Tarihin ağlayan sayfaları

Yahya Kemal'in kendi kaderi ile Üsküp'ün kaderini bir tuttuğu Kaybolan Şehir şiirini okudukça Balkalarda yaşadığımız makûs talihimiz gözlerimizde yeniden canlanıverir. Şiir, bize o sayfaları unutturmamak için yıllarca yeniden yazılıyor gibidir. Çünkü o toprağa annesini gömen şair, annesi ile birlikte o toprakların kaybını büyük şiiriyle aynileştirmiştir.

Osmanlı tarihinin ağlayan sayfalarını yeniden çevirmemize vesile olan Salim Aydın'ın Balkanlar'ın Acı Yüzü başlıklı eseri oldu. Eser, balkan savaşlarının basın tarihinde işgal ettiği yeri gün yüzüne çıkarmak üzere yazılmış. Savaşlar bizdeki, balkanlardaki ve büyük devletlerdeki meşhur gazetelerde nasıl bir yankı bulmuş, bu kapsamlı çalışmada bunu görmek mümkün. Basın ışığında Balkan Savaşlarını sebep ve sonuçlarıyla ele almayı amaçlayan bu eser, Osmanlı devletinin siyasi, askeri ve ekonomik olarak içinde bulunduğu şartlara da böylece ayna tutmuştur. Balkan halklarının ve Osmanlının savaşa dair hangi hazırlıklar içinde bulunduğu daha önceki çalışmalarda ortaya konamadığı için Salim Aydın'ın bu eseri oldukça mühim bir boşluğu da dolduruyor.

Eseri okudukça o dönemki basınımızın tıpkı Osmanlı hükümetleri gibi vuku bulan hadiseleri ciddiye almadıkları, batıda gelişen olayları bütüncül bir bakış açısıyla değerlendiremedikleri ortaya çıkıyor. Siyasetin orduya sirayet etmesinin acı sonuçlarını basındaki yansımalarıyla bir kez daha görüyoruz. Salim Aydın, askerin içindeki siyasi kutuplaşmanın Balkanların kaybına neden olduğunu basın diliyle bir kez daha ortaya koymaktadır. Balkan sayfaları çevrildikçe asker ve siyasiler içinde bulunan kişisel menfaatlerin vatan menfaatleri ile tevhit edilmediği, toprakların kaybının neredeyse göze alındığı büyük bir hayal kırıklığı ile görülüyor. Tarihi okuyoruz ama sanki okuduğumuz bugündür. Bugün de kamunun derdi ferdi dertlere feda ediliyor. Bir grubun emelleri, bütün bir vatanın emelleriyle çelişiyor ve bu çelişki kimseyi uyandırmıyor. Balkanlardaki durumun ciddi olduğu anlaşıldığında İttihat ve Terakki ile Hürriyet ve İtilaf fırkası peş peşe düşmana karşı birlik mesajları yayınlamış olsalar da bu, o güne kadarki çekişmeler nedeniyle düşmanın güç kazandığı gerçeğini değiştirmemiştir. Asker öyle bir aymazlık içine girmiştir ki Hürriyet ve İtilaf fırkası taraftarı olanlar dağa çıkmış, hatta bununla da kalmayarak Arnavut isyancılarla birlikte hareket etmişlerdir. Bugüne kadar İttihat ve Terakkinin savaştaki başarısızlığı üzerinde duranlar Salim Aydın'a göre savaşın olmayacağı ve savaşı Avrupalı büyük devletlerin durduracağı düşüncesini yayan Hürriyet ve İtilaf fırkasının yenilgideki payı üzerinde durmadıklarını ifade ederek yaptığı çalışmayla her iki grubun da mağlubiyetteki rolünü ortaya koymuştur.

Savaşın sebep ve sonuçlarını basın gözüyle okurken aslında şu acı gerçek peşimizi bırakmıyor. Osmanlı, batıdaki gelişmelere, yeni ortaya çıkan millet fikrine karşı ciddi bir argüman geliştirememiş, batıdaki faaliyetleri bir imparatorluk kibri ile izlemek yanılgısına düşmüştür. Salim Aydın'ın ara ara paylaştığı cephelerde bizzat savaşan Ömer Seyfettin'in günlüklerinde de gördüğümüz gibi mefkûresiz, çaresiz bir Osmanlı askeri vardır ortada. Erkan-ı harpte ciddi mevzi tutanlar öylesine idealden mahrumdur ki savaşın başladığı ilk günlerde savaşın kaybedileceği fikrini ulu orta dillendirmiş, bunun askerin moralini bozacağını hiç düşünmemişlerdir. Ömer Seyfettin de günlüğünde askerin başındaki kişilerin dahi 'Ahval vahimdir' dediğini aktarmıştır. 'Askerlerin hepsi acemi. Hatta silah doldurmasını bilmiyorlar. İhtiyatların çoğu da Pomak. Bir kelime Türkçe bilmiyorlar. Onbaşıların, çavuşların içinde bir vücut, parlak ve açık bir göz göremiyorum.' Bu ifadeler de genç Ömer Seyfettin'e ait. Geleceğin önemli hikâyecisinin kaleminden savaşın ya da savaşamamanın acı fotoğrafları bunlar. Çünkü öylesine bir sökülüp kaçmadır ki bu, arkalarından düşman orduları dahi Osmanlı askerlerine yetişememiştir. Savaştaki askerler kendilerine emir verenlerin bir lakaytlık içinde bulunduklarına inanmışlardır. Bunu günlüklerde de açıkça görüyoruz. 'Bir ara geri kalmıştım. Bir çalılığın içinde doktoru, eczacıyı birkaç zabiti gördüm. Yeri kazıyorlardı. Meğerse açlıktan bir nefer ölüyormuş. Ağzından köpükler akıyordu. Zavallı daha tamamıyla nefesi bitmeden kazılan mezarının kazma seslerini işitiyordu.' Bu ifadelerde Osmanlı ordusunun düştüğü durumu binler ah ile görüyoruz. Ömer Seyfettin'i Kaşağı gibi çocuk ruhunda yaralar açan acımasız öyküler yazmakla eleştirenler bu yazdıklarını okuyunca daha da acı öyküler yazabilecekken onlarla yetindiğini görerek onu takdir edeceklerdir. Beş yüz yıldır bulundukları topraklardan bir hafta gibi kısa bir sürede sökülüp atılan ecdadın bu yürekler dağlayan hikâyesi bugün bize ne anlatıyor? İç çekişmelerin bedelini içimiz acıyarak ödediğimiz gerçeğini bu sayfaları çevirdikçe görmekteyiz: 'Vaktiyle padişahların gezip dolaştıkları tarihi hatıralarla dolu ey mukaddes toprak! Kim bilebilir ki uğursuz bir gün gelip çatacak ve senin tazecik yeşil sinen Edirne'nin bozgun facialarına, Türklüğün tarihi acılarına, Bulgarların vahşi zulümlerine siyah bir sahne olacak.'

diye nitelenen Osmanlının çoktan ölmüş olduğunu gösteren bir savaş olmuştur. Hz. Süleyman'ın yaslandığı asasından yere düşmesi sonucu öldüğünün anlaşılması gibi. Bir kurt kemirmişti asasını. Onun gibi Osmanlı da yıllardır oluşturduğu heybet asasına yaslı duruyordu batıda. O asayı kemirecek kurdu çok küçük gördü. Sonunda o yaslandığı asayı Balkan kurdu yiyip bitirdi.

Kitabın Künyesi:

Balkanların Acı Yüzü

Salim Aydın

Yeditepe Yayınları

522 sayfa

2014