Tahakkümün ütopik yüzü: Açlık Oyunları

Bir zamanlar Kuzey Amerika olan bölgede Panem devleti kurulmuştur. Geçmişte yaşanan ayaklanmaların bastırıldığı günün yıl dönümü, her yıl Açlık Oyunları adlı bir şovla anılır. Devlet için kutlama anlamına gelen bu gün fakir halk için adeta bir kâbustur. Çünkü fakirlerin yaşadığı on iki mıntıkadan seçilecek on iki, on sekiz yaşları arasındaki bir kız ve bir erkek çocuk televizyonda canlı olarak yayınlana Açlık Oyunlarına katılmak zorundadır. Ölümüne dövüşlerin yapıldığı oyunun sonunda yalnızca bir kişi hayatta kalacaktır. On ikinci mıntıkadan Katness, oyuna katılması için seçilen kardeşi Primrose'un hayatını kurtarmak için gönüllü olarak oyunlara katılır. Bu hayatta kalma savaşında Kattness ve diğer yirmi üç genç hayatları ve vicdanları ile imtihan edilecektir.

On dokuzuncu yüzyılın ilk yarısında ürünlerini vermeye başlayan distopya edebiyatı sinema için daima cazip bir malzeme olmuştur. Bu cazibeden olsa gerek Suzanne Collins'in çok satan romanı Açlık Oyunları'nın yapımcıların ilgisini çekmesi fazla uzun sürmedi. Distopyaları genel anlamda değerlendirdiğimizde içinde bulunduğu sisteme karşı duyulan bir memnuniyetsizliğin karamsar tablolarıyla karşılaşırız. Bu türün bilinen ve en başarılı örneklerinin Batı toplumlarından çıktığını bilmiyorum söylemeye gerek var mı? Aynı eleştirel yaklaşım Açlık Oyunları için de söz konusu. Film Yunan mitolojisinden başlayarak, Roma İmparatorluğu, ortaçağ, Rönesans ve günümüze uzanacak geniş bir yelpazeye dair unsurları harmanlayarak kurduğu sisteme yönelik, çok ciddi eleştirileri bünyesinde barındırıyor. Romanın yazarı Collins, eseri ortaya çıkarırken antik Yunan mitolojisindeki Theseus'un Minotaur ile savaşması için her dokuz yılda bir kızlardan ve erkeklerden oluşan genç bir topluluğu göndermesi ve televizyon dünyasında karşılaştığı sahtelikten ilham aldığını söylüyor. Filmi seyrederken tüm bu unsurların filmin her karesine incelikle yedirildiğine şahit oluyorsunuz.

Roma İmparatorluğu'nun gladyatör dövüşlerinin vahşeti ile günümüz televizyon dünyasının insan değerini düşüren şovlarının bir harmanı olduğunu özetinden bildiğim Açlık Oyunları'nı seyretmeden önce filmde karşılaşacağım şiddet konusunda ciddi bir tedirginlik yaşadığımı itiraf etmeliyim. Ancak filmin konusundaki vahşiliğe rağmen yönetmen Gary Ross'un görsel şiddetten yana temkinli duruşu beğeni seviyemi iki katına çıkardı. Film sistem karşısındaki eleştirel duruşunu, adını da aldığı Açlık Oyunları sekanslarına yüklenerek vermek yerine, oyunlar öncesinde sunduğu toplum manzaralarını ince ince işleyerek anlatmayı tercih ediyor. Kostümlerden makyajlara kadar filmdeki her unsur eleştirel duruşun bir uzantısı. İnsanları robotumsu mekanikliğe büründüren kostüm ve makyaj çalışması, Antik Yunan'dan günümüze ve hatta geleceğe uzanan Batı medeniyetinin trendlerine dair bir yelpaze sunuyor. Geçmişin eğlence aracı gladyatör dövüşleriyle günümüzün eğlence araçları arasında yapılan benzetme, gözetleme ve seyretme duyguları üzerinden dile getiriliyor. Özellikle dövüşler öncesi yapılan seyirciyi selamlama kortejinin, Oscar öncesi kırmızı halı seremonisiyle benzerliği cesur ve takdir edilesi bir yorum doğrusu.

Şov sözcüğüne duyduğumuz inancın tehlikeli boyutları yarışmacıların arenaya hazırlık süreçlerinde ortaya çıkıyor. Filmde arenaya çıkacak çocuk yaştaki yarışmacılar şovun parçası olmayı adım adım benimsiyorlar. Kostümleri, yürüyüşleri, tavırları içine girecekleri vahşetin boyutunu bir anda unutturuveriyor. Yarışmacıların çoğu, geçirdikleri hazırlık evresinde o yaşta ölümün kıyısında gezdiklerini, ya ölmek ya da hayatının bir bölümünü paylaştıkları insanları öldürmek zorunda kalacaklarını unutuyorlar. Bu tespitleriyle film, televizyon karşısında unuttuklarımız ya da gerçeklik duygusunda uzaklaşmamıza muhteşem bir gönderme yapıyor. Açlık Oyunlarını yalnızca film olarak seyrettiğimizde seyirci olarak bizlerin de benzer bir yanılsamanın içine düşeceğimize şüphe yok. Eğer sınıfsal talihsizliğinden dolayı kurban edilmiş bir grup çocuğun hikâyesi olarak filme yaklaşırsanız, duygusal ve acınası yönünü keşfedeceğinize eminim. Filmde yıllar öncesinden Açlık Oyunlarının galibi Haymitch'in kazanandan çok kaybeden hali, işin trajedisini karakterleştirme işlevi görüyor.

Serinin ilerleyen bölümleriyle birlikte popülaritesi daha da tırmanacak olan Katness Everdeen karakteri, elinde yayıyla Robin Hood'a benzer bir halk kahramanı olma potansiyeli taşıyor. Sınıflara bölünmüş bir toplumun ayaklanmasına öncülük etmesi muhtemel karakter Katness'ın film boyunca masumiyetini ve insaniyetini kaybetmeyişinde gösterilen özenli tavır, Gary Ross'un anlatım dilinde gösterdiği titizlikle örtüşüyor. Geçtiğimiz yıl Oscar'a aday olan henüz yirmi iki yaşındaki oyuncu Jennifer Lawrence'ın karaktere hayat verme konusundaki başarısını da kesinlikle göz ardı etmemek gerekiyor. Özetlemek gerekirse Açlık Oyunları, gerek konusu gerek anlatım diliyle bekleyenlerin beklentilerini boşa çıkarmıyor ve kaçırılmaması gereken yapımlar arasına adını yazdırıyor.