Oh! Yazdım kurtuldum

M. Kayahan Özgül, bugün üniversite camiasında örneğine az rastlayacağımız okuyan, araştıran, düşünen, üreten, cins kafalardan biri. Ayrıntıya düşkün; küçük bir problemin peşine düşüp onlarca kitap karıştırıyor, kaynak tarıyor, ta ki bir sonuca varıncaya kadar. Bir zamandır belleğinde, fişlerinde/ zarflarında biriktirdiklerini yazıyor ve yayımlıyor; bir çeşit bellek temizlemesi yapıyor denebilir. Seke Seke Ben Geldim -Sekmeler II-, bu çeşitten bir kitap. İlkini göremedim, ama elimdeki kitabın şahitliğiyle onun da okunmaya değeceğini söyleyebilirim.

Özgül, otuz yılı aşkın okumaları ve araştırmaları esnasında bir kenara kaydettiği notları/ minik minik bilgileri tatlı bir dille, sohbet havası içinde okuruyla paylaşıyor. İnce ince dikkatlerin ürünü yüzlerce yazı. Hoş da bir isim: “Sekmeler”. Bunların bir kısmına “okşayıcı fiskeler” de denebilir. Sohbet, fıkra, deneme, değini, aforizma hepsinden az biraz buğulanan tatlar bu yazılarda bir araya geliyor. Kimi yazıların bilhassa başlığında (“editör'le büdütör”), yahut son cümlelerinde görünen alaysılama/ iğneleme, bazı yazıların tümünü kuşatmış.

Bu kitaba bir çeşit “kırkambar” diyebilir miyiz? Evet. Biraz ileri giderek “edebiyatın magazini” dahi denebilir anlatılanların çoğuna. Bir çeşit edebiyat sosyolojisi. Edebiyat eserinin gerisindeki hayatların komik, dramatik ve trajik hakikatleri anlatılıyor çünkü. Kitap boyunca en çok da edebiyatımızın unutulmuş nice simaları ve nisyan karanlığında kalan kalem ürünleri yeniden nazara veriliyor. Öte yandan, ediblerimizin, bencileyin edebiyat okurlarına nihan kalmış nice hâl ve gidişatını bu yazılarda bulmak mümkün. Ayrıca, edebiyatın köhne ve çağcıl kimi sorunlarına taze bir bakış ve farklı deliller, örnekler eşliğinde izahlar getiriliyor. Söz gelimi, “Şiirde Mana” başlıklı yarım sayfaya kondurulmuş bir anekdot ve ondan çıkarılan bir ders var ki, şiirini açıklamaya çalışan ham ervah şairler mutlaka okumalı.

Kimilerinin “malumatfuruşluk” diyeceği hurda teferruat merakı ya da çoğumuzun burun kıvırıp geçeceği ayrıntılar, Özgül'ün bakışıyla ve kalemiyle önemli bir mevzua dönüşüyor ve zevkle okunacak bir yazı kılığına giriyor. Söz gelimi otomobillere veya köpeklere yazılan şiirler, varlığını dava şiirleri yazmaya borçlu olan “mevsimlik şairler”, aşırmalar/ çalıntılar/ okşayışlar, edebiyatımızdaki 'münasebetsiz' adlandırmalar, cinayetini yazarak kendini ele veren katil müellifler, kendi ölüm haberleriyle matbuatı meşgul eden edibler, şehir tarihçileri, akim kalmış kitap ve yazı projeleri, “size salâhiyet verilse hangi kitabı yakardınız?” anketine verilen ibretlik cevaplar, daha neler neler…

Kitap boyunca, aynı başlık altında aralıklarla değinilen farklı konular, dokundurmacalar ayrı bir çeşni. Bunlardan olan “Batan Geminin Malları”nda, araştırmacılara sesleniyor yazar ve el değmemiş konuları haber veriyor. İşlenmeye hazır malzemeyi işaret ediyor meraklılarına. (Bu hatırlatmaların sonundaki bazı ifadeleri pek münasip bulmadığımı, ara yerde söyleyeyim.)

“Hâmiş”lerde çarpıcı hatırlatmalar var. “Ölüm yazar ilişkisinden altı başlık çıkarıyorum” diyor Özgül. “Yazmasa ölecek olanlar, yazdığı için ölenler, yazdığı gibi ölenler, öldürmektense yazanlar, öldürdüğünü yazanlar ve yazdığı gibi öldürenler.”

“Nota Bene” başlığının altına kaydedilenler, bir çeşit aforizmalar, tiryaki sözleri, fanteziler. Şöylesine hoş ve düşündürücü vecizeler kulağımıza çalınabiliyor: En figanlı, en hicranlı öten bülbüller, gözleri dağlanmış olanlardır. Her büyük sanatkâr, şah eserinin son cümlesini yazdığında yirmibir gram hafifler. “Milli ve evrensel edib” arasındaki farkı, yerinde bir benzetmeyle kedi ile kuşun farkı gibi gösteriyor Kayahan Hoca. “Her ikisi de” diyor, “aynı yerde, hatta aynı ağacın biri dalında, diğeri dibinde doğsa bile, yazarlık tutumları onları birbirinden kesinkes ayırır.”

Yazarın, kelimelerin menşeine, ayni sözcüğün farklı dillerdeki şekillerine büyük merakı var ve bunlar arasında benzerlikler kurmaya/ bulmaya bayılıyor yazarımız. Amacı şu, “insanlığın müşterek kültür havuzundan beslenen” yanı üzerine dikkatleri yönlendirmek. Kendi deyişiyle “milletlerin kollektif şuuraltının yer altı nehirleri gibi akan ve birbiriyle karışan bilgisi”ne kavuşma merakı ve heyecanı, onu böyle bir arayışa sevk ediyor olmalı.

Kayahan Özgül'ün her iddiasına tereddütsüz katılmamız gerekmiyor kuşkusuz. Satır aralarında tartışma, izah gerektiren tespitler, görüşler var. Meselâ, “şairin ilham pınarı poetikasını kaleme aldığı için kurumuştur. Poetikalar, yazana hizmet etmez; faydası okuyanadır.” cümlelerine ve sonrasındaki satırlara kondurulmuş iddia, ilginç olmakla birlikte birçok örnekte doğru sonuç vermez. Şu tespitlerin de yanına birer soru işareti koymak gerekir: “Hikâyeciliğimizde 'F. Celâleddin' imzası, Ömer Seyfeddin'in hemen yanıbaşında anılmaya değer…” “Konur Ertop'un her ne yazarsa ciddîye alan kalemi…”

Beri yanda, bu kadar dikkatli, kaynaklardan haberdar ve tafsilata düşkün bir yazarın bazı dikkatsizlikleri, aldırmazlıkları affedilir gibi değil. Meselâ, “Cııır Cııır…” başlıklı yazıdaki “ağustosböceğinin fedakârlığını anlayamadık” ifadesi, Sezai Karakoç'un “Ağustos Böceği Bir Meşaledir” şiirine bir bühtandır. Belli ki yazarımız, söz konusu şiiri görmemiş. Görmüş olsaydı, “ağustosböceğinin sanat aşkını en iyi Eunomus bilir” demezdi ve yazısını başka türlü yazardı. Bir başka yerde “günün birinde, elimize yazarın [Ömer Seyfettin] dörtbaşı mamur bir külliyatını alacağımızı hâlâ ümit edebiliyoruz” ifadesi, Prof. Dr. Hülya Argunşah'ın uzun uğraşlar sonucu hazırladığı 7 ciltlik Ömer Seyfettin külliyatına rağmen yazıldıysa, izahı gerekirdi. (Yoksa Kayahan Hoca, bu koskoca külliyatı da mı görmedi!) Bir mevzuu anlatırken en hafif yazıları bile anan yazarımızın, Beşir Fuad'ın intiharı bahsinde, bu konudaki en kapsamlı çalışmayı M. Orhan Okay'ın kitabını zikretmemesini nasıl izah etmeli? Üç küçük tashih; önce doğru yazılan Enver Naci Gökşen'in soyadı, hemen devam eden satırlarda üç yerde “Gökçen” olarak yazılmış. 219. sayfadaki “Dranas” da Dıranas olarak düzeltilmeli. Kerime Nadir'in Kırık Hayat romanı ilkin doğru yazılmış, takip eden satırlarda üç kez “Kırık Hayatlar” biçimine dönmüş.

Hâsılı, Kayahan Hoca'nın kitabını, ilk sayfasından sonuna kadar ilgiyle ve zevkle okudum; yer yer şaşırdım, hüzünlendim, hayıflandım, tebessüm ettim, gıpta ettim; en iyisi bilgilendim. Dili tatlı, anlatımı güzel ve kuvvetli. Benim gibi edebiyat meraklılarına söyleyecek çok sözü var Kayahan Bey'in. Keşke, şu adımbaşı kaynak gösterme ve yabancı kelimeler kullanma tutkusu da olmasa!