Unutulmuş İstanbul'a nostalji yolculuğu

İstanbul'da yaşıyoruz. İstanbul'da çalışıyoruz. Telaş içinde oradan oraya, oradan oraya koşarken ıskaladığımız bir şey var: İstanbul. Murat Belge'nin de dediği gibi, “Ana arterlerde gezip, iki sokak arkasına merak edip de gitmiyoruz.” Hep yanı başındaki caddeden geçip gittiğimiz Balat, nasıl bir tarih saklıyor sokaklarının içinde? Bu gerçeği inİstanbul dergisinin lansmanında fark ettik. inİstanbul 1960'lı yıllardan çıkıp gelen tarihi dolmuşlarla kısa bir İstanbul turu hazırlamıştı. Gizemli, şaşırtan yaşanmışlıkları hatırlamak için…

Tarihi dolmuşlar; zamanında İstanbul halkına hizmet vermiş, yorgun ama bir o kadar da güzel otomobiller. Her birinin bir adı var: Şoför Nebahat, Turşucu İsmail, Komet… Onları kullanmak da kolay değil, ayrı bir ustalık istiyor. Vites kolları kendine has. Vitesi karıştırıp yolda kalmak işten bile değil. Bu yüzden eski dolmuş şoförlerini çağırılıp rica ediliyor, arabaları kullanmaları için. Biz 1952 Model, yanları damalı siyah bir Plymouth'a biniyoruz, yani Turşucu İsmail'e. Sahibi önceden turşucuymuş. Sonra dolmuşçuluğa başlamış. Bizi üzmüyor, arada öksürse de tıngır mıngır dolaştırıyor Arnavutkaldırımlı sokakları.

Önce Balat'ın ara sokaklarına giriyoruz. Her yerden sarkan çamaşırlar, çıplak ayakları ile dolaşan, yüzü kirli sevimli çocuklar, örgü ören teyzeler eşlik ediyor gezimize. Bir zamanlar burada bulunan, sonra yıkılsa da adı kalan bir deniz fenerinden dolayı semt Fener ismini alıyor. Bizans döneminden beri bu bölgede Rumlar oturuyor. Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi'nin çevresi de zengin ve soylu Rumlara ev sahipliği yapıyor. Onların oturduğu evler, biraz yıkık dökük de olsa, ayakta. Bu cumbalı evleri Balat'ın ara sokaklarında görebilirsiniz. Buradan ileriye doğru yürüyüp, Mora isyanı çıkınca Patrik III. Pantenios'un asılarak idam edildiği, Açılmayan Kapı'nın yanından geçip Fener Rum Patrikhanesi'ne giriyoruz. Burada kilisenin azizleri ve şehit azizelerinin kemikleri bulunuyor. Bir de Hz. İsa'nın işkence görürken bağlandığı siyah taştan bir parça. Bu taş İstanbul'un tılsımlı olarak kabul edilen taşlarından biri. İnanışa göre İstanbul'u koruyor ve ziyaretçiler bu taşa dokunarak dilek diliyor. Rum el işi şaheseri olan ve altın varaklarla kaplı sunak bölümü ise göz kamaştırıyor. Burada Hz. İsa'nın gerilmesi için hazırlanmış çarmıhın İstanbul'a getirilip, Çemberlitaş'ın altına gömüldüğü ancak Latin isyanlarıyla birlikte oradan alınarak, Roma'ya götürüldüğünü anlatıyor rehberimiz Atilla Bey. Sonra yine Turşucu İsmail'e atlayıp Silivrikapı surlarına doğru yola koyuluyoruz. Surların ayakta kalabilen noktalarından biri burası. Surlara çıkıp baktığımızda kuşatmaların, savaşların havasını hissedebiliyoruz. 3 kısım halinde yapılan surlar, şehri her türlü akına karşı koruyormuş. İmparatorluk büyüdükçe fazla bir anlamı kalmamış. Şimdi ise meraklıları ağırlıyor. Turu Asitane mutfağında Murat Belge'nin tarih algımıza yaptığı açılımla nokta koyuyoruz.