Rüyalarımın diliyle yazıyorum

İki ana eksen vardı. Biri bireysel tarih; inşa ettikleri, onun beraberinde gelen kırgınlıklar, örselenmeler, yaralanmalar ve tabiî ki sevinçler, heyecanlar, coşkular… Ama daha çok kırgınlıklar ve yaralanmalar. İkinci ana eksen, toplumsal hafıza. Birçok farklı kültürü ve hayat tarzını ve hayata bakış açısını içinde barındıran bir kimlik söz konusu.

Kültürel, dini olarak azınlıkta olma durumu. Bu aslında temel bir gerçekliktir. Şuna çok inanıyorum; gerçek ilham veya esin daha çok olumsuzluklar içerisinde görülür. Edebiyatın ve bir sanatsal sürecin bir metni oluşturma süreci daha çok acıdan ve ızdıraptan kaynaklanır. Aslında yazma ihtiyacını doğuran da budur.

Benim bireysel tarihimde bir takım mutsuzluklar süreci vardı. Tabiî ki çok sevinçli anlarım, hayatın ne kadar güzel olduğunu düşündüğüm zamanlar elbette oldu. Bu beraberinde açmazları ve bireysel isyanları getirdi. Bu yüzden yazmak istedim.

Büyük bir terasta gibiyim ama hafif düşsel bir görüntü, çizgiler çok belli değil. Açık hava, muhtemelen bir yaz akşamı ve duvarda çatlaklar var. O çatlaklardan ara sıra kertenkeleler çıkıyor. Bundan hiç korkmuyorum. Bir mama iskemlesindeyim. Annem bana yoğurt veriyor ve benimle Fransızca konuşuyor. Bireysel tarihimle ilgili hafızamdaki en eski sahne bu.

Ailem 1492 senesinde İspanya'dan göçle İstanbul'a geldi. Haliyle 500 yılı aşkın bir geçmişi var. Ben bir Yahudi ailesi içinde büyüdüm. Ancak içinde bulunduğum çocukluk çevresinde farklı inançlardan birçok arkadaşım, akrabam da vardı. Haliyle bir yandan dinin beraberinde getirdiği bilgi, kültür ev içinde yaşanıyor iken komşuluk ilişkilerinde ve okulda başka bir kültür yaşanıyordu. Fransız Lisesi'nde okudum.Okuduğum okulda benim gibi Yahudi de, Hıristiyan da, Müslüman kökenli olan da vardı. Bu beraberinde kilise kültürünü bilmeyi getirdi. Dolayısıyla İstanbul'daki bir çan sesi veya bir kilisedeki buhurdan kokusu hayatımda önemli bir rol oynar.

Önemliydi. Onun beraberinde getirdiği kültür de şudur; Ben genelde özellikle romanlarımı bitirmek üzere olduğum son dönemlerimde hep sabahları yazarım. O saatler benim için çok etkileyici saatlerdir. O anda sabah ezanı okunuyor. Kelimelerle açıklamak pek kolay değildir ama çok derinlerde bir yere seslenir. Kulağa en hoş gelen ezanın sabah ezanı olduğunu düşünüyorum. O birliktelik çok önemlidir ve İstanbul'da olmanın ayrıcalığını hissederim.

Asla azınlık olma hali bir ayrıcalık durumu oluşturmaz. Ne zaman insan kendisini ayrıcalıklı ve özel hissetme hakkına sahiptir? Ortaya bir eser çıkardığında… Ama azınlıkta olma durumu her ne kadar bir takım başka kişilerin deneyimlemediği bilgileri yaşamanızı sağlıyorlarsa da bir ayrıcalık değil. Çünkü siz zaten birden bire kendinizi o ortamın içinde buluyorsunuz. Zaman zaman kendinizi dışlanmış hissediyorsunuz.

Tabiî ki az olmanın getirdiği durum daha önemli. Çünkü karşınızda büyük bir güç varmış gibi hissediyorsunuz. Ama şunu da unutmamak lazım, bir takım tarihsel veriler de var. Son seksen doksan yılda yaşananları düşünecek olursanız, kendinizi biraz dışlanmış gibi hissetmeniz için bir takım gerçeklikler var. Şöyle bakalım; İstanbul'da 1920'li yıllarda Yahudilerin nüfusu 80 binin biraz üzerindeyken, şimdi 18 bin. Bu bir şeyler kaybedildiği anlamına geliyor. Zaten bir takım kayıp duygularıyla yaşıyorsunuz ve bu başka kültür ortamlarında yaşayanlar için de aynı şey söz konusu.

Evet, bunu inkâr edemem. Ama mesele bu kadar da basit değil. Ben kendimi İstanbul'da çok evimde ve yuvamda hissediyorum. Başka bir şehre de ait olmayacağımı düşünüyorum. Çünkü İstanbul bir göç şehri. Göç, topraklarını kaybetmek demektir. Toprak kaybı da matem demektir. Ben tam da kendimi bu göç şehrinde yaşadığım için evimde hissediyorum.

Şüphesiz öyle. Fakat barınma da bir kaç katmanlı. İstanbul'un Kadıköy yakasında bir yerlerde yaşıyorsun ve barınıyorsun. Sadece bundan ibaret değil. Fiziksel bir barınmanın o kadar önemli olmadığını düşünüyorum. Başka önemli unsurlar, farklı inanç sistemleri var. Onun beraberinde getirdiği gündelik hayatta yaşanabilecek kültür var. İstanbul'u gezmeye başladığınızda bir yerden bir balık kokusu geliyor, turşu, baharat, deniz kokusunu duyuyorsunuz. Bunlar hepsi şehrimizin kokusu. Buradan baktığınızda fiziksel bir barınmanın ötesine geçiyor.

Hayır, çok zor. Kendinizi bir takım toplumsal çatışmaların içinde buluyorsunuz. Bir takım değişimlerin içinde buluyorsunuz. Ama ne mutlu bana ki bu çatışmaların ve zorlukların içinde büyüdüm ve büyümeye devam ediyorum. Çünkü benim İstanbul'da yaşadığım sürece konu sıkıntısı çekmem mümkün değildi.

Aslında farklı güzergahlarımız var hanımlar… İstanbul'un Anadolu yakasındaki şeridini Rumeli yakasındaki şeride tercih etmişimdir. Eğer "peki" derseniz Üsküdar başlangıç noktası olur. Üsküdar'da biraz gezdiririm sizi. Kız Kulesi'ne uğramadan olmaz. Size Kız Kulesi'ne yüklenen efsanelerden bahsedeceğim. Ardından Paşa Limanı; biraz Paşa Limanı'nda dolaştıktan sonra Sonra Kuzguncuk'a geçeriz. Kuzguncuk İstanbul'un çok kültürlü mekânlarından biridir. Belki altımızda bir araba olur. Beylerbeyi'ne gideriz. Beylerbeyi'nde biraz gezdikten sonra Çengelköy'e gideriz. Çengelköy'den sonra Kandilli'ye gideriz. Sonra Kanlıca daha sonra Beykoz. Sizi bir gün içinde Beykoz'a kadar götürürüm.

Hayatımın belli dönemlerinde eğer bu bir vazgeçmekse kendimi daha az göstermeyi tercih etmiş olabilirim. İşin galiba zor tarafını seçtim. Hiç suya sabuna dokunmadan eserler yazmak mümkündü. Sistemin bir parçası olabilirdim. Çok meşhur olabilirdim. Ama bu çok tehlikeli. Sistem talepleriyle zaman içinde sizi yer bitirir. Bir de bakmışsınız ki elinizde çok gürültülü sabun köpüğünden başka hiçbir şey kalmamış. Bakıyorsunuz Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur'u hala okunuyor. Ahmet Hamdi Tanpınar yaşadığında kitaplarının çok kesime ulaşmamasından muzdaripti. Bende böyle olmak istiyorum.

Zaman insanı çok değiştiriyor, öğretiyor. Tarih öğretiyor. Kaybetmeyi öğrendikçe daha çok anlatma ihtiyacı duyuyorsunuz. Daha çok anlatma cesaretini buluyorsunuz kendinizde. Anlattıkça özgürleşiyorsunuz. Otuz yıl öncesine göre daha özgürüm. Daha kat etmem gereken uzun bir yol olduğunu düşünüyorum. İnsanın, kendiyle, nefsiyle, tarihiyle mücadelesi yıllar sürer.

Fransızca, Almanca ve İngilizce'nin olanaklarının Türkçe'den daha fazla olduğunun farkındayım. Aslında kitaplarımı Fransızca yazabilirdim. O seviyede Fransızcam var. Hangi dilde çocuk olmuşsanız, top koşturmuşsanız, hangi dilde ilk aşkınızı yaşamışsanız, hangi dilde rüyalarınızı görüyorsanız o dil sizin yazma dilinizdir. Ben bunların hepsini Türkçe yapıyorum.

Hayır, zaten iyi ki bulmadım. Çünkü bütün cevapları bulursam eğer yazmak için bir nedenim kalmaz. Manayı yitirmiş olurum. Bir yazar için önemli olan zaten soru sormaktan vazgeçmemek ve korkmamaktır. Hatta zaman zaman rahatsız edici, zaman zaman tehlikeli algılanabilecek soruları sordutmayı da göze almaktır.

Bir ölçüde evet… Ama şunu da itiraf etmem gerekiyor, 53 yaşındaki Mario 23 yaşındakine göre çok daha cesur.

Hayat tecrübesi ve ayrıca bir önemli gerçeklik daha var, kaybetmeyi öğreniyorsunuz. Kaybetmenin aslında ne kadar anlamlı olduğunu öğreniyorsunuz. Daha da önemlisi bir paradoks gibi görünecek ama değil, ne kadar küçük olduğunuzu fark ediyorsunuz. Hatta ne kadar önemsiz olduğunuzu fark ettikçe öneminizi idrak ediyorsunuz. Çekirdek manaya ulaşmaya başlıyorsunuz. Tabiî ki daha cesur oluyorsunuz.

Gerçekliğin kendisi bu… Önemsiz olduğunuzu fark ettikçe kendiniz oluyorsunuz. Bu da sizi daha sahici metinlere götürüyor. Çünkü edebiyatta sahiciliğin ve samimiyetin çok önemli olduğuna inanıyorum.

Hiçbir şekilde! Kaldı ki objektif olmak gibi bir derdim yok ki benim. Ayrıca objektif olmanın mümkün olduğunu da sanmıyorum. Tam aksine ben subjektivitemi koyarsam o metin kendi metnim olur. Zaaflarım, hatalarım olabilir. Kimileri tarafından takdir edilirken kimileri tarafından yenilebilirim. Kimileri beni övmek isterken kimileri beni yerebilir, bu hiç önemli değil ki…

Bu aynı zamanda kitabımın kapağına konu olan fotoğraf… Nerede olduğumu bilmiyorum ama tahminimce boğazda bir yerlere gezmeye gidilmiş. O günlerde Şişli'de oturanların kullandığı bir deyim vardı. "Boğaz Havası almak"

Bu arabanın sahibi boynuma sarılan çocuğun babası. Bu bir şevroli impara muhtemelen 1962 model. O dönem için çok prestijli bir araba.Kıyafetime baktığımda annemin bayağı özen gösterdiğini fark ediyorum.

Çok değil.

Çok mutlu bir çocukluk geçirmedim. Ama bunu trajedi olarak görmüyorum. Yazar olacağım varmış. Bu bir alın yazısı mıydı? Yoksa ben mi bunu alın yazısına çevirdim buna siz karar verin. Çünkü ben hala karar veremedim.

Burada ben anneannemin ve dedemin evindeyim.

Tahmin ediyorum dokuz yaşımda filanım.

Anneannemlerin kirada bir evleri vardı. Üç katlı bir apartmandı. Bir de bahçesi vardı. Sahibi Rum'du. En üst katta sahibi otururdu, onun altında Ermeni aile vardı. En alt katta da dedemler otururlardı.

Ben bu fotoğrafta o evin bahçesindeyim. Aslında çok yalnız bir çocuktum.

Kardeşim de yoktu çok fazla arkadaşım da. Ama kendi oyuncaklarımla hayaller kurarak, çocukluğumun önemli bir bölümünü geçirdim. Yalnızlık o günlerde bana yaramış. Bu sayede kendi kendime yetmeyi öğrendim.

Kendini yeniden inşa etme imkanı...

Çocuk olduğunu fark etmenin acısı.

Hakikatlerle yüzleşmek.

Öğrenmek.

Öğrenmek...