Ya olmasaydı şiir

Abdülkadir Budak tabir caizse şiirle yatıp kalkan, şiir için yaşayan, dünyaya, yaşamaya şiir penceresinden bakan adamlardan biridir. Çocukça bir saflığı ve coşkusu vardır şiire karşı. Benzetmek doğruysa şiiristan ülkesinin ideal ve sadık bir yurttaşıdır. Şiir varsa ve yazıyorsa mutlu; aksi halde huzursuzdur. Yaşamını şiire ayarlamış, ömrünü neredeyse şiire adamış bir şair. Adeta şiirle nefes alıp verdiği için şiir yazmasa yaşaması zor sanki. Oğlunun güzel bir tespiti var, “Şiiri babamdan çıkarırsak, geriye fazla bir şey kalmaz” diyor.

İki yıl önce Toplu Şiirler'ini okumuştum; beğenmediğim yönleri olmuştu epeyce, ama baktım hepsi de bir sevginin ürünü. 40 yıldır şiir yazan, şiiri üzerine yazan, konuşan bu şiir havarisinin, 1970'den beri kişisel şiir tarihini anlatan yazıları bir kitapta yayımlandı: Ya Şiir Olmasaydı (Yapı Kredi Y.). Hemen söyleyeyim, şiir olmasaydı, Budak gibi insanların hayatları eksik kalırdı; daha ileri gideyim anlamsızlaşırdı. Şiir yazdıkça arındığını, sıkıntılardan kurtulduğunu, “yazmayınca kirlendiğini” düşünen bir şairin, şiir olmasaydı yaşamasının fazla bir anlamı olmazdı herhalde. Şiiri hayatının merkezine kayan bir insanın, şiir olmasaydı nasıl ışıksız ve azıksız kalacağını düşünebiliyor musunuz?

Denemeler, anılar, günlük izlenimler; karşılaşmalar, deneyimler; soruşturmalara verilen yanıtlar, söyleşilerden seçmeler, anekdotlar… kitapta yok yok. Hepsi de şiir çevresinde, şiire ilişkin. Bu yazılar toplamından A. Budak'ın şiir serüvenine, kitaplarının yayımlanış sürecine, çıkardığı dergilere, arkadaşlarına, dostlarına, ailesine hatta özel hayatına ulaşabilirsiniz. Çünkü yazıların ana işlevinin başında bu geliyor. Kısacası, kitabın alt başlığında dendiği gibi, kişisel bir şiir tarihi. Doğrusu, bu şahsî tarihin çok özele varan kısımları pek de gerekli görünmüyor. Okuru da sıkıyor.

Tekraren söyleyecek olursak, “kendi şiirinin altını çizmek”, onu “görünür, bilinir hale getirmek”, Budak'ın yazılarında anlatmaya çalıştığı husus bu. Bununla birlikte Budak'ın şiir anlayışına dair de epeyce görüş mevcut yazılar içinde. Genel olarak şiire ve onun meselelerine kafa yoruyor. Çok zaman kendi şiirinden yola çıkarak, onu merkeze alarak şiire ilişkin görüşlerini anlattığı denemeler var. “Entelektüel Şiir” iyi bir yazı bu bağlamda. Şiirle ilgili, ona değgin hemen her konuda bir yazıya, bir görüşe rastlarsızınız bu kitapta. Ara ara şiirinden verdiği küçük büyük örnekler, Budak şiirine yabancı okura bir fikir verebiliyor. Hasılı, bu kitaptan Abdülkadir Budak poetikası çıkarılabilir. Başkaca, şiirimizdeki bazı tartışmalar/ çatışmalar/ polemikler, çıkışlar, kayırmalar, yandaşlıklar, edebiyat gündemindeki kimi konular, bazı yayınlar, ödüller de Budak'ın yazılarında karşımıza çıkıyor. Yazarın okuduklarından aktardığı belirlemeler de az değil ve bunlar son 30, 40 yılın şiir tarihini bilmek bakımından önemli tespitler.

Bu kitabın yararlarından biri de, Budak'ın kendi kuşağından şairleri (1950'li yıllarda doğanlar) tanımak, hiç değilse onlara ilişkin bazı belirlemeler bulmak. İsimlerini duyduğumuz, şiirlerini şurada burada okuduğumuz şairlere biraz daha aşina olmak. Onları bir de kendi nesillerinden bir şairin gözüyle tanımak. Bunlar az şey değil. Bir şairin hayatından başka hayatlara uzanmak gibi.

Öte yandan, yazılarda gençler için çok ders var; tecrübe var, öğüt var, ibret var. Bunlardan birkaçını ben özetleyeyim: 1. Gençler, şiirlerini yayımlanmadan önce ustalara göstermemeli/ okutmamalı. Dergilere göndermek en iyisidir. 2. Salt kuramsal bilgilerle değil, sezgiyle yazılır şiir, daha çok bununla. 3. Yalın ama derin; bütünlüklü şiirler yazmalıdır. 4. Eleştiriye her halükârda kulak vermeli, ama şairin en iyi eleştirmeni kendisi olmalıdır. 5. Şair, şiirinin hangi koşullarda yazıldığını açıklamaktan, onu yorumlamaktan uzak durmalıdır.

İlginçtir, şiir bahsinde, şikâyet ettiğim dertlendiğim hemen bütün hususlarla Abdülkadir Budak'ın yazılarında da karşılaştım. Demek ki, şiir yolunda, birçok insan aynı dertten muzdarip. Ne diyor Budak; “birbiriyle ilintisi olmayan, parlak ama ruhsuz dizeler toplamı olmuştur şiir. Entelektüel bir görünüm sergileme telaşının sahte, yapay bir uzantısı olmuştur şiir. Plastik çiçekleri andırmaktadır genelde. Renkli, gösterişli ama kokusuz. İri sözler yığını.” (s. 117) Şu sözler de onun; “Şiirdeki yapı sorununu içerikteki bütünselliği kollama anlamında da çok ciddiye aldım. Şiirdeki ilk dizenin ikinci dizeyle olduğu kadar en son dizeyle de bir ilişkisi, bir bağı, hesabı olsun isterim.” Son yıllardaki fotoğraflı şairler geçitine takılmadan edemiyor; “Bu işin ölçüsü kaçtı. Sözlerimiz, fotoğraflarımız şiirimizin önüne geçmeye başladı.”

(Bir ayraç açıp, unutmadan bir hususu burada açıklamalıyım. Abdülkadir Budak'ın maalesef bir takıntısı var ve birkaç yerde dile getiriyor bunu. “Sivas kıyımı”ndan söz açıyor bazı vesilelerle. 1993 Temmuz'unda Sivas'ta yaşananlar kıyımdır, zulümdür, vahşettir. Bunda hem fikiriz. “Takıntı” demem şundan; bunun adı “Sivas kıyımı” değildir, adını böyle koymamalı. Tekrar ediyorum, bu, Sivas'ın kıyımı değil. Benimle birlikte nice masum ve dürüst Sivaslıyı incitiyor bu ifade. Bugün daha iyi anlıyoruz ki, o korkunç tertipte Sivaslının günahı yoktur. Varsa bile bunu bütün bir şehre mal edemezsiniz. “Sivas'taki kıyım” diyebilirsiniz, ama asla “Sivas kıyımı” değildir bu.)

Budak'ın yazıları, şiiri gibi kolay yazılmış izlenimi veriyor. Doğal, samimi, ama yer yer savruk. Her doğallıktaki kekrelik, ara sıra acemilik, çocukçalık, saflık ne derseniz deyin bu yazılarda da var. Yalın bir anlatım, ama zaman zaman sıradan cümleler, kalıp ifadeler boy veriyor. Söz gelimi, hiç gereği yokken “aman Tanrım” ifadesiyle karşılaşıyoruz yahut “ne kadar ekmek o kadar köfte” gibi sıradan benzetmelerle, “iş şiir yazmaya geldiğinde apışıp kalıyorlar” cinsinden amiyane sözlerle. Ayrıca, dA bağlacını gereğinden fazla kullandığını söylemeliyim yazarın.

Ne olursa olsun açık sözlü, cesur, kendiyle barışık, kendini, haddini bilen bir yazar Budak. Kendisiyle ilgili olarak oldukça dürüst. Meselâ, “hem şair hem aydın olanlara hayranlık duyarım da, ikincisinde yetersiz kaldım ne yazık ki” diyebiliyor. Bana öyle geliyor ki, yazılardaki anlatma zafiyeti de Budak'ın işaret ettiği bu eksiklikten kaynaklanıyor.