Sokağa açılan perde: Karga Zarif

Murat Yalçın, öykülerinde, yerleşik, kabul görmüş anlatı kalıplarına mesafeli, deneysel, yenilikçi bir yazınsal tutumu benimser. Bu anlamda öykülerinde, genel okurdan çok, yazmayı, yazıyı mesele edinmiş, daha sınırlı bir okur kitlesini ilgilendirecek bir edebiyat anlayışını gözetir. Anlatarak, izah ederek değil, anlatamayarak, hatta anlatmanın imkânsız olduğunu belirterek ve giderek susarak meselesini aktarmayı seçer. İmalar, çağrışımlar, kısaltmalar ve susmalarla kendine has bir tahkiye oluşturmaya çalışır. Gerilmiş bir dille, sıkı dokunmuş, deşifreye muhtaç metinler üretir. Ancak özgünlük ve farklılığın onda suni bir çabadan çok, kendini izahın kaçınılmaz bir sonucu olarak dışlaştığını görürüz.

Özgünlük arayışının doğal bir sonucu olarak öyküler dil, kurgu etrafında döner. Yazmak/anlatmak sorunsalı tüm öykülerinin öznesidir. Yalçın, dil olayına şüphe ile yaklaşır. Pek çok öyküsünde dil ve yazının işlevini tartışır. Öyküler, dilin kullanım olanaklarını araştıran, metnin teknik işçiliklerini sorgulayan tümüyle deneysel çalışmalardır. Okuru, bildik dil anlayışına ve anlamlara yabancılaştırmaya çalışır. Yazılan metnin bizzat yazı içinde yorumlanması onun öykülerinde hep temel bir çizgi olarak yer alır. Yazar, hem metin içinde kalanları hem de içine alamadıklarını tartışır. Bu bir anlamda yazının, düşüncenin, kurgunun kaderine tanıklıktır. Böylece, yazarken yaşadığı tedirginliğe, güvensizliğe ve kuşkuya okuru ortak eder.

Murat Yalçın Karga Zarif'te, karşılıksız aşklara, terk edilmelere, yitip giden geçmişe, yenilgi ve umutlara bakar. Hayatın geçiciliğine, faniliğine ilişkin fotoğraflar aktarırken, sıkıntı ve bunalımlara, neşe, ironi ve argo bir dille savunmalar getirir. Kendi deyimiyle, sokak dilindeki inceliklere, külhanbeyi nüktelerine eğilir ve acılara, hüzünlere buradan muzip göndermelerde bulunur. Espriden tat almak yerine ciddiyetle kasılan insanları eleştirirken, sokak dilinden, alt dilden yazdıklarımızın arındırılamayacağını örnekler. Kaba sözleri estetik değerlerle inceltmeye çabalar. Kaba, sokak ağzıyla oluşmuş diline ve giderek ete göndermeli tüm sembollerine karşı, derine gömülmüş, acı, melankolik bir temanın peşine düşer.

Öykülerde, anlatıcı, geçmişi, yaşanmışlıkları ve özellikle hayatı dile getirmeye çalışırken, bu kez de bunun nasıl anlatılacağı açmazıyla karşı karşıya kalır ve tüm öyküler yaşanmışlıkların sırrını arama ve sırrı anlatma soruları arasında geçer. En incitici, yaralayıcı insanlık durumları, yazarın belleğinde ucuz bir aforizmaya dönüşebilir. Aslında bütün bunlar ciddiyete, kasılmaya atılan bir kahkaha gibi durur ve apaçık ironik bir göndermedir. Yazarın bile kontrol edemediği muzip bir iç ses, sürekli devreye girer. Yalçın, bütün bunlarda yazı ve hayatı iç içe geçirip bir yaşam ve yazı felsefesi oluşturmaya çalışır. Bilinçaltının gizlediği, örttüğü ayıpları ortaya dökerek, bunları insanı tanıma yönünde bir argüman olarak kullanır. Anlatıcı, bir ömür sadece bilinçaltında sakladığı cinsel simgeleri okurun önünde, kamuda tartışır.

Tekerlekli sandalyeye mahkûm yılların dolmuşçusunun sonu intihara kadar giden aldatılma hikâyesinin anlatıldığı "Kanunun Solist Olduğu Gece" kitabın en başarılı öyküsüdür. Eski bıçkın şoför, gücünü, rüyalarını, var olma yeteneğini bütünüyle yitirmiş bir hâlde sadece olup bitenleri seyretmektedir: "Beş yıldır çınar yapraklı perdenin arasından, şu boyası dökük pencerenin çatlak camından bakıyorum alaca dünyaya." Onca hareketli hayattan sonra gelip kaderle yüzleşmiştir. Çünkü o ne düşünürse düşünsün hayat kendi oyununu oynamıştır ona: "Biz istediğimiz kadar tedbirlerle dolduralım kâğıdımızı, arka yüzü takdirlerle dolar. Hayat arkalı önlü okuyor her birimizin kâğıdını." Her şeyini yitirmiş bir hâlde ölüme teslim olur.

"Habnâme-i Karga Zarif"de, anlatıcı bir edebiyat anlayışını, geçmişini, sevdiği yazarları bir düşte buluşturur. Borges ile Pessoa'yı karşı karşıya getirip konuştururken arkada, fonda, Gazi Ayhan'dan "Hem okudum hem de yazdım yalan dünya senden bezdim" türküsü çalmaktadır. Bu iki büyük yazar, hayatı, yazıyı ve ölümü konuşurlar. Pessoa: "Komik adamsın, Bay Borges! delikanlıyken ihtiyar yazar taklidi yapardın, şimdi ölü yazar taklidi yapıyorsun, anlayan yok. Yalan mı?" derken, "Borges: Yazar olduğumu bilmiyorum, ikincisi yazdıklarımı okuyamıyorum… Yazdıklarımı okuyanlar da bir şey anlamadıklarını duyuyorum, seslerinden" diye cevap verir.

"Bana Hikâye Anlatma ya da Çıkmamış Cana Son El Ateş" öyküsü, yazı ve işlevi, biçem arayışlarını odak alır. Anlatıcıya göre yazı "Pek çok şeyin, zihnin birçok bölgesinin üstünden atlayarak ilerler son kertede. Bir sıçramalar bütünüdür yazı." Gerçek sanatçı kendine yeni bir dünya yaratan kişidir: "Gerçek sanat insanı içine doğduğu dünyayı çöpe atıp kendi içine doğan dünyada yaşayan kişidir." Anlatıcı, yenilikçi, deneysel, muhalif yazarları sevdiğini belirtir. "Darağacındaki dile vurgunum. Yoksa ben ne yapayım emekli memur yazını" diyen anlatıcı Bilge Karasu, Sezai Karakoç ve Gülten Akın'ı niye sevdiğini şöyle temellendirir: "Dil sofusu, yazın yalnızıyım nicedir. Zevahiri kurtarma tasasından geçeli çok oldu, gözüm artık cevahirde! Bilge manastırını, Sezai dervişliğini, Gülten kalenderliğini sevişim ondan."

"Anne ile Öteki"nde anlatıcı, çocukluğuna, gençliğine, oradan hayatı boyunca peşini bırakmayan, görüntülere, anılara bakar. "Kibrit Suyu"nda hayat ve yazı iç içe geçer. Kahraman hayata bakarken bir bir yazarlar, kahramanlar geçer aklından: "Ne garipti şu kitaplar, yaşamdan gelip yaşama dönüyorlardı, bir biçimde." Sokakta gördüğü insanlar Orhan Kemal'den, Halit Ziya'dan dışarı taşmışlardır.

Kitap, bütün öyküleri özetleyen şu sözlerle biter: "Ana rahminden çıktım koştum pazara, bir kefen alıp döndüm mezara."

Murat Yalçın

Karga Zarif

Can Yayınları

144 sayfa

2012