Türkiye'yi 'kitabın dışı'na itmek!

ABD Başkanı Barack Obama'nın Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve Başbakan Tayyip Erdoğan ile telefon görüşmesinde gündeme gelen konuların yapılan resmi açıklamalarda geniş bir şekilde yeraldığını söylemek mümkün. Merakı mucib mesailden Ermeni soykırımı iddiaları, Afganistan'a asker, Irak ile ilişkiler, Gazze sonrası Ortadoğu barışının yöneldiği yeni istikamet sorularına Washington'da, Ankara ve Beyaz Saray'a yakın kaynaklar, kendi cephelerinden yakın cevaplar veriyorlar: 'Görüşmeler pozitifti ve verimli geçti.' 'Resmi açıklamalarda fazlası var eksiği yok.'

Merakı mucib soruların başında Gazze sonrası Başbakan Erdoğan'ın Davos'ta yaptığı çıkışın konuluşup konuşulmadığı var. Bu yönlü sorulara verilen cevaplar ne evet ne de hayır:'Liderler resmi açıklamada belirtilen konularda görüşlerini ve hassasiyetlerini, diplomatik bir üsup ile gündeme getirdi.'

Sancılı bir dönemde gerçekleşen görüşmeler için soruların muhatapları haklı olarak ihtiyatı elden bırakmadan konuşuyor. Şu cümleyi buraya not etmek; telefon görüşmelerinde hassas konularda 'hassas' davranıldığını göstermesi açısından önemli: 'Hassas konularda taraflar kaygılarını diplomatik bir üslup ile dile getirdi.'

Ankara hükümetinin İsrail-Filistin, İsrail-Suriye barışı kadar Afganistan-Pakistan konusunda gösterdiği performansa da dikkat çekiliyor. Washington'ın Türkiye de dahil NATO üyesi ülkelerden Afganistan için asker istemesi yeni bir şey değil. Bu konuda altı çizilen husus Türkiye'nin ISAF'a iki kez komutanlık yaptığı ve Türkiye'nin özellikle Afganistan ile olan tarihi güçlü bağları.

Türkiye'nin Irak, Ortadoğu barışı, Afganistan ve Pakistan konularında şu ana kadar yaptığı katkıları belirli bir anlayış çerçevesinde bundan sonra artırarak yapmasının önünde herhangi bir engel görünmüyor.

Hem Ankara hem de Washington cephesinde yetkilileri endişeye sevkeden asıl konu 'Ermeni soykırım' meselesi. Telefon görüşmesinde Türk tarafının bu konudaki hassasiyetini uygun bir dille ifade ettiği resmi açıklamalara fazlasıyla yansıdı. Cumhurbaşkanı Gül'ün, Başbakan Erdoğan'ın, TBMM'nin ve hatta aydınların girişimleri oldukça olumlu tepki alıyor Washington'da. Ancak Obama'nın 24 Nisan'da 1915 olayları için 'soykırım' ifadesini kullanıp kullanmayacağı, eğer Kongre'ye bu konuda bir tasarı gelirse akibetinin ne olacağı büyük bir soru işareti.

Şunu özellikle vurgulamak gerekiyor. Türkiye açısından Obama'nın 'soykırım' ifadesi kullanması veya Kongre'den bir tasarı geçmesi arasında bir tercih sözkonusu değil. Her ikisinin de ilişkiler üzerindeki yıkıcı etkisi arasında bir fark olmayacak. Türkiye açısından her iki durum da eşit derecede kötü. Washington'dan beklenen Türkiye ile Ermenistan arasında başlayan ilişkilere 'yıkıcı' değil 'yapıcı' katkıda bulunması.

Türkiye'nin hassasiyetine bakıldığında Kongre'de böyle bir tasarının geçmesi veyahut Obama'nın 'soykırım' ifadesini kullandıktan sonra "Türkiye'nin gönlünün yapılması" gibi bir ihtimalden sözetmek de mümkün değil. Bu durumda Türkiye tamamen "Kitabın dışında" hareket etmeye itilmiş olacaktır.

"Kitabın dışında" ifadesinin kulağa hiç de hoş gelmediğinin hatta oldukça rahatsız edici olduğunun farkındayım. "Kitabın dışında" formüllere itilmek sadece Türkiye'nin muhatapları açasından değil, Türkiye açısından oldukça rahatsız edici olacaktır. Bu tür durumlarda sorun çözülmediği gibi daha da içinden çıkılmaz bir hal alır. Çözüm yönünde atılmış olan adımlar sekteye uğratılmış olur.

Ancak böyle bir olasılığı hatırlatmak her iki tarafı da daha makul çözüm önerileri aramaya teşvik etmesi açısından sanırım faydalı olacaktır. Sorunun direk tarafı bile olmayan Washington'ın böyle bir tavır takınması 'dost-müttefik' ve 'stratejik ortak' Ankara'nın müttefiğinin "samimiyetini" ciddi bir şekilde yeniden gözden geçirmesine sebep olabilir.

Daha önce hiçbir ABD Başkanı'nın yapmadığını Obama yapar mı? Kongre böyle bir tasarıya yol verir mi? Türkiye'yi kitabın dışında hareket etmeye zorlanır mı? Bu soruların cevabı ortada. Ama ortada olmayan bir şey var.

Bunu yapmanın kimseye getirisi olmaz...

Getirisi olacak olan şey sorunun çözümü için Ankara ve Erivan'ın daha çok yakınlaşması, konuşmasıdır.

Çözümün adresi Washington değil, Ankara ve Erivan'dır.

Washington'ın yapması gereken ise birbirine yakınlaşan iki başkentin yakınlaşmasına katkıda bulunmak olmalıdır.

Geçtiğimiz Cuma günü Washington'da aldığımız duyumlara göre Obama'nın Ortadoğu Özel Temsilcisi George Mitchell'in Türkiye'ye hareket etmek için elinin kulağında olduğu yönündeydi. Mitchell'in temasları, telefonda konuşulan konuların çerçevesini biraz daha aydınlatacaktır.