Siz "negatif"in tadını çıkarın Biz "pozitif"le ilgileniriz!

Kamusal alan - özel alan" ayrımının Eski Yunan''dan başlayarak yapıldığını söylemiştim. Site''nin yurttaşları için "kamusal alan"da olmak, insanın "ereğine" ulaşması için vazgeçilmez bir talepti. "Özgürlük"ü karşılayan bu alan, "zorunluluk"un hakim olduğu "özel alan"dan çok farklı, üstün bir yere sahipti. Özgür bir Yunanlı için "kamusal alan"da olamamak neredeyse hayatın anlamını yitirmesiyle eş anlamlıydı. Bu nedenledir ki, hakkında verilen ölüm cezasının infazını bekleyen Sokrates''e dostları tarafından getirilen Atina''nın dışına çıkma önerisi, filozof tarafından Site''nin dışında, yani "kamusal hayat"ın dışında geçecek yılların hiçbir anlamı olmadığı gerekçesiyle reddedilmişti.

Yunan Aydınlanması ile insan bir kez "politik hayvan" olduğunu farkedince, "kamusal alan" ve "özel alan" kavramları artık insanlık tarihi içinde hayatın anlamını düşünebilmek için büyük önem kazandı. Siyasal tarih büyük ölçüde bu iki kavram arasındaki çatışmayla, yani hangi insanî faaliyetlerin bu bölünmenin hangi tarafında yer alacağının tayini çatışmasıyla oluştu. Muhakkak ki, 25 yüzyıllık bu tarih boyunca, Eski Yunan''da olduğu gibi her dönem "kamusal" kategorisinin ışığında düşünülüp yaşanmadı; her dönem kendi tercihini öne çıkardı. Yunanlılar toplumsal ve siyasal hayatı "kamusal"dan hareketle düşünürken, Romalılar''da "özel" öne çıktı. Modern zamanlarda Liberalizm''in genişletilmiş bir "özel" ve Sosyalizm''in "kamusal"da ısrar etmesi gibi.

Batı Ortaçağı''nın, bazı itirazlara rağmen, "kamusal" alanı unuttuğu, genel olarak kabul gören bir yorum. "Kamusal-Özel" ayrımının liberalizmin amentüsü olduğu da bilinen bir gerçek. Fransız Devrimi''nin asıl olarak (bütün imtiyazların, loncaların vs. kaldırılması) bu ayrımı yerleştirmeye yönelik bir devrim olduğu da herkesin malûmu. Bazı düşünürlerin söylediği gibi, Liberalizm bir bakıma Eskiler''in dünyasını (yani Eski Yunan''ı) tersine çevirdi: Özgürlük''ü "kamusal alan"a, zorunluluk''u "özel alan"a yerleştiren Eskiler''den farklı olarak, "sivil özgürlükler"i ön plâna çıkararak asıl özgürlük alanının "özel alan", zorunluluk alanının ise "kamusal alan"da olduğunu ilân etti. Yani özetle şöyle: Özgür mü olmak istiyorsun, sana "sivil özgürlükler" yeter; mutlu olmak için "negatif özgürlük" kavramıyla açıklanan bir alan fazlasıyla yeterlidir. Liberalizmin ilk büyük kuramcılarının (ve bu arada Hayek gibi çağdaşların) bu tezlerinin "kamusal alan" büyük kitlelerin elinden kaçırmak arzusunun bir ifadesi olduğunu söyleyebiliriz.

Yoksa, Tocgueville ya da Constant gibi liberalizmin büyük düşünürlerinin sıra "politik özgürlük (hak)"e gelince herkese eşit olarak tanınan "genel oy hakkı" konusundaki isteksiz tavırlarını nasıl açıklayabiliriz?

Marxizm özünde, "kamusal-özel" ayrımına karşı bir eleştirinin adıdır. "Yurttaş ve insan" olarak bu iki alan arasında parçalanmış bireyin yepyeni bir biçimde "bütünlüğüne" kavuşması için yapılan bir çağrıdır. Marx''ın özellikle Yahudi Sorunu adlı kitabında "soyut insan-somut insan" bölünmüşlüğüne getirdiği eleştirinin nedeni budur. Tabii ki, Marx''dan önce de, bu ayrımın insana yakışmadığı birçok düşünür tarafından söylenmişti. Batı''nın büyük "ütopyalar" geleneği bunun en iyi örneğidir.

Platon, Thomas More, Campanella ya da Bacon, "kamusal-özel" ayrımına ütopyalarına yer vermediler. Marx''ın yeniliği ve iddiası, açıklamasının "bilimsel" olduğuyla belirtilmişti. Marx, "kamusal" ve "özel" ayrımının ortadan kalkacağını söylerken aslında, insanlığın özellikle liberalizmle içine itildiği "siyasal yabancılaşma"nın ömrünü tamamladığını müjdeliyordu. Ne kadar "bilimsel"lik iddiası taşısa da, büyük ölçüde "etik" bir tavır. Marx''ın bu öngörüsünün sonradan Marxizm-Leninizm-Stalinizm''le "kamusal-özel" ayrımını devlet lehine ortadan kaldıran totaliter rejimlere ne ölçüde kuramsal temel oluşturduğu tabii ki ayrı bir tartışma konusu.

Toparlayacak olursak: "kamusal" sözcüğü Batı dillerinde (public) farklı anlamlar taşısa da (public hizmet, park, yol ve hatta "kızlar"!) kavramın bizi son olarak Merve Kavakçı olayıyla ilgilendiren anlamı, doğrudan "siyaset"e işaret etmesidir. Bizler (yani "hür dünya" isteyenler) bugün "kamusal alan"da varolmayı aynen Eski Yunan''ın yurttaşları gibi, kendimizi gerçekleştirmek için vazgeçilmez bir "özgürlük alanı" olarak görüyoruz. Ayrıca bizler için, bu kez Eski Yunan''dan farklı olarak, "özel alan" da içinde özgürce dolaşabileceğimiz ve yine kendimizi gerçekleştirmeye çalışacağımız bir alandır. Yani bugünün dünyasında hiç kimse insanlara bu iki alandan sadece birisini seçmesini öneremez. Bizler için "Beni kim yönetiyor?" sorusunun olduğu gibi, "Yönetim beni ilgilendiren işlere nereye kadar karışabilir?" sorusunun da önemi var.

Artık asıl sorun, "kamusal" ve "özel" alan arasındaki sınırın bütün yurttaşları her bakımdan özgür kılacak şekilde nasıl düzenleneceğidir.

Bitirmeden şunu da eklemek isterim: "Kamusal" ve "özel" ayrımı çerçevesinde tarafların elemanları sayılırken, sırasıyla "akıl ve tutku" gibi "erkekler ve kadınlar"dan da söz edilir. Feminist hareketin "kamusal alanı topa tuttuğunu da hatırlayalım. Ben ülkemizdeki feminist yazarların ve de KADER''in yerinde olsaydım, köşe yazarlarının insafına bırakılmış bu tartışmaya, Merve Kavakçı dolayısıyla ben de katılırdım. Fena mı olurdu?