi sadece bu kanallardan edinen kişiler için pandemi dönemi pek çok bilgi kirliliğinin yaşandığı bir yıl oldu. Facebook, Twitter, Instagram ve Whatsapp gibi uygulamalarda yayılan yanlış bilgiler kamu sağlığını hala tehdit ediyor. Kadir Has Üniversitesi Covid-19 salgını döneminde sosyal ağlar üzerinden yayılan bilgi deformasyonuna ışık tutan bir çalışma hazırladı. TÜBİTAK desteğiyle hazırlanan “Covid-19 Bağlamında Türkiye’de Yanlış Bilgi Yayılımını Medya Kullanıcılarının Gözünden Anlamak ve Önleyici Faaliyet Önerileri Geliştirmek” araştırmasının sonuçları oldukça çarpıcı. Kadir Has Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Suncem Koçer Çamurdan, 2018’de yayımlanan Reuters Dijital Haber Raporu’na göre Türkiye’nin sosyal medya kullanıcılarının yanlış bilgi ve sahte haber maruz kalma algısının en yüksek olduğu ülkeler arasında ilk sırada yer aldığına dikkat çekiyor.

BİLGİNİ DOĞRULUĞUNU KONTROL ETMİYORUZ

564 kadın ve 523 erkek olmak üzere toplam 1087 kişi ile gerçekleştirilen araştırma sonuçlarına göre; Covid-19 salgınıyla birlikte, medya kullanıcılarının haber ve bilgi tüketimi salgın öncesine göre artış gösterirken, kullanıcıların yarısından çoğu koronavirüs hakkında eriştikleri bilgilerin doğruluğunu kontrol etmiyor. Covid-19 ile ilgili bilgi ve haberlerin doğruluğunu en çok kontrol eden grubun 18-29 yaş aralığı olduğu gözlenirken, eğitim ve gelir seviyesi açısından üniversite seviyesi ve üst gelir grubu bir bilginin doğruluğunu/yanlışlığını en fazla kontrol ettiğini söyleyen gruplar olarak kaydedildi.

YANLIŞ BİLGİYLE EN ÇOK FACEBOOK’TA KARŞILAŞIYORUZ

Sosyal ağlar arasında katılımcıların gözünden yanlış bilgiyle en çok karşılaşılan platform Facebook, geleneksel medya türleri arasında ise tartışma programları oldu. 30 yaş altı medya kullanıcıları en sık Facebook’ta yanlış bilgi ile karşılaştığını belirtirken, 18-29 yaş grubu kullanıcıların bu platformu kullanım sıklığı diğer gruplara göre düşük olduğu belirlendi. Eğitim seviyesi yükseldikçe Facebook, WhatsApp, Instagram gibi platformlarda yanlış bilgi ile karşılaşma sıklığının yükseldiği gözlendi. Alt gelir düzeyindeki katılımcılar tüm platformlar ve mecralar için yanlış bilgiyle en sık karşılaşın grup oldu. Geleneksel mecralarda televizyon tartışma programları yanlış bilgiye en sık rastlanılan tür olarak ortaya çıkarken, bunu gündüz kuşağı programları ve haber bültenleri takip etti.

Gazeteciden “şırınga” skandalı

Sosyal medyada yayılan bilgiler kimi zaman bilgiyi yeniden kullanan kişileri de yanıltıyor. Hatta bu karmaşa o denli güçlü ki haber kaynağı konusunda en hassas olması gereken gazeteciler bile bundan nasibini alıyor. Gazeteci Özlem Gürses,MHP GEnel Başkanı Devlet Bahçeli’ye yapılan koronavirüs aşısına mizahi atıf yapan Twit’leri gerçek zannederek televizyon programında paylaştı. “Bahçeli’nin aşısını yapan hemşire darp edildi” başlığıyla yer alan metinde, ‘Gülnaz Şırınga isimli hemşirenin Bahçeli’nin aşısını yaparken canını acıttığı için darp edildiği’ yazıyordu. Gürses’in bu bilgiyi doğru addedip yayınında yer vermesiyle olanlar oldu. Bu sözlerin ardından Twitter’da konuyla ilgili yüzlerce tweet atıldı. “Memleketin en büyük trol’ü Özlem Gürses”, “Gülnaz Şırınga’dan sonra Esra Enjektör’ün de Özlem Gürses’in arkadaşı olduğu anlaşıldı” gibi yorumlar yapılarak tiye alınan olayın ardından Özlem Gürses özür metni yayınladı, Sağlık Bakanlığı dahi devreye girerek “Böyle bir olay yaşanmadı, Gülnaz Şırınga isimli bir hemşire yok” açıklamasında bulundu.