Avrupa'ya önyargı değil özgürlük yakışır

İsviçre'nin yaklaşık 1 yıl önce getirdiği minare yasağının Avrupa üzerine korku bulutlarını toplayacağına dair endişeler, geçtiğimiz haftalarda Fransız parlamentosunun alt kanadının, kamusal alanda yüzü de örten İslami giysiyi yasaklayan yasayı kabul etmesiyle haklı çıkmaya başladı. Esasında karar, yani burka ve peçenin kamusal alanda giyilmesine yasak getirilmesi, 64 milyonluk Fransa'da sadece 2-3 binlik bir kesime yönelik. Ancak sayının bu kadar az olması yasaktaki rahatsız edici şeyi gizlememeli. Fransa'daki bu kararda, tam anlamıyla, dinsel özgürlük ve eşitlik güvenceleriyle ilgili haksız bir durum söz konusu ve yasağın muhatabı sadece peçe takan Müslüman kadınlar da değil. Bu, yükselişte olan Avrupa'daki korku ve önyargı paranoyası şablonunda tamamlayıcı bir adım oldu. Yasak, bazı ülkeleri de buna benzer kısıtlamalar getirme konusunda cesaretlendireceğe benziyor. Bu da Avrupa'nın geri dönüşü zor döneme yaklaştığı kaygılarına mahal veriyor.

Avrupa ülkelerinin küresel sorumluluk anlamında yoksul ve gelişmekte olan ülkelere yönelik yardım ve desteklerinin üzerinden fazla geçmedi. Daha birkaç yıl önce pek çok Avrupa ülkesi gelişmekte olan ülkelere eğitim, sağlık, yatırım gibi konularda sadece kısa vadede değil uzun vadede de etkili olabilecek projeleri bir bir hayata geçiriyordu. Fransa eski sömürgelerine geçmişinden özür dilercesine karşılıksız hibeler sunuyordu. Göçmen ve mülteci kotası denen bir şey yoktu. Bugün Avrupa'da yabancı karşıtlığında tavan yapan bir ülke görünümünde olan Danimarka dahi dünyanın sorunlu bölgelerinden binlerce mülteciyi ülkesine kolaylıkla kabul ediyordu. Hollanda Hükümeti Matra adını verdiği programla insan haklarının geliştirilmesine yönelik altın değerinde destekler sunuyordu.

Ancak bugün Avrupa'ya dair, bu dönemlerini utandıran bir manzara hâkim. Pek çok neden sunulabilir ancak bu kötü gidişatın altında yatan etmenlerin başında ekonomik kriz gelmektedir. Gerçekten de kriz Avrupa'da gidişatı çok kötü sarstı. Avrupalılar işlerinin ve birikimlerinin istikbalinden korku duymaya başladığında, endişeleri sadece ekonomik değil toplumsal ve siyasal bir krize de kolayca sebebiyet verdi. Görülüyor ki Avrupa'da sadece ekonomik kaynaklı bir kriz yok. Korkutan derecede bir demokrasi, insan hakları ve özgürlük krizi de baş göstermiş durumda. Bu krizden en ağır biçimde etkilenen grup olsa da göçmenler, mülteciler, sığınmacılar, kâğıtsızlar krizin de asıl suçluları ilan ediliverdiler.

Bu durum, siyasetçilerin de işine geldi. Yabancı karşıtı söylem, ülkesindeki insanların dikkatlerini acil meselelerden başka yöne kaydırma fırsatı sunuyordu. Kaşıdıkça kaşıdılar. Göçmenler, sığınmacılar kolayca şeytanlaştırıldılar ve her şeylerini ellerinden almaya gelen işgalci muamelesi gördüler. Temel hakları, bir anda gereksiz bir lütuf, külfet olarak görülmeye başlandı. Göç tam anlamıyla bir savunma meselesine indirgendi ve güvenlik çemberine hapsedildi. Avrupalıların her zaman övünç duydukları demokrasi ve özgürlük anlayışı, bu güvenlik kaygısına feda edildi.

Avrupa demokrasisindeki bu değer kaybı, sadece yabancılara yönelik ayrımcı uygulamalar getirilmesiyle de sınırlı değil. Kısa bir süre önce Macaristan'ın bloglar da dâhil geniş bir medya kontrolüne girişmesi de bu çerçeve dâhilinde değerlendirilmeli. Yani özgürlüğe dair kısıtlama getirme isteği, Avrupa'da kronik bir hastalığa dönüştü.

Bu hali pür melal, Avrupa demokrasisiyle övünenleri utandıran bir durum. Önyargıların körleştirdiği ve korku paranoyası etkisiyle her durumda güvenlikten ve yasaklamalardan medet uman bir Avrupa düşüncesi herkesi korkutuyor. Bütün bu gidişat karşısında, özgürlük, eşitlik ve demokrasinin her zaman ve her koşulda sağlanması yönünde tavır alan kişiler, kanaat önderleri ve duyarlı aydınlar Avrupa'yı kaybetmemek için çabalamalı. Öte yandan iyimser ve umutlu olmayı gerektiren durumların varlığı da ortada. Çünkü Avrupa, halen insanların fikirlerini açıkça ifade edebildiği, buna sonuna kadar izin verildiği, sivil toplumun sesinin her daim duyulduğu bir yer olma özelliğini koruyor. AB övünç kaynağı olan değerler çemberinin dışına çıkmış da değil.

Avrupalıların geçmişine bakıp özüne dönmesi ve tekrar o özgürlükçü yapının diriltilmesi gerekli. Bunun için de Fransa gibi ülkeler yaydığı uğursuz havayı dağıtması için Norveç, İsveç gibi güven veren ülkelerden medet ummalıyız. Avrupa'yı kaybetmek demek dünyanın demokrasi ilhamını yitirmesi demektir. Avrupa'ya korku ve önyargı değil daha çok demokrasi, sosyal eşitlik ve özgürlük yakışır.