İstanbul'dan New York'a... Cemal Reşit Rey'den Carnegie Hall'e...

Üniversitemin görevlendirmesi ile bir süredir New York'ta bulunuyorum. Buradaki düzenimi oturtana kadar da Yeni Şafak'taki "Müzik Muhabbeti" yazılarımı yazamadım. Ama inşaallah bu haftadan sonra aralıksız yazmaya devam edeceğim. Benimki uzun süreli bir görevlendirme olduğu için, İstanbul gibi (New York'u gördükten sonra böyle düşünüyorum) muhteşem güzel ve her şeyimle ait olduğum bir şehirden uzak daha ne kadar yaşayabileceğimi ya da bu "ayrılığa" ne kadar dayanabileceğimi bilemiyorum. Epey ülke gezdim, dolaştım, görmeyi istediğim hemen hemen bütün yerlere gittim, fakat nedense New York ya da genel olarak Amerika ve İngiltere, hayatımda hiç merak etmediğim iki ülke olmuştur. Ancak, takdir diyelim, gelmekte gönüllü olmadığım bir şehirde buldum kendimi. New York'a geldikten sonra en azından modern karmaşanın ve ultra-modern yaşama biçimleriyle New Yorkluların nasıl yaşadıklarını görmenin, New York gibi bence tamamen spektaküler bir sinema şehrinin havasını solumanın, beyaz perdede gördüğünüz mekanların içinde dolaşmanın benim gibi meraklı insanlara cok iyi geldiğini de söylemem gerekiyor. Ne var ki, özellikle Manhattan'da gökdelenler sayesinde gökyüzünü görmeniz biraz zor. Gökyüzünü göremeyince hayalleriniz daralıyor, çünkü gökyüzünün genişliği ve sonsuzluğu demek, hayallerinizin genişliği ve sonsuzluğu demek... Eğer hayallerinizle yaşayan biriyseniz, bu durum sizin için kötü demektir. Ya da Manhattan'ı terk edip Long Iseland' a, New Jersey' e ve gökyüzünü gören mekanlara takılacaksınız sürekli. Ama Manhattan'ı terk etmek demek NewYork'u terk etmek demek. Çünkü New York demek Manhatan demek... Manhattan demek, New York demek. Broadway'de adeta Frank Sinatra ile kolkola yürümek demek. Düşünsenize, Frank Sinatra ile yürüyorsunuz ve o da kulağınıza eğilerek ünlü "New York, New York şarkısını söylüyor. Çünkü New York Broadway demek... Sinatra demek !

Geçenlerde Brooklyn'deki Fatih Camii'nde bir iftar yemeğinde karşılaştığım ve Bilim Sanat Vakfi'ndan da tanıdığım Selim Karlitekin (THY Eski Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Candan Karlıtekin'in İstanbul ve New York için fazla zeki oğlu) ile bu gökyüzü darlığı meselesini konuştum ve "Selim, benim için bu şehir başlamadan bitti galiba... Çünk gökyüzü yok bu şehirde. Gökyüzünü göremeyince hayal kuramıyorum. Hayal kuramayınca da yaşamak zorlaşıyor" dedim. "Merak etme abi, Columbia Üniversitesi'nde sana yetecek kadar gökyüzü var. Bakar bakar hayallerini kurarsın" dedi de yüreğime su serpti. Selim burada antropoloji doktorası yapacak. Türkiye'nin birkaç yıl içinde dünya çapında bir antropolog kazanacağını şimdiden söylüyorum ve buraya da yazıyorum.

New York'un birkaç mekanını merak etmişimdir sadece. Bunlardan bir tanesi de, mesleğim gereği dünyaca ünlü konser salonu Carnegie Hall olmuştur.

New York'a ilk geldiğimde ertesi sabah Brooklyn Avenue U'dan trene atlayıp çalışacağım mekana bir gideyim ve oradan da Times Square'i ve Manhattan'ı dolaşayım dedim. Yerin altından Manhattan'a çıkınca, gökdelenlerin altında adeta eziliveriyorsunuz. Arkamı döndüğümde bir de baktım ki tam Carnegie Hall'un önüne çıkmışım. Cemal Reşit Rey'de Genel Sanat Yönetmenliği yaparken kendime rakip kabul ettiğim salonun önünde buldum kendimi. Tıpkı CRR'deki gibi, mevsim dolayısıyla salon çalışmıyor, ama Ekim ayından itibaren başlayacak olan bütün etkinliklerin dev boyutlu afişlerini daha yazdan itibaren görüyorsunuz salonun dış cephelerinde. Çünkü ihale yok! Bütün afişler profesyonel tasarımcıların elinden çıkmış, bu belli. (Şehir zaten meydanları dolduran billboardlardan küçük dükkan tabelalarına kadar tamamen bir grafik tasarım şehri. Grafik tasarımın bir şehir görselliği için ne kadar önemli olduğunu burada bir kez daha anlamış oldum.) New York Belediyesi' ne bağlı bir kültür şirketinin derme çatma grafik atölyesinde üretilen işlerden değil Carnegie Hall'un afişleri. Ama şunu dünya gözüyle gördüm ki, Carnegie Hall gibi dünyaca ünlü bir konser salonunun konser programı, benim hazırladığım Cemal Reşit Rey Konser Salonu yıllık konser programından daha iyi ve zengin değil inanın. (Bunu zaten Amerika'dan davet ettiğimiz başta New York'lu Juilliard Quartet olmak üzere birçok sanatçı bizzat bana söylemişti: "Yalçın Bey, salonunuz küçük bir salon ama müthiş heyecan verici bir salon haline getirmişsiniz. Bu program zenginliği ve kalitesi, Carnegie Hall'den daha üst düzeyde"...). Bu sözlerin ne kadar doğru ve anlamlı olduğunu, Cemal Reşit Rey'deki görevimden "hunharca" kovulduktan neredeyse bir yıl sonra bizzat yaşayarak gördüm. Carnegie Hall'un programlarını inceledim, sanatçı ve toplulukların neredeyse tamamı Cemal Reşit Rey'e benim dönemimde gelip konser vermiş sanatçı ve topluluklar. Sadece birkaç sanatçı ve toplulukla iletişim kurmamıza ve kabul etmelerine rağmen getirmemiz mümkün olmamış: Seiji Ozawa gibi dünya çapında bir şef mesela. Bu birkaç sanatçı ve topluluğun dışında, görev yaptığım yaklaşık beş yıllık süre içinde Cemal Reşit Rey Konser Salonu'nu, övünmek gibi olmasın ama gerçekten dünyanın en iyi salonlarıyla rekabet eder hale getirmişiz. Ama ne oldu ? Birkaç muhteris, bir konser salonunu dünya çapında bir salon haline getirmenin anlamından ve öneminden bihaber, dedikoduyla varlıklarını sürdüren müfteri adam sayesinde neredeyse kendimi tamamen adayarak ve müthiş bir sevgiyle yaptığım bu görevden uzaklaştırıldım. Salonun bu dünyayla rekabet edebilme havası da bir anda bitti. Bırakın CRR'de konser vermeyi kapısının önünden dahi geçemeyecek sanatçı tipleri, aldığım duyumlara göre görevden alınmamı zil çalarak kutlayıp bayram yapmış. Türkiye'de konservatuar bitiren, CD çıkaran, bir enstrumanı hafiften çalan herkesin kendini muzisyen hatta sanatçı zannederek konser salonlarının yöneticilerini durmadan taciz etmeleri ve kendilerine olumsuz cevap verilmesi yüzünden şikayet etmek için aşındırmadık belediye üst düzey yönetici kapısı bırakmamaları ne acı ! Sanatçı açısından ne acı... toplum açısından ne acı ! Bu tür müzisyen bozuntuları gelsinler bakalım Carnegie Hall gibi bir salonda konser verebiliyorlar mı ! Ne sanatçısı, ne sanat kurumu yöneticileri ne de belediyeci kardeşlerimiz, ağabeylerimiz, bir konser salonunda seçmeci davranmanın aslında sanatçının azmini artıracağını, onun o konser salonunda konser verebilmesi için daha fazla çalışmasına sebep olacağını ve bunun sonuç olarak şehir kültürüne büyük bir katkı sağlayacağını anlayacaklarını düşünmek ham hayal tabii! Ve malesef yeni nesil konser salonu yöneticileri kaptıkları koltukları kaptırmamak için gelene ağam, gidene paşam diyerek herkese kapılarını açıyorlar, kalitenin düşmesine sebep oluyorlar bu da başka bir trajik durum. Kaliteden ne anlaşıldığı da tartışma konusu.. Sanatta, müzikte kalite kimin umurunda, dünyayla rekabet kimin umurunda !

Belediyelere bağlı mekanların ortak problemi şu: Belediye amblemi taşıyan her şey ve her yer, 'belediye otobüsü' gibi algılanıyor. Cemal Reşit Rey'in uğradığı akibet de ne yazık ki böyle. Salon dünya çapında olmuş, muazzam bir uluslararasi prestij kazanmış ne önemi var ! Carnegie Hall diyordum, nerelere geldim. New York daha özgür bir şehir ve ilginç fikirlere, projelere itibar ediliyor. Birkaç gün içinde Carnegie Hall yönetimiyle bir görüşme yaparak Türk sanatçıların ve Türk musikisinin seçkin sanatçı ve örneklerinin bu salonda ayda en az bir-iki defa yer alması için girişimde bulunup bir proje sunacağım. Eğer başarabilirsem, bu şehirde müzik adına başka ve önemli bir havanın eseceğine inanıyorum.

Çünkü bu salonda çalmayı, söylemeyi hakeden çok önemli Türk müziği hanende ve sazendeleri, çok önemli keman, piyano virtuözleri var. Daha da önemlisi, Türk müzik kültürü ve birikimi, böyle salonlarda seviyeli örneklerle yer almalı, bunun için çaba sarfetmek zorundayız.

Artık New York için mi çalışsak acaba !

Ama şaka bir yana, İstanbul'da ne kadar ilginç ve önemli fikir ve projelere sahip olursanız olun, bunları öncelikle birtakım masaları işgal etmiş adamlara kabul ettirmeniz gerekiyor.

Ama New York gibi şehirlerin kültür ortamlarında böyle kompleksler yok. Yöneticiler, başka hesaplara girmeden sadece projenin içeriğine, niteliğine ve şehir kültürüne katacağı değere bakıyorlar. Bakıyorlar, çünkü işten anlıyorlar, iş yapmanın ne demek olduğunu da biliyorlar. İşte bunun için New York New York olmuş. Yoksa Frank Sinatra gibi sıska bir İtalyan çocuğunu, Luis Armstrong gibi kara derili bir cevheri (ve daha nice cevheri) kim ve nasıl farkedebilirdi acaba ?

Başınızı çok ağrıttığımın hatta bu yazıyı okuyan bazı kimselerin; "Aman bizden uzak ol da istersen Carnegie Hall müdür nedir, oraya direk ol" dediklerinin farkındayım ama, CRR salonundan kovulduktan birkaç ay sonra proje hazırlamak düşüncesinde olan bir şirketin yöneticilerinden birinin şu sözlerini unutmayacağım: “İçeride Adamlarınız varsa, işiniz kolay.”

Bu adamlar içeride... Ve ben dışarıdayım. Ne tuhaf değil mi ? Ve ben bu "içerideki" adamları yakından tanıyorum. Neyse, biz Carnegie Hall'e dönelim. Belki burada, New York'ta müzik kültürümüz adına daha önemli ve daha düzeyli, Türk müzik kültürünü daha iyi tanıtan "nitelikli" işler yapmak nasib olur. Türklerin kültürel varlığını, Manhattan'da Türk yürüyüşü yapmaktan daha ileri seviyelere çıkarmak lazım.