"Bölgesel güç olmak" "güçlü ordu"yu gerektiriyor ise

İki gün önce sözünü ettiğim “bölgesel güç olmak= güçlü ordu” ilişkisi üzerine birkaç şey daha söylemek istiyorum.

Ancak önce, “güçlü ordu” denildiğinde bu tamlamanın neye işaret ettiği üzerinde durmak istiyorum.

“Güçlü ordu”ya sahip devletlerin -her zaman- elinden geldiğince daha çok sayıda ülke üzerinde nüfuz sahibi olmaya çalışan devletler olduğunu söylersem hemfikirizdir herhalde. Söz konusu devletler sahip oldukları bu “güçlü ordular” sayesinde ve ölçüsünde “en büyük devletler” arasında yer almaktadır. En başta BM Güvenlik Konseyi''nin daimi beş üyesi gibi. Bu devletler dünya politikasında söz sahibidirler, çünkü diğer önemli bazı alanlardaki gelişmişliklerinin (“yumuşak güç”) yanı sıra ellerinde bulundurdukları “kaba güç”, yani “güçlü ordu” açısından da güçlüdürler. Bu devletler işgal ettikleri yer itibariyle birer “dünyasal güç”tür.

Bu beş büyüklerin altında yer alan devletlere gelince: Bunların içinden bazıları “dünyasal güç” olmak gibi bir iddia sahibi olamadıklarından-olamayacaklarından “bölgesel güç olmak” arzusu peşindedir. Yani bir bakıma, “dünyanın jandarması” değil ama hiç değilse “bölgenin jandarması” rolünü üstlenmek arzusu gibi bir şey…

“Güçlü ordu” tek başına -ister “dünyasal” isterse “bölgesel” ölçekte olsun- iyi şeyler çağrıştırmamaktadır doğrusu. Çünkü “güçlü ordu”, her şeyden önce, beraberinde “güçlü toplum”u getirmemektedir. Dünyada otoriter-totaliter sistemle yönetilen öyle ülkeler vardır ki, bu diyarlarda “güçlü toplum”un varlığından söz edebilmek imkânsızdır. Burada “Ama dünyada ''güçlü ordu”ya sahip olan demokratik ülkeler de var” diyerek karşı çıkılabilir. Yani, “güçlü ordu”ya sahip olmak ile demokratik olmanın birbirini dışlamadıkları söylenebilir. Ancak takdir ederseniz ki, bu özelliklerin ikisine birden sahip olmak zorunlu olarak içinde kuvvetli bir “ikiyüzlülüğü” barındırır. Hem “demokratik” bir ülke olacaksınız, hem de eliniz dünyanın dört bir tarafına uzanacak! Mesela hem demokratik Fransa''nın bir vatandaşı olacaksınız, hem de demokratik ülkenizin “güçlü ordusu”ndan cesaret alan eli -diyelim- Afrika''da bin türlü kapalı iş çevirecek… Bu çelişki dün olduğu gibi bugün de demokratik ülkelerin henüz aşamadıkları ama bir gün mutlaka aşılması gereken (umut edilen) en ciddi problemidir.

Bu genel girişi sözü Türkiye''nin “bölgesel güç olmak” arzusu ve iddiasına getirmek için yapıyorum tabii ki…

Cengiz Çandar, birkaç gün önceki yazısında Başbakan''ın Lübnan ziyaretinde sarf ettiği şu sözleri aktarıyordu: “İsrail, Lübnan''a en modern hava gücü ve tanklarla kadınlar ve çocukları öldürmek, okulları ve hastaneleri yıkmak üzere gireceğini ve bizim buna sessiz kalacağımızı mı düşünüyor.”

Başbakan''ın bu sözlerinden İsrail''in bundan böyle -önceden olduğu gibi- Lübnan''a yönelik içinde katliamların da yer aldığı saldırıların bir benzerine kalkışacak olursa karşısında “sessiz” bir Türkiye bulmayacağını anlıyoruz.

Bu “sessiz kalmama” tutumunun tam olarak nasıl bir şey olduğunu -haliyle- bilmiyoruz. “Sessiz kalmama”dan kasıt daha yoğun diplomatik çabalar mıdır, ekonomik ilişkilere getirilecek sınırlamalar mıdır, yoksa “askeri” çerçevede takınılacak “yüksek sesli” bir tavır mıdır, bilmiyoruz.

Siz ne düşünürsünüz bilemem ama bana sorarsanız, Türkiye''nin “bölgesel güç olmak” yolunda bölgeye ilişkin sorunlar hakkında ortaya koyduğu politikaların daima “soft” nitelikte kalması, gerekir derim. Yani “kaba güç”ü, yani “güçlü ordu”yu işin içine asla katmadan.

Hatırlayın; 12 Eylül askeri darbesi sonrasında yaşananlar kısa sürede ordunun prestijini nasıl zayıflatmıştı. Bu zayıflayan prestijin imdadına 80''li yılların başından itibaren kimin-neyin koştuğunu da hatırlıyorsunuzdur. Ordu PKK ile savaşa başlayınca, prestiji ve dolayısıyla ülke siyaseti içindeki yeri nasıl bir hızla yükselmişti… Şaşılacak bir durum yoktu bu yükselişte. Çünkü “savaş” her zaman beraberinde “güçlü ordu” arayışını getirmez mi? Böyle durumlarda “güçlü ordu” önünde duran siyasal-toplumsal bütün birikimleri ve arayışları silip süpürüp ülkenin “tek hakimi” olmak istemez mi?

Bağlayacak olursam: Ordu üzerine soğukkanlı değerlendirmelerin yapılmaya başlandığı bir dönemde (henüz PKK sorunu bile henüz çözülememişken) “bölgesel güç olmak” çerçevesinde ucu -sanki- Ortadoğu''ya uzanan “yol haritaları”nın hazırlandığı izleniminin edinilmesine fırsat verilmemelidir. “Güçlü ordu” imajının yükseldiği her döneme “güçsüz toplum” gerçeğinin eşlik ettiğini unutmadan.