Binalar kent romanını bilimkurguya dönüştürdü

Bu kitapta anlatıcı ve anlatıcının arkadaşının çok kötücül özelliklerinin öne çıktığını düşünmüyorum. Yani Ufuk'la Emre'nin... Yeşim için bu söylenebilir.

Ufuk da çok kötücül değil.

Ama onun dışında gelişmiş şeyler bunlar, başkaları tarafından yönlendirilmiş. Çocukluğunda kendi iradesiyle yapmış olduğu şeyler değil. Ama bazı düşkünlükleri, zaafları var. Bunları açıkça söylüyor. Bunun nedeni de şu aslında: Klasik bir tipoloji vardır ya, yazar öyle bir karakter yaratmalıdır ki, o karakter, okur tarafından çok sevilmeli, okur kendisini onunla özdeşleştirmeli, ben buna karşıyım. Bunun hiç de böyle olması gerekmiyor.

En azından ona hizmet etmek, bana sıcak gelmiyor, diyelim. Bunun biraz modası geçmiş bir tanımlama olduğunu düşünüyorum. Mesela Amerikan Sapığı diye bir kitap var, Bret Easton Ellis'in. İngiltere'de yüzyılın en iyi yüz romanı arasında kabul edildi. Ama oradaki anlatıcıyla benim kötücül kahramanlarım boy ölçüşemez bile. Önüne geleni hiçbir nedeni olmadan öldüren, bundan zevk alan, bunu anlatan bir adam... Bu kitap o kadar önemseniyor, demek ki okurun ille de kendini özdeşleştirmesi gerekmiyor. Çünkü yaratılan roman kahramanları da, dünyadan kopuk, yaşadığımız dünyadan çok ayrı insanlar değil. Hepimizin olduğu gibi, onların da iyi ve kötü yanları var. Ben bunları birlikte vermek gerektiğini düşünüyorum. İlle de çok sempatik, çok sevimli, hiçbir kusuru olmayan bir prototip olması gerekmiyor. Ama tabii dediğin, özellikle ikinci kitap için doğru. Kötücüllük kavramı üzerine gittim, benim ilgimi çeken bir şey çünkü. İnsan doğasında olan, baş edilemeyen bir şey, benim her zaman ilgimi çekti. Onu, o kendi doğallığı içinde vermeye çalıştım. Burada ise, dediğim gibi, Yeşim dışında, kötücüllüğünün diğer durumları çok ağır basan bir karakter yok gibi. Ama onların olumsuz yanlarını saklamadım. Kastettiğiniz buysa, evet...

Ama onlar şeytana tapan bir tarikattı. Burada, harcamadan ziyade kaybolmuş birini tekrar kazanma, bir şekilde uzak düşmüş birini tekrar oraya çekme var. Onların açısından baktığın zaman onlar kazanmak olarak görüyor, orada bir feda etmeden ziyade, kendine çekme söz konus. Ötekinde bir ihanet var tabii.

Aslında sadece gökdelenle sınırlı değil, binaları organik bir şey olarak tanımladım. Bu bir metafor tabii. Dinsel açıdan kötücüllük, diyebilirsek Babil'in Tevrat'ta geçtiği şekliyle, romanda geçtiği şekliyle bu, bir metafor olarak söylenebilir. Yaşayan, duyan, karanlık amaçları olan insanın fantezilerine ve düşüncelerine yataklık eden, ona yardımcı olan, hizmet eden bir şey... Bunda da çıkış noktam, zamanın ve mekanın da bir belleği olduğu söylenir ya. Ona bir gönderme olarak da okunabilir.

Bir yandan, İstanbul'u da kişileştirme çabasıydı. Çünkü kenti kent yapan olguların en başında mimari geliyor. Mimari olmadan -bunun ille de iyi, doğru bir mimari olması da gerekmiyor-, mimarinin kendisi olmadan, yapıların kendisi olmadan bir kenti düşünebilmemiz zaten olanaksız. O, kent olmuyor.

Tabii, tabii. Bazı gerçek kaynaklardan faydalandım, hatta bunları metnin içinde de birebir kaynakları verdim. İstanbul Teknik Üniversitesi'nin kitapları, Şikago'da konuşan bir mimarlık tarihi uzmanı, bunları aynen aldım. Aslında kamuoyunun görüşü, bunun olumsuz olduğu üzerine... Yani Gökkafes üzerine kimse olumlu bir şey söylemiyor. Hepimizi rahatsız eden bir şey bu, yıkılsın diye bile yürünebiliyor. Ama burada tabii, o kontrastı yarattım. Çünkü anlatıcının aslında farkında olmadan unutarak bağlı olduğu Babil anlatısına göre, bu, çok iyi bir şey. Bu da, kavramın göreceliliğini ortaya koyuyor... Bizim için kötü ama o tarikat için ya da zamanında Babil Kulesi'ni yapmayı deneyenler için o, çok iyi bir şey. Onun günümüzdeki bir yansıması olarak gösterdim.

v Kitap bir yandan bir kent romanı, bir yandan da bilimkurgu... Bu kurguyu nasıl oluşturdunuz?

Benim yapmak istediğim, bir kent romanı yazmaktı. Ama o kent romanını yazarken, İstanbul'un ilk kurulan, ellilerde başlayan yüksek konutlarından günümüz gökdelenlerine doğru aşağı yukarı 50 yıllık bir süreci araştırınca, kitap kendi kendine bir noktada bilimkurguya doğru kaçınılmaz olarak gitti. Çünkü teknolojiyle ilgisi olan mimari yapılar işin içine girdi. Ama dediğim gibi, öncelikle bir kent romanıdır. Birkaç bölümdür, o bilimkurgu havasını kitaba veren... Baştan sona baktığımızda, zaman zaman öne çıkan, zaman zaman daha geriye çekilen bir şey...

Belli bir ölçüde ruhsuz olduğu doğru. Umutsuzluk için ben bir şey söyleyemeyeceğim, daha çok bir önemsememe... Yoksa aslında çok pesimist, karamsar düşünceleri olan bir anlatıcı yok. Çünkü ben, umutsuzluğun da bir tavır, bir duruş olduğunu düşünüyorum. İnsan, bir şeylerden çok rahatsız oluyorsa, bir şeyler onu yaralıyorsa umutsuz olur. Ama bu anlatıcının, o anlamda, anladığımız gibi bir duyarlılığı yok. Dolayısıyla, çok umutsuz denilemez. Belki başına gelenleri değerlendiremediği için o korkunun getirdiği bir umutsuzluk var ama hayata, var oluşa karşı bir umutsuzluk yok.

Aslında, ilk kitapta da nostaljiyle bir dalga geçme vardı. Çünkü oradaki uzun sinema öyküsünde, anlatıcı değil de, anlatıcının tanıştığı bir karakter, nostalji içindeydi. Anlatıcı bunu çok da anlamlandıramadığı için biraz dalgasını geçiyordu. Ee, tabii, çünkü içinde yaşayan bir insan için anlamlı nostalji... Dışarıdan onu hissedemeyen insan için anlaşılması, saygı görmesi, değerlendirilmesi de çok güç bir olgu. Hani "İçi seni yakar, dışı beni" gibi bir deyim vardır ya, onun gibi bir şey. Birisi onu çok büyük bir gerçeklik olarak yaşarken, öteki, hiçbir nostaljisi olmayıp kendi gününün gereğini yerine getiren bir insan için çok yabancı, hatta gereksiz, fazla romantik bir duygu olarak görülebilir. Ufuk karakteri için de bu böyle ama çok sevdiği için gene de onu hoş görüyor ve kollamayı sürdürüyor, her şeye rağmen, olumsuz yönlerine rağmen. Hep onu kollamak derdinde.