İran'a olası saldırı ve sonraki günün sabahı

Arkanıza yaslanıp şöyle bir düşünün. İran'ın nükleer programını durdurmak için yaptırımlar da dahil her türlü yol denenmiş ancak sonuç alınamamış. Eninde sonunda varılacak denilen yol ayrımına gelinmiş. Ve bu yolun sonunda gideceğiniz yönü gösteren iki tabeladan birini tercih edeceksiniz. Birisinde “Nükleer İran” yazıyor, diğerinde ise “askeri operasyon.” Her iki seçenek de Amerika için “katlanılamaz” olduğuna göre ne yaparsınız? Ölümlerden hangisini beğenirsiniz?

Dünyaca ünlü New York Times'ın meşhur yazarı Thomas Friedman, Tahran'da üçlü deklarasyonun yayınlanmasından sonra yazdığı yazıda Türkiye ve Brezilya'yı Ahmedinejad'ı güçlendirdikleri iddiasıyla anlaşmayı her ne kadar “çirkin” ve “utanç verici” diye nitelendirip diplomasiye şans tanımadıysa da; birkaç hafta önce Washington'da katıldığı bir toplantıda mükemmel bir takım tespitlerde bulunmuştu.

Konu için “cehennemden gelen bir problem” diyen ve “kişisel olarak diplomatik çözüme inanmadığını” ifade eden Friedman'ın sözkonusu olan “askeri operasyon” olunca, “Bir dakika, Ortadoğu'da benim bununla ilgili bir kuralım var” diyordu. “Yapılanın ne kadar akıllıca olduğu sonraki günün sabahı ortaya çıkar” şeklinde Türkçe'ye tercüme edebileceğim kuralında Friedman, Amerika ve İsrail'in bu kural gereğince düşünecekleri ana ayrılığın, o günün sonrasında yaşanabilecekleri şöyle anlatıyordu: “Amerika veya İsrail'in İran'ı vurduktan sonraki günün sabahı ne olacağını biliyoruz. Müslüman dünya alev alev, ABD büyükelçilikleri kuşatılmış, Yahudi yerleşim birimlerine saldırılmış. Vuran eğer İsrail ise herkes diyecek ki, “Siz çıldırmışsınız, aptalsınız, kesinlikle yanlış yaptınız, bunun bedelini çok ağır ödeyeceksiniz.” Sonraki günün sabahı olacak olan bu: tüm dünya bize veya İsrail'e veyahutta her ikisine karşı birleşmiş.

Asıl tartışma ise sonraki günün sabahında olur. İsrail tarafı, roketli saldırılara uğrar, yerleşim birimlerine saldırılar olur, İsrail hedefleri vurulur. Amerika açısından görünüm, küresel ekonomi geçici olarak başaşağı iner. Fakat biliyor musunuz? Sonraki günü izleyen günün sabahı İran'ın hala elinde satmak zorunda olduğu petrolü ve bizim karşı caydırmamızla yüzleşmek zorunda kalır. Sonraki günün sabahı İran toplumu belki liderlerine “Bakın bizi nasıl bir hale düşürdünüz” diyebilirler.”

Ortadoğu'da bir iki yıl kazanmak gerçekten büyük şey, hele İsrail açısından. Böyle bir saldırı İran'ı belki bir yıl geriye atabilir. “İsrail, ben bununla gidebilirim diyebilir” diyordu Friedman. Peki, Amerika için öyle mi? Konuşmadan birkaç ayrıntı daha aktarıp BM Güvenlik Konseyi'nde İran için alınan dördüncü tur yaptırımlara gelelim: “Sonraki günü izleyen günün sabahı Amerika için kıyamet günü görünümü alır. Afganistan ve Irak'ta hala 150 bin askerimiz var. Onlar her zaman olduklarından daha çok ortada bırakılmış olurlar ve terörizmle küresel savaş her zaman olduğundan çok daha zor bir duruma gelir. İran hükümeti şimdi zayıf ve bölünmüş, (böyle bir durumda) birlik olmuş halkının desteğini almanın keyfini çıkarır. Nükleer silaha ulaşmak için gayretlerini ikiye katlarlar. Onları durduracak bir şey olmaz çünkü dünyada çok az bir desteğimiz olur.”

Yolun sonundaki “Nükler İran mı, askeri seçenek mi?” alternatiflerinden ikincisi ancak bu kadar çarpıcı anlatılabilir. Bundan bir önceki yazıda dile getirdiğimiz gibi İran'a BM Güvenlik Konseyi'nden (BMGK) dördüncü kez yaptırım kararı çıkması, Amerika ve İsrail'i malum yolun sonuna doğru biraz daha yakınlaştırdı. Elbette konuya diplomatik bir çözüm bulunmaz, bulunmamasında ısrar edilirse.

Diplomatik çözüm olduğuna inanmayan Friedman sözkonusu konuşmasında Rusya ve Çin'in destekleyeceği yeni bir yaptırım kararının zayıf olacağını, dolasıyla İran üzerinde bir etkisi olmayacağı öngörüsünde de bulunuyordu. Sonuçta, BMGK'dan çıkan yaptırım kararı da böyle oldu.

ABD Başkanı Barack Obama, Dışişleri Bakanı Hillary Clinton ve ABD Daimi Temsilcisi Büyükelçi Susan Rice her ne kadar bir ağızdan son yaptırımların İran'ın şimdiye kadar yüzleştiği “en sert yaptırımlar” olduğunu ve İran'ı “açık bir mesaj gönderildiğini” ifade etseler de, durum biraz öyle ama pek de öyle değildir. Amerika için önceki gün alınan karar başarıdan daha çok başarısızlık sayılabilir.

1. ABD, aylarca uğraştıktan sonra Çin ve Rusya'yı güç bela yaptırım gemisine alabilmiştir. Çin ve Rusya gemiye binmeden önce yaptırımların içini önemli ölçüde boşaltmışlardır. Petrol, doğalgaz gibi enerji sektörünü hedef alan -ki bu tür kararların alınması durumunda sorunun iyice kördügüm haline geleceğinden kimsenin şüphesi yok- yaptırım kararları alınmadığı sürece İran'ın üzerinde bunların bir etkisi olmayacaktır.

2. BM Güvenlik Konseyi'nde alınan son karara uluslararası toplumun desteği daha da zayıf olmuştur. 2006 ve 2007'deki oylamalarda kararlar 15-0 çıkarken, 2008'de yapılan oylama, Malezya'nın “yaptırımlar işe yaramıyor” diyerek çekimser kalması üzerine 14-0 olarak kayıtlara geçti. Son oylamada ise BMGK'da Türkiye ve Brezilya'nın yaptırımlara “hayır” demesi, Lübnan'ın ise “çekimser” kalması, yaptırımların işe yaramadığı yönündeki uluslararası kanaati daha da güçlendirmiştir. Beyaz Saray Sözcüsü Robert Gates, her ne kadar “İnsanlar 12 ya da 15'i, her neyse tartışabilir ama asıl önemli olan İran hükümetinin dünkünden daha büyük yaptırım rejimi ile karşı karşıya kalmasıdır” dese de, durum tam öyle değildir. Sayı önemli değilse, Washington-Ankara arasında Salı gününden oylama saatine kadar Türkiye'nin en azından çekimser oy kullanması için yoğun diplomasi trafiği yaşanmasının da önemi yoktur.

ABD Başkanı Obama, alınan son kararın diplomasi kanalının tamamen kapandığı anlamına gelmediğini belirterek, diyalog kapısının İran için açık olduğunu ilan etti.

Başbakan Tayyip Erdoğan ve Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva “hayır” oyu vermelerinin gerekçelerini İran'I masada tutmak olarak açıkladılar.

İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, kararı “kullanılmış bir mendil olarak çöp kutusuna atılması” gereken bir karar olarak nitelendirdiyse de, üçlü deklarasyondan çekildiğini ilan etmedi.

İran'ın nükleer programı üzerindeki sorunların çözümüne bir adım teşkil edebilecek 17 Mayıs tarihli deklarasyon orda masanın üzerinde duruyor.

Sorunun diplomatik yollarla çözülmesi için ABD'nin Türkiye ve Brezilya'ya, Türkiye ve Brezilya'nın ABD'ye dün olduğundan daha çok ihtiyacı olduğu görülüyor. Washington, Türkiye'nin kullandığı hayır oyu için “hayal kırıklığı” yaşadığını ilan edeceği yere, İran'n masada tutmaya devam eden bu iki “hayır” oyundan olumlu bir sonuç çıkartacak formül üretebilir.