Empati eğitimi

Bir gün Mevlana, Yahudi birinin cenazesi geçerken ayağa kalkar ve saygı gösterir. Bunun üzerine yanındakileri o cenazenin Yahudi olduğunu, niçin saygı gösterdiğini sorar. Mevlana da “o bir insandı” cevabını verir. İnsanlığın geldiği nokta şu anda budur. Önce insan, sonra Müslümanız, Türküz tanımlamasının yapılması gerekir. Bu durum da insan haklarının önemini ortaya çıkarır. Zenci-beyaz ve ırk ayrımı yapmadan bütün herkesi insan olarak tanımlayıp ondan sonra mensup olduğu kültüre ve ırka göre tanımlama yapılması gerekir. Mesela önce Türkiye Cumhuriyeti'ne sonra Karadeniz veya Orta Anadolu bölgesine mensubuz şeklinde bir tanımlama yapılıyorsa, bunun gibi önce ortak bir kimlik, daha sonra alt kimlikler oluşur. Alt kimlikler özel ortamlarda kullanılır, her zaman gösterilmez çünkü kavgalara sebep olabilir, kültürel mahremiyet sınırını bozar.

Kişide empatinin olabilmesi için karşısındaki herkesi insan olarak görebilmesi gerekir. Amerika'daki ıslah evlerinde, suç işleyenlere yapılan empati çalışmalarında bir yöntem uygulanıyor. Bu yönteme göre, acımadan adam öldürmüş, zulüm etmiş suçlulara işkence sahneleri içeren videolar seyrettirilir. Bu videolarda tecavüze uğrayan, işkence gören insanların görüntüleri yer alır. Seyrettirilen suçlu kişiye “işkence gören bu insan senin kardeşin olsa veya tecavüz edilen bu kadın annen olsa ne hissederdin” diyerek empati yapması öğretilir. Bu tür eğitimlerle empati öğretildikten sonra suçlular ıslah evlerinden bırakılır. Aksi halde öğretilmeden bırakılanların yine aynı suçu işledikleri görülür.

Sosyal empatide de aynı eğitim yapılabilir. Mesela zenci ırkın elinde güç olsa, kendilerine yapılan zulmü, onlar da beyaz ırka yapsa, evlerini, çocuklarını bombalasalar neler hissedecekleri sorularak, empati öğretilebilir. Burada öncelikli olarak, herkesi insan olarak kabul etmeyi öğretmek gerekir. Sosyal empati, dogmaların ve önyargıların kaldırılmasında önemli yer teşkil etmektedir. Çünkü empati bütünü görmeyi sağlar. Resmin hepsini gösterir. Bağnazlık, dogmatizm, sosyal damgalama resmin her tarafını görmez, sadece kendiyle ilgili tarafını görür.

Bilimde balık avlama (fishing) adı verilen bir metot vardır. Mesela beynin ürettiği dalgalar hakkında fikir edinmek istendiğinde, beynin içine girilip tüm çalışması görülemiyor. Fishing metodu ile beynin belli bir bölgesinin çalışması görüntüleniyor, beyin dalgaları alınıyor, o bölgeyle ilgili bilgiler toplanarak “beyin bundan ibarettir” şeklinde fikir ediniliyor. Bütüne ulaşılamadığı alanlarda küçükten büyüğe doğru bir akıl yürütme yöntemi kullanılıyor.

Sosyal olarak da tüm insanlığın resmini göremiyoruz. Bir toplum hakkında fikir edinmek için insanın çeşitli davranışları gözlemlenir. Bir insanın bütün davranışlarını göremeyen gözlemci “bu adam kötü bakıyor o yüzden kötüdür” deyip hemen öldürürse veya hakkında hüküm verirse hata etmiş olur. Hâlbuki o insanın kişiliği, diğer özellikleri görülmez. Empati eğitiminde bütünü görme sağlanır. “Bu kişi esmer, sana benzemiyor ama düşman değildir. O kişinin karakterini gör, ondan sonra karar ver” şeklindeki eğitim tarzıyla parçadan bütüne gitme öğretilir. Parçadan bütüne gitme olan tümevarım metodu akıl yürütme yöntemi olarak empati eğitiminde kullanılmaktadır. Empati eğitiminde bu metodun öğretilmesi gerekir. Bu eğitimin sonucunda, bir insanın kötü algısı, kötü tanımlaması ve yanlış davranışı düzeltiliyorsa, aynı eğitim topluma da öğretildiğinde o toplumdaki insanların birbirlerine yaptıkları sosyal damgalar ve önyargılar giderilebilir. Böylece toplumdaki insanların birbirlerini daha iyi tanıyıp, daha doğru kararlar vermeleri sağlanır. Bireysel huzur ve toplumsal barış ancak empatiyle mümkün olur. Toplumsal empati, toplumu barışa götüreceği için insanlığın geleceği açısından çok önemlidir.