Anchorman mi haber mi önemli?

Son zamanlarda televizyon ekranlarında iyiden iyi görmeye alıştığımız bir “yenilik” meydana geldi. Artık neredeyse ankerman'siz bir haber düşünemiyoruz. Ve belki de şu karmaşık zamanlarda böylesi bir tipolojinin ne türden bir anlama gönderme yaptığı üzerine iyiden iyi düşünmek gerekiyor.

Hali hazırda var olan dört büyük kanalın her birisi bir ankerman'e sahip. Show TV'de Ali Kırca, ATV'de Mehmet Barlas, Kanal D'de Mehmet Ali Birand ve son olarak Star Tv'de Uğur Dündar bu görevi yerine getiren isimler. Bu isimlerin dikkate değer beklide en önemli özellikleri “yaşlı” olmaları. Bu yaşlılık durumu önemli çünkü bu sadece bu isimlerin yıllardır bu meslekte olmalarıyla “kazandıkları bir hak ediş durumu” değil. Daha doğrusu sadece bu değil. Bu yaşlılık aslında bir tür güven anlaşmasının yahut ilişkisinin meydana gelmesini sağlayan yegane olmasa da beklide en önemli unsur. Söz konusu olan bütün isimler bir şekilde öteden beri bu sektörün içinde oldular. Ama hiçbirisi bu tarz bir görevi bir anda yerine getirmediler. Böyle bakıldığında evet, Ali Kırca belki öteden beri sürdürmekteydi bu görevi ama bir ankerman'lik biçimi yahut adlandırması altında değil. Başka bir ifadeyle aslında tam da şimdilerde böylesi bir durum de facto olarak üretilmekte ya da biçimlendirilmektedir. Dolayısıyla da burada sadece bir haberin sunuluş şeklinin nasıl olduğuna, bu ankerman'lerin ne türden bir kip içinde haber dediğimiz paketi bize servis yaptıklarına dair noktalara odaklanma olmamalı fakat bununla birlikte neden tam da şimdi böylesi isimlerin toplu bir şekilde bu tipoloji içinde ekrana geldiklerine odaklanma olmalıdır.

Genel olarak bizler bir haberin (özellikle bizimki gibi “duygusal” tonu ağır basan ülkelerde daha fazla olmak üzere) veriliş biçiminin haberin içeriği kadar önemli olduğunu biliyoruz. Bu genel-geçer bilgiyle bu isimlere bakmamız, bize bu isimlerle birlikte sunulan bu tipolojinin ne türden bir resim sunduklarını anlamamıza daha fazla katkıda bulunacaktır. Örneğin “transfer rekorunu” kırarak AT V'den SHOW TV'ye geçen Ali Kırca'nın öteden beri bize sunduğu şey tam olarak bir “güvenilirlilik” durumuydu. Ali Kırca'nın bir haberi sunuş tarzı sunduğu haberden bağımsız olarak size kendisini dayatan bir anlama sahiptir. Haber programının sonunda arka fonda çalınan piyanodan gelen müzik size “Evet yoruldunuz; evet, zordu bu haberleri dinlemek, ama hepsi gerçekti ve geçti; şimdi, hayatınıza bu bilgileri katarak devam edebilirsiniz. Çünkü bu haberler bu duyduğunuz müzik gibi narin bir sesten geliyordu.” der gibidir. Onun sesinin yumuşaklığı tam olarak, bu kılçıklı haberlerin kılçıklarından arındırılması değil tam tersine kılçıklı olmasına rağmen o haberleri yemenizdir. Neden? “Hayatı paylaşmak için..”

Öte yandan bu isimlerden Mehmet Barlas hariç diğer üçü zaten televizyon ekranlarında çeşitli programlarla seyirciyle buluşmaktaydı öteden beri (Mehmet Barlas daha geç katılmıştır bu kervana). Ve bu anlamda bir televizyon diline sahiptiler ve tamda bu sahip oldukları dille izleyiciyle bir ilişki kurmaktaydılar. Bu bağlamda Uğur Dündar bu dilin “korkusuz ve gerçeklerin üstüne giden “usta gazeteci” imgesi üzerinden işleyen bir dile sahiptir ve günlük ana haber bültenini onun ağzından duymak, sadece tek tek olayların anlatıldığı bir durumdan ziyade bütün haberlerin bir “arenası”nın oluşturularak bizlere ulaştırılmasıdır. Onun dilinde cisimleşen haberin bize söylediği yegane şey, bu haberlerin her birinin ardında (ne kadar basit olursa olsun) zorlu bir sürecin sonunda elde edilen, sunularsa birilerinin foyasının ortaya çıkacağı ve tam da bu yüzden sunulması gerektiği bir bilgidir. Mehmet Ali Birand ise bu ankerman'lik pozisyonunda, bilge adam rolünü yerine getirerek yer almaktadır. Onun sunduğu haber bülteni, en doğal, en simultane olanıdır. Sanki o haber tam da “o an” stüdyoya ulaşmış ve sıcağı sığcına biz izleyicilere ulaşmaktadır. Ve bilgelik onun bu sıcağı sıcağını ulaşan haberlerin ardından yaptığı yorumlarda dile gelmektedir. Birand hem tafrasız bir aktarıcıdır ama öte yandan da sunduğu bazı haberlerin ardından yorum yapmaktadır. Yorum gerektiren bazı haberler vardır ve halk bunları tam olarak anlayamamakta ya da daha doğru bir ifadeyle bu haberlerin yorumlanarak daha doğru bir zemine kavuşturulması gerekmektedir. Ve “Birand'ın Yorumu” tam da en gerekli olduğu anda imdadımıza yetişmekte, bizleri bu yükten kurtarmaktadır. Ve bilgelik tam olarak bu yorumlama eylemiyle kendini göstermektedir. Yorum olmazsa haber anlaşılmayacak ve sıcaklık yitecektir.

Bu tipler arasında görece en az önemsenen ise hiç şüphesiz Barlas'tır. Bunun nedeniyse onun yukarıda betimlemeye çalıştığımız televizyonculuk dilinden mahrum olmasıdır. Her ne kadar daha önce o da çeşitli televizyon programlarını sunmuş ya da ana haber bülteninin ardından0 yorumlar yapmış olsa da, bu durum, diğer üç figürdeki gibi bir toplumsal dile, bu izleyicilerle kurulmuş olması gereken yegane dile dönüşememiştir. Bu anlamda da o, eşinin yazdığı kitabın ismiyle söyleyecek olursak, “eğreti burjuva” bir tipe benzemektedir ve dili bir anlamda da bir türlü kitleselleşememektedir. Ama bununla birlikte, yine de onun diğer üçünden farklı bir yanından bahsetmek mümkündür. O diğer üç isimden birilerine göre daha “liberal/demokrat”tır ve zaten böylesi göreve icra ediyor olmasının, yani bu işin mutfağında pişmemiş olmasına rağmen bu görevi yerine getiriyor olmasının biricik nedeni de budur. Onun sunduğu haberlerin eğer bir değeri varsa oda diğerlerindeki gibi halkla kurduğu bir sıcaklıktan değil, kaygısız, mesafeli ama tam da bu yüzden sahip olduğu bir doğruculuk timsali olmasından dolayıdır.

Bütün bu tiplerin bize söylediği nihai şey ise; bizlerin artık bir günün sonunda ne olduğunu bilmek için izlediğimiz bir araçsal süreç değil, bizzat kendisinin diğer tüm yapımlardan daha fazla bir doluluğa sahip olduğu bir amaç haline gelmiş bir televizyon programıyla karşı karşıya olduğumuz gerçeğidir. Tabiî ki, televizyonda bu ana haber bültenleri dışında da haber programları vardır. Ama bizzat bu dört ismin ilk defa bir arada “ana haber bültenini” bir programa dönüştürmeleri bizzat haberin doğasını değiştiren; bülteni programa, haber vermeyi çeşitli kılıflar altında (sahicilik, güvenilirlik, bilgelik, doğruluk gibi) bir “show”a dönüştüren bir anlama sahiptir. Artık haberler bize bir günün sonunda ne olduğunu değil, bir günün sonunda (bu ankerman'lerle birlikte) ne türden bir duygusal ya da bilişsel hava içine girmemiz gerektiğini bize salık veren bir yapıya dönüşmüştür. Ve belki de bu anlamda ankerman'ler bir haber programının ne türden bir yapaylık içinden üretildiğini, ne türden dayatmalar (haberin öncelik sırası, süresi, sunucunun mimikler vs. gibi) altında, kendilerinin bize sunduklarını bize ilginç bir şekilde gösteren semptomik durumlardır. Beklide, ancak şimdilerde bir paket programa dönüşen böylesi bir mantıki sonuçla haber almanın ne türden bir yalan içinden üretildiğini anlamamız sağlanmaktadır. Başka bir ifadeyle bu dört ismin birden cam ekranın ardından bizlere sadece gelişen günlük olayları sunması, beklide “haber” dediğimiz olgunun nasıl da kurgusal bir şey olduğunu ama en önemlisi nasılda önemli bir kurgu olduğunu, bu dört ismin bizleri ekran başına çekmek için çalıştıkları çeşitli numaralarla anlayabilmemiz mümkün olacaktır.. Garip, ama gerçek bu.

* Araştırmacı Yazar