Kamera gözüyle görülecek en büyük prodüksiyon: Mavi Marmara

İHH prodüksiyon birimi koordinatörü ve Tv Net ekranlarından tanıdığımız Ümit Sönmez'in yönettiği Son Liman Özgürlük belgeseli, Filistin meselesinin geçmişine gidiyor ve canlandırma yöntemiyle, 1947 yılında Filistin'in Kukaba Köyünden bir çocuğun dilinden insanların yerlerinden edilme hikayesini anlatmaya başlıyor. İntifada, abluka konularını hızlı geçen belgesel barış gönüllülerinin ablukayı kırma hayalleri, yolculuk hazırlıkları, yolculukta yaşananlar, İsrail saldırısı ve sonrasında yaşananları olayın tanıkları ve mağdurlarının dilinden anlatıyor. Filmde herhangi bir anlatıcı ses ya da metne yer verilmemiş. Yapılan altmış civarındaki röportajın yalnızca bir kısmı anlatımda kullanılmış. Filmin yönetmeni Ümit Sönmez geminin yola çıkma hazırlıklarının başladığı dakikadan, baskın ve mahkûmiyete kadar her türlü olayı bizzat yaşamasına rağmen filmde kendi varlığını ve şahitliğini tamamen geri çekerek, yaşananların kendi kendisini anlatmasını tercih ediyor. Bu bir anlamda yaşanan dehşetin yorum gerektimezliğini de gösteren bir duruş.

Film, o gece yaşananların bilançosunun dokuz şehitten ibaret olmadığının etkileyici bir özeti. Yaralılara yapılan kötü muamele ve işkencelerin çok küçük bir kısmı bazı anekdot ve görüntülerle anlatılıyor. Tabi filmde gördüklerimiz o gece ve sonrasında yaşananlarının çok küçük bir kısmından ibaret. Sönmez belgeseli hazırlamanın en zor tarafının, ilk kurguda elde ettiği dört buçuk saatlik filmi, bir buçuk saate indirmek olduğunu söylüyor. Elindeki bazı dehşet verici görüntüleri ise şehit ailelerini incitmeme adına kullanmamış. Bu da anlatımın manipülasyona kaçmadığını yeterince iyi ifade ediyor.

Bana kalırsa röportajlardaki en dikkat çekici yön; Mavi Marmara mağdurlarının tek bir tanesinin dahi, kendi mağduriyetinden şikayet etmiyor oluşu. Halbuki gerek bu filmde, gerekse başka kaynaklarda rastladığımız mağdur hikayelerinin tamamı, tek başına bir film olabilecek tecrübeleri kapsıyor. Mağdurların tamamının en büyük üzüntüsü, Gazze'ye varıp, oradaki kardeşlerine hedefledikleri şekilde yardım ulaştıramamış olmak.

Bana kalırsa filmin en etkileyici kısımları şehit yakınlarının anlattıkları. Çiğdem hanımın eşi Çetin Topçuoğlu'nun kollarında şehit oluşunu, Şehit Furkan Doğan'ın babasının oğlunu karşılamaya gidip cesedini teşhis etmek zorunda kalışını, Şehit Fahri Yıldız'ın Gazze'ye çocuk parkı yapma hayalini küçük çocuklardan dinlemek oldukça can yakıcı.

Profesyonel çekimlerden, el kamerası, cep telefonu, web kamerası gibi ulaşılabilen her türlü görüntünün bir araya getirilmesinden elde edilen film, konuya kayıt düşme adına önemli bir arşiv malzemesi.

Mavi Marmara'ya dair yapılan bir diğer belgesel film çalışması ise İspanyol asıllı Venezüellalı gazeteci David Segarra'dan geldi. Segarra gemide yer alan aktivistlerden biri. Filmde Mavi Marmara ve röportaj yaptığı katılımcıları eksene alarak Filistin meselesine dair genel bir perspektif sunuyor. Röportaj yapılan insan sayısı farklı ülkelerden birkaç isimle sınırlı olmakla birlikte, insan hikâyelerini kritik noktalardan yakalayarak Filistin meselesiyle ilişkilendiriyor. Şili darbesinde mağdur olmuş bir kadının Filistin özgürlüğüne olan duyarlılığı, ailesi Nazilerden kaçıp Filistin'e yerleşen ve bir zamanlar bulunduğu İsrail ordusuna isyan eden Yahudi müzisyenin öyküsü gibi birbirinden farklı hikâyeler filme renk katıyor. Yönetmen “suçsuz yere bir cana kasteden bütün bir insanlığı katletmiş gibidir; kim bir hayatı kurtarırsa tüm insanlığı kurtarmış gibidir” ayetinden istifade ederek İslami yaklaşımın insani yaklaşım olma boyutunu vurgulamış oluyor. Dindar olmadığı söyleyen Yahudi müzisyenin “gemideki şehitler, benim de şehitlerimdir” ifadesi Mavi Marmara'da manevi atmosfer ve samimiyetin oldukça somut bir göstergesi.

Marmara Ateş Altında filminin internetteki Türkçe altyazılı versiyonlarının bir gecede silinişine ilginç bir şekilde şahit oldum. Yalnızca Türkiye menşeli sitelerden silinmesine bakacak olursak belli ki durum bugünlerde yaşanan politik gelişmelerle alakalı görünüyor. Artık adına dezenformasyon mu dersiniz, başka şey mi? Siz karar verin. Mavi Marmara'yı uluslararası bir krizin merkezine oturtan şey bugünü çok aşan, kökü çok eskilere uzanan bir hesap sorma hikâyesi. Mavi Marmara onlarca yıldır Filistin'de, Gazze'de yaşananların küçücük bir özeti. İsrail Mavi Marmara'ya kurşunlar yağdırdı, biz şahit olduk. İsrail bunu hep yapardı, biz çoğuna şahit olmazdık. Bu kez kameralar vardı Allahtan. Kameralar pek çok kişinin hayatını kurtardı diyenler haksız mı? Haksız olsalar İsrail saldırmadan önce yayını karartmaya uğraşır mıydı? Haksız olsalar İsrail saldırmak için seyredenlerin uykuda olacağı saatleri bekler miydi?

En çok itibar ettiğimiz duyu organımız göz iken, bakmanın ve seyretmenin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha görmüş olduk. Şahitlik önemli yani. O yüzden yaşananları bilsek de kameranın, belgesellerin gözünden görmekte yarar olduğunu düşünüyorum. Eldeki çalışmaları seyredelim, çevremize seyrettirelim ki Mavi Marmara gözümüzden, yüreğimizden ırak kalmasın. Daha da önemlisi bundan sonra yapılacak kurmaca ve belgesel filmleri maddi ve manevi olarak desteleyelim ki, yaşananlar sadece belli bir kuşakta tutsak kalmasın. Emin olun seyretmek ve belgelemek o kadar mühim olmasa Nazilerin yaptığı soykırım, bu kadar çok filme malzeme edilmezdi. Filistin meselesine dair yapılan ve yapılacak filmlere destek vermek Gazze'ye insani yardım göndermek kadar önemli ve hayatidir. Dileriz şimdiye kadar yapılan işler birer başlangıç olsun. Bundan sonra sinema salonlarını dolduracak dev yapımları görmeyi umuyoruz.