İslam kaynaklarında özgürlüğün anlamı

Yüce Rabbimiz biz insanlara, iyi insan, iyi müslüman olup olmama konusunda bir tercih yapma sorumluluğu yüklemiştir. Bu sorumluluk, yaşadığımız sürece bizimle birliktedir. Yani biz, hep iki yoldan birini tercih etmekle karşı karşıya bulunuruz. Bu iki yolun çeşitli adları vardır: İman-inkâr, hak-bâtıl, hayır-şer, iyilik-kötülük gibi... Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurulur:

"Biz o insana iki yol gösterdik" (Beled 90/10).

"Şüphesiz biz insana (doğru) yolu gösterdik. Artık o isterse şükreder, isterse nankörlük... (Sorumluluk kendisinindir)" (İnsân 76/3).

Çok Rabbimiz merhametinin sonucu olarak, bu yol ayırımında bizi güçsüz, bilgisiz ve yalnız bırakmamıştır. Aksine, bize düşünen akıllar, inanan kalpler verdiği gibi, gönderdiği peygamberler ve kitaplar vasıtasıyla bu iki yolun doğrusunu-yanlışını açık açık anlatmıştır.

"Bu (din), senin Rabbinin dosdoğru yoludur. Biz, öğüt alacak bir topluluk için âyetleri geniş olarak açıkladık" (En'âm 6/126).

Âlimlerimiz, nefsinin saptırıcı isteklerine teslim olmuş kimseleri "esir" ya da "köle" saymışlar; bu tür nefsanî istekleri altederek, inkâra karşı imanı, zulme karşı adaleti, bencilliğe karşı özveriyi, cimriliğe karşı cömertliği tercih edebilen insanı da "özgür insan" kabul etmişlerdir. Kur'an-ı Kerim'de "hevâ" denilen nefsin bencil ve saptırıcı isteklerine boyun eğenler, "hevâsını tanrılaştıran" diye nitelenir" (Furkan 25/43).

Bu esaretten kurtulabilirsek; bu mânada hür olabilirsek, işte ancak o zaman benciliğimizi, gurur ve kibrimizi yenebiliriz; haksızlık ve adaletsizlikten korunabiliriz; Bencilliğimizi yendiğimiz ölçüde İnsanların dertlerini ve acılarını kendi derdimiz bilir; yüreğimizi ve imkanlarımızı onlarla paylaşabiliriz. İşte bugünlerde tuttuğumuz orucun bir hikmeti de bizi böyle bir ahlâk alanına taşımaktır.

Dünyamızın önde gelen siyaset, ilim ve fikir adamları, din adamları çağımızda insanlığın çok ağır küresel sorunlar yaşadığını belirtiyorlar; bu sorunlar karşısında küresel bir ahlâka ihtiyaç olduğunu söylüyorlar. Ancak, bireycilik ve sözde özgürlük adına dinî ve ahlâkî bağlardan sıyrılıp nefsini ve behimî tutkularını putlaştırmış olan modern insan için bu zor görünüyor. Çünkü bu insanın en önemli derdi ve amacı, daha iyi beslenmek, daha iyi giyinmek, cinsel arzularını daha çok tatmin etmek, kısaca daha baş döndürücü bir hayat yaşamaktır. Böyle bir insandan ve insanlıktan küresel ahlâk kurallarına saygı beklenebilir mi?

Bizim âlimlerimiz ve düşünürlerimiz, küresel ahlâkın iki temel şartını "Allah'ın emrine saygı, Allah'ın yarattıklarına şefkat" şeklinde özetlemişlerdir.

Son sözümüz İstiklal Marşı şairimizin mısraları olsun:

"Ne irfandır veren ahlâka yükseklik, ne vicdandır

Fazilet hissi insanlarda Allah korkusundandır.

Yüreklerden çekilmiş farzedin havfı Yezdân'ın

Ne irfanın kalır te'siri kat'iyyen ne vicdanın."