Zenginin çöpü yok fakirin ekmeği çok

Çöp deyip geçmeyin. Bugün hayatımızda önemli yeri olan doğalgaz, elektrik bile çöpten üretiliyor. Kimi insanlar çöpten çıkanlarla karnını doyuruyor, kimileri çöpe atılan malzemelerden koleksiyonlar, arşivler çıkarıyor. Çöplerimiz, yaşam biçimimizi, tüketim alışkanlıklarımızı, hatta hayata bakışımızı bile söylüyor. Bunun canlı şahidi de temizlik görevlileri… Semt semt, sokak sokak gezen görevliler, çöp kutularından çıkanlara bakıp adeta kim olduğunuzu söylüyor. Biz de semtlerin nabzını ölçmek için, sosyo-ekonomik açıdan birbiri arasında uçurumlar olan bazı semtleri seçip, buralarda ikamet edenlerinin çöp karnesini temizlik görevlilerine sorduk. Esenyurt, Gaziosmanpaşa-Arnavutköy, Sarıyer ve Şişli-Nişantaşı'nda görev yapan temizlik görevlilerinin analizleri karşısında ise epeyce şaşırdık.

İlk durağımız, sanatçıların, doktorların, yüksek gelir sahiplerinin tercih ettiği Nişantaşı. Levent Yel (29) ve Nuri Kaya (25) yaklaşık 5 yıldır Nişantaşı sokaklarında görev yapıyor. Bu sürede Nişantaşı insanını, temizlik kültürünü ve yaşam tarzını yakından tanımışlar. Yel, 'Nişantaşı insanı yere çöp atmıyor. Çöpleri alırken de bize sıcak davranıyor. Elindeki çöp torbasını göstererek 'al şunu' demiyor. Çöp torbasını konteynıra kendisi atıyor' diyor. Yel ve Kaya'nın Nişantaşı'nda en çok rastladıkları çöp kağıt, koli ve ambalaj türü atıklar. “Bunlar insanların alım gücünü ve tüketim alışkınlarını gösteriyor.” diyen görevliler, bir başka ilginç noktaya dikkat çekiyor: “Nişantaşı'nda çöplerden ekmek çıkmıyor.”

Levent Yel'in Nişantaşı ile ilgili diğer gözlemleri ise şöyle: “Nişantaşı'nda yaşayan insanların çoğu yalnız yaşıyor ya da evli olsa da çocukları yok veya bir, en fazla iki tane. Galiba bu yüzden çocuk bezine çok az rastlıyoruz. Kuştepe'de ise çocuk bezi daha çok çıkıyor.” Nuri Kaya ise Nişantaşı'nda son üç ayda 25 çöp evin nasıl çıktığını şöyle anlatıyor:“ Çöp evleri, komşuların şikayetleriyle öğreniyoruz. Dışarıdan bakıldığında evler lüks ve temiz görünüyor. Aralarında, doktor, sanatçı, subay olan bile var. Dışarıdan buldukları her tür çöpü alıp evine getiriyorlar. Evini çöp evine dönüştüren insanların çoğu yalnız yaşıyor. Çöp evlerine polis destekli girebiliyoruz. Çünkü çöplerini vermek istemiyorlar.” Kaya'nın sokakta yaşayan bir Nişantaşı sakini ile ilgili bir hatırası da var: “Çöp konteynırını boşaltıyorduk. Bir çığlık duyduk. Hemen çöp arabasını durdurttuk. Gece içip sızmış biri konteynırın içinde uyumuş. Artık o hep orada yatıyor. Üzerine de bir çöp poşeti çekiyor.”

Nişantaşı'nın ardından Esenyurt'a konuk oluyoruz. Esenyurt, lüks sitelerle gecekonduların iç içe olduğu bir muhit. Günde 150 ton çöpün çıktığı Esenyurt'un farklı mahallelerindeki çöp bidonlarında her sosyal gerçekle karşılaşmak mümkün. Temizlik görevlileri Turgay Özdemir ve Hüseyin Koçer, sitelerin bulunduğu bölümü işaret ederek “Semtin bu yerinde kasa kasa çürümüş muz çıkıyor. Varoşlarda ise muzun kabuğuna da rastlamıyoruz. Ancak bolca soba külü var. Tabanca bile çıkıyor” diyor. “Çöp deyip geçmeyin” diyerek söze başlayan Hüseyin Koçer de şunları anlatıyor: “Çöpçülerin elinde ucu kancalı bir demir sopa vardır. O sopayla içinde ne var diye çöp torbaları hafifce yoklanır. Bir arkadaşımız demir sopasını bir torbaya taktı. Daha sonra o torbayı elinde gördük. 'Ne götürüyorsun?' diye sorduk. 'Taze portakallar buldum' dedi. Kısa bir süre sonra da Eminönü'nde 'Allah Verdi' isminde bir dükkan açtı' Çöp kamyonunun ardında dolaşırken kendini özgür hissettiğini söyleyen Özdemir'e göre gecekondudakiler kurallara uyuyor, çöpü saatinde çıkarıyorlar. Sitede yaşayanların bir kısmı ise çöpü 5. kattan atıyor. Koçer, bunları da şöyle anlatıyor: “Kimisi atıp geri kaçıyor. Kimisi de attıktan sonra 'kimse gördü mü' diye sağa sola bakıyor. Bir tanesi vardı ki başımı sıyırıp geçti. Bir keresinde kovayı çöp olarak 3. kattan attılar içinde su varmış. Su başımdan aşağıya boşaldı.”

İstanbul boğazına komşu olan, yalı ve bahçeli evleriyle ünlü Sarıyer'in sahil kısmında genellikle yüksek yaşam standartları olan insanlar yaşıyor. Sarıyerlilerin çöp kutularından da en çok dergi, gazete ve bahçelerden kesilen çimler çöp olarak çıkıyor. Sarıyer'de 10 yıldır temizlik görevlisi olarak çalışan Murat Ersoy ve Feddah Savdiç'le konuştuk. Ersoy, son 10 yıldır bir kadına ait bacağın bir çöp koyteynırından çıkması dışında ilginç ve çarpıcı bir olay yaşamadığını, Sarıyerlilerin sakin bir hayat sürdüğünü belirtiyor. Sarıyer'de Roman vatandaşların yaşadığı mahallelere giren çöp arabaları taşlanıp temizlik işcileri dövülünce, 10 Roman, temizlik elemanı olarak işe alınmış.Savdiç'in bir de para çantası hatırası var: “Sarıyer'in zengin mahallelerinin çöpünü topladıktan sonra giderken bir adam arkamızdan koşa koşa geldi. 40 bin dolarını çöpün içine atmış olabileceğini söyledi. Biz inanmayarak bütün çöpleri boşalttık. Adam hemen poşeti tanıdı. 40 bin dolarını alıp gitti.”

Gaziosmanpaşa-Arnavutköy ise daha çok göçmenlerden oluşuyor. Günde 40 ton çöpün çıktığı Arnavut köyde çöp temizleyicisi olarak çalışan Fatih Aksakal'a göre burada yaşayan ya da hafta sonralı piknik için bu semte gelen insanlar, çöplük olarak yeşil alanları kullanıyor. “120 tonluk çöpün 60 tonunu boş yeşillik alanlardan çıkarıyoruz. Yeşilliklere dökülmüş kağıt küller, kağıt parçaları, ped şişeler, çocuk bezlerini hep boş alanlardan topluyoruz.” diyor.