Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
42

Bildirimler

cumhuriyet devrinde türkçeyi bütün ifade imkânlarıyla mükemmel ve eksiksiz olarak kullanan zirvedeki üç kişi; peyami safa, necib fazıl ve refik halid üçlüsüdür.. birisi gerçek bir şâirdir.. diğeri felsefi ve entelektüel mânâsiyle gerçek bir romancıdır.. üçüncüsü ise ortalama münevvere ve halka hitabeden bir başka romancıdır.. mükemmel bir romancı...

kalemi kuvvetli bu ediblerin üçünün de en az birinci vasıfları kadar kuvvetli başka vasıfları da vardır.. bir türkçe virtüözü olan peyami safa, aynı zamanda eski tabirle söylersek bir mütefekkirdir.. modern felsefe akımlarını ve fikir hareketlerini takibeden ve onlar üzerinde fikir yoran yani düşünceler ve yorumlar imâl eden bir düşünürdür.. (türk düşüncesi) adıyle türke mahsus fikir ve medeniyet unsurlarını ve mahsüllerini tesbit ve terkibetmek istiyordu.. uzun müddet bu isimle zengin münderecatlı ciddi bir dergi yayımlamıştır.. avrupa medeniyetini güçlü fransızcası ile muntazam ve sistemli bir suretle tetkik ve takibederek türk münevverine anlatmak ve öğretmek istemiştir.. gramerini yazacak kadar fransız diline hâkimiyeti vardı.. ''türk inkilâbına bakışlar'' adıyle yazdığı kitabında cumhuriyet devrini yorumlamağa çalışmıştır.. peyami safa''nın belki romancılığından daha önemli başka bir hususiyeti, fıkra muharrirliğidir.. yeni tabirle köşe yazarlığı.. günlük olayları keskin zekâsı ve geniş kültürü ile değerlendirmekte büyük ustalık göstermiştir.. siyasî, sosyal, edebî ve felsefî konulardaki bilgisini, görüşlerini, hükümlerini, edebî, sarih ve net ifadeli cümlelerle dile getirmekte maharet sahibiydi.. günlük yazılarıyle türk aydınına ve ülke ahâlisine düşünce rotası çizmiştir.. büyük bir münevver kütlesi her sabah onun fıkralarını okumaya koşmuştur..

gelelim, 1888 doğumlu refik halid karay''a.. galatasarayda ve hukuk mektebinde okuyan refik halid, maliye vekaletinde, belediyede kâtiplikler yapmış, servetifunun dergisi ile mizahi kalem ve cem dergilerinde tercümanı hakikat gazetesinde ilk yazılarını yazmış 1909 da fecriatî topluluğuna katılmış, ittihat – terakki partisini tenkideden neşriyatta bulunmuştur.. 1912''de de itilâf ve hürriyet partisine girmiştir.. ittihat-terakki iktidarı (1913-1918) sırasında sinop''a, çorum''a ankara''ya ve bilecik''e sürgün edilmiştir.. mütareke devrinde posta telgraf umum müdürlüğü yaptı..

önceleri, vakit, tasviriefkâr ve zaman gazetelerinde; kurtuluş savaşı yıllarında da sabah, alemdar ve peyami sabah gazetelerinde yazdı.. mizahî aydede gazetesini çıkardı..

milli mücadeleden sonra da 150''likler listesine sokularak beyrut ve halep''te sürgün (1922-1938) hayatı yaşadı.. o sırada halep''te çıkan doğruyol (1924) ve vahdet (1928) gazetelerini idare etti..

1919 da memleket hikâyelerini, 1939 da yezidin kızı''nı, 1940 ta da gurbet hikâyeleri''ni yayınladı.. memleket hikâkeleri ile anadolu insanı ilk defa edebiyata girdi... 1911 den önce yazdığı bazı hikâyelerinde konuşma dilini mükemmel kullanmıştır.. yeni yazı dilinin oluşmasında ve pişmesinde ömer seyfeddin ile birlikte esaslı bir rol oynamıştır..

refik halid, istanbul''un siyasi, bürokratik ve edebi hayatında yetiştiği için istanbul türkçesine, sürgün yıllarında da anadolu türkçesine hâkim olmak imkânlarını bulmuştur..

1920 de neşrettiği ''istanbul''un içyüzü''nü cumhuriyetten sonra ''istanbul''un biryüzü'' adıyle yayınlamıştır.. abdülhamid devriyle daha sonraki istanbul hayatını karşılaştıran bir hiciv romanıdır..

1938 den sonra siyasetten uzak durmuş, nilgün (1950 -1952 -1960 ), yeraltında dünya var (1953, 2000 yılının sevgilisi (1954) bir avuç saçma (1939), minelbabilelmihrab (1946), bir ömür boyunca gibi hayali romanlar ve hatırat kitapları yazmıştır.. 1940 tan sonra ölümüne kadar yazdığı romanların sayısı velûdileyitin göstergesidir..

refik halid''in dili sade, akıcı ve kıvraktır.. her çeşit duyguyu, en girift ve mücerret fikirleri ifade etmeye muktedir bir lisandır.. münevver diliyle halk dili karması modern bir türkçedir.. refik halid, bir duygu, mizah ve fikir adamıdır.. romanlarının dokusu bu unsurlarla örülmüştür.. aşk, hasret, yaşama sevinci, hayatın güzellikleri, hayatın zahmetleri romanlarında canlı olarak yaşamıştır.. cümleleri güzeldir.. uzun cümleleri bile açık, anlaşılır ve sağlamdır.. zengin bir fikir, zengin bir duygu, hareketli bir hayatla beraber kuvvetli tasvirlerden örülmüş bir roman dünyası yaratmıştır..

*

necib fazıl kısakürek ise, fikir ve felsefe lisanına şair derinliğini, şair hissiyatını ve fikir öfkesini katmış bir kalemdir.. mücerred (soyut) ifade kudreti göstermiştir.. ifadesi en zor fikirleri, muğlak ve fakat cazib cümlelerle anlatmağa muvaffak olmuştur.. bu çeşit cümleleriyle türkçeye yeni anlatım kalıpları ve klişeleri katmıştır.. kısakürek, bu tarafıyle bir nâsirdir, mensur yazı ustasıdır..

necib fazıl aynı zamanda bir siyaset ve polemik adamıdır.. en sert, en galiz sözleri en edebi kılıklara ve kılıflara sokarak sarfetmeye muvaffak olmuş, hayranlarının takdirini ve sempatisini, muhaliflerinin de öfkesini ve hücumlarını celbetmiştir..

üstad, iman ve inanç vadilerinde tavizsiz bir kalem olmuştur.. siyasi konulara, fikir ve san''at meselelerine yakın tarihimize ait fikirleri ve hükümleri ile halkı ve gençliği şiddetle etkilemiştir..

üstadın şiiri ne kadar kaliteliyse nesri de o kadar güçlüdür.. hazırcevaplılığı, dinamik tereddütsüz şahsiyeti.. özgüveni.. fırtınalı hayatı, acılara tahümmülü, gençlik ve halk arasında hayranlık uyandırmıştır.. buna mukabil de karşısında daima birçok muhalif ve itirazcı tipler ve devrimciler zuhuretmiştir.. muhaliflerine ve kendisine taruz edenlere en şiddetli cevapları vermekten kaçınmamıştır.. başı bu sebeple sık sık hakaret davalarıyla uğraşmak zorunda kalmıştır.. basınımızın kavgacı, polemikçi kalemlerinin, üstadın hücumlarından çekinir hale düştüğünü söylemek mübâlâğa olmasa gerektir...

dilimizin tarihinde bu üç adamın tesirini kalın çizgilerle göstermek bir ilmî mecburiyet olsagerektir...

bu satırların yazarı cumhuriyet devri yazı ustalarının isimlerini tesbitetmek üzere yaptığı çalışmalar sonunda 150-160 adet kalem sahibi tesbitetmiştir... bu kalabalık kafilenin zirvesinde ise bu üç adam oturmaktadır.. hepsini de hayırla, minnetle sevgi ve saygı ile yâdediyoruz.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...