Ölümü ona nasıl anlatırım

Hayattaki en belirgin kutuplaşma budur; doğmak ve ölmek. Bu gerçeğe rağmen insanlar ölüm hakkında konuşmaktan bile rahatsız olur, hatta ölüm yok sayılır. Yetişkinler için ölüm bu kadar karmaşık, anlaşılması zor ve katlanılmaz bir durumsa çocuklar için de aynı anlamları taşıyacağı unutulmamalıdır. ''Çocuklara ölüm nasıl anlatılmalıdır?'' sorusunu Central Hospital''dan Uzman Psikolog Aycan Bulut cevapladı.

Üç yaş öncesi çocuklar ölümü kavrayamaz. Bu dönemden sonraki yaşlarda çocuklar ölümü daha korkutucu bulurlar. Üç-dört yaşındaki çocuklar için ölüm uzun bir ayrılık ya da dönüşü olmayan uzun bir seyahat olabilir. Örneğin dört yaşında bir çocuk evcil bir hayvanının öldüğünü görünce ''Aaa bu hayvan ölmüş'' diyebilir ama kısa bir zaman sonra ''Ya, ne zaman uyanacak acaba'' diye tutturabilir.

Beş yaşından sonra ölüm uzun bir uyku halinden başka bir durum olduğu algılanmaya başlanır. Yavaş yavaş da ölüm korkutucu olmaya başlar. Çocuk ebeveynlerine sık sık ölüp ölmeyeceklerini sormaya başlar. Ebeveynler, ölümün uzun bir uyku olduğunu söylerse, çocuk gece uykusunda sıkıntı yaşayabilir. Aileleri en çok zorlayan sorular arasında gömülme vardır. Çocuk toprak altında neler olduğunu, nasıl yaşandığı ile ilgili sorular sorar.

5 ile 7 yaş arasındaki çocuklar genellikle saçları beyazlaşan insanların yakın bir zamanda öleceğini zanneder ve bundan dolayı rahatsızlık hissederler. Çünkü Pamuk Prenses ve Uyuyan Güzel masallarında kahramanlar uzun uykularından canlı bir şekilde uyanabiliyor. Masalların, öykülerin ve hikâyelerin kötü kahramanları hep ölür, iyilerse yaşamaya devam eder. Yani ölüm kötüler içindir. Bu nedenle çocuk ölümü kendisinden çok uzak algılar.

Anne ya da babanın ölümünde sağ kalan ebeveyne çok ağır görevler düşer. Bu görevlerin belki de en ağırı ölüm haberini çocuğa vermektir. Böyle bir haberi çocuğun kendisini güvende hissedeceği kişiden duyması doğrudur. Beklenmedik ölümlerde küçük çocuklara alıştırılarak haberi vermek gerekir. Ölüm çocuktan uzun süre gizlenmemeli, sağ kalan anne ya da baba kendisini toparladığında çocuğun yaşına uygun olarak söylemeli

Ölümü öğrenen çocuğun uzaklaştırılması, başka bir ortama gönderilmesi doğru değildir. Çocuklar, yaslarını paylaşmaya ihtiyaç duyarlar. Fakat çocuğu ölünün temizlendiği ortama sokmak, son halini göstermek, cenaze törenine götürmek sakıncalı şeylerdir. Yas döneminde çocuğun yanında ağlama ve haykırma gibi aşırı tepkiler vermemeli. Ölümü yok sayan çocuğa anlayışlı davranmalı. Anne ya da babanın ölümünden sonraki yaşantı da önem kazanır. Annenin ya da babanın boşluğunu kimin doldurduğu ve çocuğun onlarla kurduğu ilişki önemlidir.